
حسام آبنوس: سیدرضا میرکریمی، نامی است که با شنیدن آن «به همین سادگی» به خاطرات «یه حبه قند» در «خیلی دور، خیلی نزدیک» میرویم و تمام تصاویر و قابهای فوقالعاده و بازیهای تحسینبرانگیز را از خاطر میگذرانیم. کارگردانی که امضای خود را دارا بوده و در آثارش حرفی برای گفتن دارد و این نظری است که خاص و عام درباره آثار میرکریمی دارند. هنوز خاطره فیلم «یه حبه قند» و بیمهریهای صورت گرفته در حقش از ذهن مخاطبان سینمای میرکریمی محو نشده بود که شاهد حضور میرکریمی در سیودومین جشنواره بینالمللی فیلم فجر بودند. این بار او با اثری متمایز (همچون گذشته) میهمان پرده سینماهای کشور شد تا علاقهمندان به سینما با اثری در خور شأن سینمای انقلاب اسلامی روبهرو شوند و از تماشای یک فیلم لذت ببرند. «امروز» عنوان تازهترین اثر بلند میرکریمی است که در بخش مسابقه جشنواره فیلم فجر شرکت کرده بود و در میان فیلمهای اکران عید فطر روی پرده سینماهای کشور رفته است. در این فیلم میرکریمی دوربینش را مثل همیشه به سمتی چرخانده که کمتر مورد توجه سینماگران روشنفکر قرار میگیرد و موضوعی را برای خلق اثرش در نظر گرفته است که اگر چه از نظر برخی هنرمندان موضوع دمدستی تلقی میشود اما وقتی از ویزور دوربینی که میرکریمی هدایت آن را برعهده داشته و روایت تصویریاش را برعهده گرفته، ترسیم میشود؛ اثری متفاوت را رقم میزند. میرکریمی در این اثر به دردهای درون یک جامعه در قامت یک زن پرداخته است که برای التیامبخشی آنها باید مرد بود و از نیش و کنایههای اطرافیان نهراسید. «امروز» در ظاهر قصه یک راننده تاکسی به نام یونس (با بازی پرویز پرستویی) است که در میانهروز و در زمانی که به خوردن ناهار مشغول شده با زنی (با بازی سهیلا گلستانی) روبهرو میشود که ناخوشاحوال است و بر صورت زخمی دارد و از یونس میخواهد تا وی را به بیمارستان برساند اما این فقط ظاهر داستان بوده و در واقع این زن که نماد سرزمین است و فرزندی که در شکم دارد نماد آینده، احوال خوشی ندارد و باید مردانه برای یاری رساندن به او ایستاد، حتی اگر یک پایت مجروح باشد و حتی اگر با زخم زبان از تو استقبال کنند. با این مردانگی میتوان در صحنه ابتدایی فیلم روبهرو شد. آنجا که نمای خیابان است و رادیو مشغول مرور اخبار روزمره و اتفاقات تکراری را بیان میکند و مردم نیز بیتفاوت از خیابان عبور میکنند، یونس نیز میتواند بیتفاوت از کنار زن جوان عبور کند و به ناهار سرگرم شود ولی او بیتفاوت نبوده و نسبت به او عکسالعمل نشان میدهد. این با تحلیلهایی که میگویند مرد به خاطر علاقهای که به نوزاد داشته حاضر شده آن همه زخم زبان را تحمل کند تا به نوزاد برسد، کاملا متفاوت است و سادهترین سوالی را که به ذهن متبادر میکند این است که آیا اصولا یونس از ابتدا به سرگذشت و آنچه در پیش رویش بود، آگاهی داشته و میدانسته که مرگ در یکی از اتاقهای بیمارستانی که زن را ناخواسته و با نارضایتی بدان رسانده، نقش زندگیای جدید را در تار و پود حیات او گره میزند؟ سهیلا گلستانی با بازی در نقش زنی که امانتی در بدن دارد و از روزگار نیز زخم خورده است، به خوبی توانسته از پس ایفای نقشش برآمده و مخاطب را در حس همدردی با زنان جامعه که نماد زایندگی و مام وطن هستند، همراه کند. دیالوگنویسیهای این فیلم به کمک بازیهای استثنایی هنرپیشگان آمده و یک درام موفق را خلق کرده است؛ جملاتی که با حالات و بازی خوب گلستانی همراه است و در کنار بهره بردن از موسیقی متن در پیشبرد داستان و فیلم، از عوامل موفقیت «امروز» بوده است.
