در روزهای اخیر کتابی با عنوان «از دیر و دور و اکنون» از شما منتشر شده است، اگر ممکن است درباره این کتاب توضیح دهید.
این کتاب در مجموع 3 بخش دارد؛ بخش نخست مشتمل بر گفت‌وگوها و نقدهای من با نشریات و رسانه‌های مختلف است. در واقع این بخش از سال 1352 که نخستین مجموعه شعر من منتشر شد تا امروز را دربر می‌گیرد. بخش دیگر نقدهایی است که طی سال‌های گذشته تا امروز از سوی شاعران و منتقدان ادبی نسبت به شعرهای من اعمال شده و بخش سوم سرگذشت گروه ادبی شعر معاصر و نحوه شکل‌گیری و فعالیت‌های این گروه است. این گروه از سال 74 به همت برخی اهالی شعر و ادبیات تاسیس شده و تا امروز نیز ادامه یافته است. نکته جالب این است که از سال 74 تا امروز هر چهارشنبه، گروه ادبی شعر معاصر به برگزاری جلسات منظم شعرخوانی و نقدهای ادبی پرداخته است؛ همچنین فصل‌های پایانی کتاب نیز به تعدادی از عکس‌های این جلسه‌های شعر اختصاص دارد.
چطور شد تصمیم به تدوین چنین کتابی گرفتید؟
در سال‌های گذشته، نقدها یا بهتر بگویم آرا و نظرات مختلفی نسبت به شعرهای من از سوی شاعرانی چون زنده‌یاد منوچهر آتشی، فرامرز سلیمانی، عبدالعلی دستغیب، بنفشه حجازی، محمود معتقدی، کامیار عابدی، اسدالله امرایی و... نوشته شده بود و وقتی بحث نگارش و گردآوری چنین کتابی پیش آمد، فرصت را مغتنم شمردم که این نقدهای ارزشمند را در این کتاب بگنجانم. البته همان‌طور که پیش‌تر اشاره کردم این کتاب تنها به نقدهای این صاحبنظران درباره شعرهای من محدود نمی‌شود بلکه قسمت‌هایی از این کتاب، حاصل گفت‌وگوها و نخستین مصاحبه‌های من از سال 57 تا امروز بوده است. همچنین در کنار این مباحث کوشیده‌ام دیدگاه‌های خود را بر اساس تجربیاتی که در برهه‌های زمانی مختلف دریافت کرده‌ام نسبت به شعر کهن و نو ابراز کنم و در این کتاب بگنجانم. از طرفی نخستین غزل من در سال 1339 در نشریه جوانان منتشر شد و از آن سال بیش از نیم‌قرن است که آهسته آهسته در عرصه پهناور شعر قدم زده‌ام. در این سال‌ها نیز به نشست و برخاست با شاعران و نویسندگان مطرحی پرداخته‌ام و تصور می‌کنم این همنشینی موجب رشد و تعالی من شده است.
در لابه‌لای گفت‌وگو اشاره کردید بخشی از این کتاب درباره گروه شعر معاصر است، اگر ممکن است درباره این گروه بیشتر توضیح دهید.
این گروه چندان که اشاره کردم از دهه 70 به همت برخی اهالی شعر صورت گرفت. سخنران این جلسات ماهانه عبدالعلی دستغیب بوده و به طور کلی می‌توان گفت هدف از تاسیس چنین گروهی، کندوکاو و تفحص درباره شعر معاصر بوده است. اعضای این گروه از سال 74 تا امروز به 1500 شاعر رسیده اما متاسفانه این کانون جای مشخصی ندارد و من امیدوارم روزی برسد که بتوانیم این جلسات را در مکان مشخص و ثابتی برگزار کنیم.
ظاهرا در حال حاضر مجموعه شعر تازه‌ای در دست نگارش دارید.
بله، یک مجموعه شعر است که هنوز نام مشخصی برای آن در نظر نگرفته‌ام. این مجموعه مشتمل بر 55 شعر من از سال 1388 به بعد است که به نوعی در قالب شعر نو و معاصر سروده شده است. علاوه بر این آخرین کتابی که طی سال‌های اخیر از من منتشر شده، مجموعه شعری با عنوان «رد آبی» بوده که از سوی نشر امرود منتشر شده است.
برخی منتقدان ادبی درباره جایگاه شعر در جامعه کنونی معتقدند شعر از جریان عادی زندگی خارج شده و برخلاف دهه‌های گذشته که شعر رونق فراوانی داشت و همپای کتاب‌های ادبیات داستانی از فروش خوبی در ویترین‌های کتابفروشی‌ها برخوردار بود امروز مهجور است و ناشران علاقه و تمایل چندانی نسبت به انتشار مجموعه‌های شعر نشان نمی‌دهند. نظر شما در این باره چیست؟
متاسفانه نکته‌ای که درباره شعر امروز قابل بیان است اینکه مردم به شعر کم‌لطف‌تر شده‌اند و آن‌طور که شما نیز در سوال اشاره کردید بیشترین تمایل قشر کتابخوان در حال حاضر در جامعه به سمت خواندن کتاب‌های داستان است. در واقع آثار ادبیات داستانی در وادی ترجمه و تالیف از اقبال بیشتری در مقایسه با شعر نزد خواننده برخوردارند. اگرچه نظر شخصی من این است که آن دسته از مخاطبانی که از دیرباز طرفدار کتاب‌های شعر بوده‌اند و به نوعی مسیر شعر را دنبال کرده‌اند هنوز هم به این جریان وفادارند و علاقه و دلبستگی آنها نسبت به شعر کم نشده است. نکته دیگری که درباره شعر وجود دارد اینکه این حیطه نیز مانند دیگر قالب‌های ادبی همواره سلایق و علایق مختلف مردم را دربر داشته است، چنانکه اشعار سعدی و حافظ را همه ایرانیان دوست دارند و اگر نگاه کنید، می‌بینید دیوان این شاعران در خانه هر ایرانی به چشم می‌خورد اما هر فرد به فراخور درک و دریافت‌های ذهنی و شخصی خود، یک جور پیام و مفهوم را از شعر این شاعران دریافت می‌کند. البته ناگفته نماند که در شعر امروز، جریان‌های تندی پدیدار شده است. برخی شاعران در این حوزه ورود کرده‌اند که وزن و ریتم را کنار گذاشته و به سرودن شعر پرداخته‌اند. این شتابزدگی در فرم و محتوا نیز بیشتر در کار جوان‌تر‌ها به چشم می‌خورد. خاطرم هست زمانی که شاعرانی چون من پا به عرصه شعر نو گذاشتند سلسله‌مراتب را رعایت کردند تا امروز به این نقطه برسند یعنی ما ابتدا آنچه باید را در وادی شعر کلاسیک آموختیم و بعد شعر نیمایی را تجربه کردیم و بعد هم به حیطه شعر آزاد قدم گذاشتیم و به ارائه شعر در این زمینه پرداختیم اما در برخی جوانان امروز مشاهده می‌شود دیگر آن حوصله و ممارستی که ما وقتی به سن آنها بودیم را درباره شعر به خرج نمی‌دهند و اصولا رعایت کردن این سلسله‌مراتب را قبول ندارند. به نظرم اگر هم امروز شعر اندکی در جامعه کمرنگ شده به این خاطر است که از رهگذر این شتابزدگی، آثاری تولید می‌شود که باب میل مردم نیست و نیازهای شعری آنها را مرتفع نمی‌کند. البته این را هم بگویم که در کنار اینها، مجموعه شعرهای مطلوب و ناب از اهالی شعر بویژه شاعران پیشکسوت منتشر می‌شود که در اغلب موارد مورد توجه مخاطبان واقع می‌شود.
فکر می‌کنید امروز جریان‌های شعر معاصر بیشتر به کدام سمت و سو در حرکت است؟
ببینید، نمی‌شود در این باره به صدور دستورالعمل پرداخت. در دهه‌های گذشته و به طور مشخص در دهه 40 و 50، موج‌های مختلفی در شعر ایران به وجود آمدند و هریک هم ادعایی برای خود داشتند اما به تدریج و بعد از گذشت زمان محو شدند و جای آنها را موج‌های تازه‌تری گرفتند. در مجموع تصور می‌کنم شعر از دهه 50 تا امروز روال طبیعی و عادی خود را طی کرده و منزل به منزل به یمن وجود شاعران این عرصه پیش آمده و امروز از جایگاه مطلوب و قابل اعتنایی برخوردار است و بیشتر فراز و فرودهایی که در شعر از دهه 50 تا امروز به وجود آمده بیشتر در زمینه مفهوم بوده است، اگرچه در شکل شعری نیز شاهد سیر تطور بوده‌ایم.
به نظر شما شعر امروز چقدر منعکس‌کننده آلام و مصائب اجتماع است؟
در حال حاضر تا حدود زیادی چنین گرایشی در بین شاعران مشاهده می‌شود. منظورم این است که شاعران امروز از مردم و جامعه خود منفک نیستند و بالعکس تمایل زیادی به تصویر کردن مسائل اجتماعی و روزمره در اشعارشان دارند. شاید بتوان یکی از دلایل افزایش گرایش شاعران به مسائل اجتماعی را در این دانست که تجربه نشان داده مردم با مجموعه اشعاری که دارای مفاهیم و تم‌های انتزاعی باشند ارتباط برقرار نمی‌کنند اما به هر حال تصور می‌کنم گرایش بیشتر شاعران به سمت سرودن شعر اجتماعی و عاشقانه است.
چقدر به نوآوری در شعر امروز معتقدید؟
شعر امروز دارای ویژگی گوناگونی است و در کنار این تنوع سبک و قالب شاهد ابداعاتی از سوی برخی شاعران نیز هستیم. من به شخصه با نوآوری مخالف نیستم اما به شرط آنکه این نوآوری‌ها شکل و شمایل تندروی و در واقع خارج از قواره به خود نگیرد زیرا تجربه ثابت کرده انجام چنین کارهایی در شعر نه‌تنها نوآوری محسوب نمی‌شود که بعد از مدت کوتاهی تاریخ مصرف آن به پایان رسیده و فراموش می‌شود اما تعدادی از آن شاعران که به شکل اصولی و علمی در حیطه شعر به نوآوی دست زده‌اند طبعا موفق بوده و توانسته‌اند شیوه‌های ابداعی خود را در شعر ماندگار کنند.