پرویز پرستویی که در نقش یک راننده تاکسی به نام یونس ایفای نقش کرده است، بار بخش عمده فیلم را با سکوت و کمحرفیاش بر دوش کشیده و تماشاچی را در حالتی از شک نسبت به شخصیت و تصمیماتی که در طول داستان میگیرد، قرار میدهد. سکوتی که پرستویی در فیلم مخاطب را با آن روبهرو میکند، بیشباهت به یک سکوت تحمیلی نیست. سکوتی که ناشی از اتفاقاتی است که بعد از دوران دفاع مقدس بر مردان آن روزگار گذشت و بعضا آنها را دچار سکوت و گوشهنشینی کرد. او که در قبال اکثر اعضای جامعه ساکت است، در برابر روح لطیف و معصوم کودکی که به علت شرایط شغلی مادرش (با بازی شبنم مقدمی) مجبور است اوقاتش را در بیمارستان بگذراند، سکوت خود را میشکند و لب از لب باز میکند. یونس «امروز» همان یونس آن روزهاست؛ مردانی که در آن روزها کم حرف میزدند و بیشتر عمل میکردند. به همین دلیل یونس هم در این فیلم دست به اقدام عملی زده و از عواقب ربودن نوزاد از بیمارستان نیز هیچ ترسی به دل راه نمیدهد. او که مرد روزگار مصلحتاندیشی نیست، حتی به برخورد همسرش که در این مدت از او بیخبر است و در انتها در تماسی به او میگوید در راه خانه است، نیز نیندیشیده و بر تصمیم خود پایدار میماند.
در فیلمنوشت «امروز» که مشترکا توسط میرکریمی و شادمهر راستین نگاشته شده است، بازهم ردپای میرکریمی و زاویه نگاه او به چشم میخورد. میرکریمی که توجه به مسائل جزئی از خصوصیتهای هنریاش محسوب میشود در این کار نیز به موضوعی انسانی پرداخته و روح انسانها را مورد خطاب قرار داده است. او در این کار با پرداختن به یک شرایطی که نوعی امتحان انسانی است مخاطب را در شرایطی قرار میدهد تا تصمیم بگیرد و خود را در شرایط هنرپیشه فیلم قرار دهد و انتخاب کند. یکی دیگر از نکات جالب توجه در این فیلم عدم ارائه اطلاعات از شخصیت محوری فیلم به بیننده است. در «امروز» تماشاچی همراه با داستان حرکت میکند و اطلاعاتی درباره شخصیتها به وی داده نمیشود و این هنر میرکریمی است تا مخاطب را نسبت به موضوع تشنه و صحنه را خرد خرد برایش روشن کند. فیلم میرکریمی برخلاف فیلمهای روشنفکری که یا پایانی بازدارند یا در انتها به حرف میآیند، در طول داستان حرفهایش را زده و تکلیف مخاطب را با خودش روشن کرده است.
«امروز» فیلم امروز و در مجموع اثری روان و گویاست که مخاطب با آن ارتباط برقرار میکند. فیلم سعی نکرده با حرافی و پیچیدهگویی مخاطبان را گیج کند تا عنوان پرطمطراق «اثر هنری» را به خویش الصاق کند. شخصیتها از پرداخت مناسبی سود میبرند و بیننده نسبت به هرکدام واکنشی نشان میدهد و همذات پنداری میکند. میرکریمی در «امروز» حرف دل زده و به دنبال دست و پا کردن جایگاهی در فلان جشنواره خارجی نبوده است. او با ساخت این فیلم برای مرکز فیلم و سریال معاونت برونمرزی سازمان صدا و سیما، به خروجی فعالیت این مرکز، اثری مقوم به قواعد و اسلوب هنری افزوده است.