12 سال خشکسالي در شمال استان سيستان و بلوچستان و وقوع سيلابهاي ناشي از توفانهاي سهمگين و بارشهاي شديد باران در جنوب و برخي مناطق مرکز استان، همواره مشکلاتی اساسي براي مردم اين منطقه به همراه داشته که تاثير بسزايي بر زندگي آنان گذاشته است. سيستان و بلوچستان به لحاظ شرايط اقليمي، منطقه منحصر به فردي است، بهگونهاي که همزمان با گسترش خشکسالي و زمين تشنه در شمال آن، مناطق جنوبي دستاويز توفانها و بارشهاي باران شديد و زودگذر ميشود که سيلابها و روانآبهاي زيادي را در منطقه جاري ميکند و خسارتهاي متعددي را به همراه ميآورد. وجود منابع طبيعي ذخيره آب «چاهنيمهها»ي غني از آب در شمال و رودخانههاي فصلي پراکنده در مناطق مرکزي و جنوبي استان، به عنوان منابع آبي در تامين آب کشاورزي و آشاميدني منطقه بسيار حائز اهميت است. اين استان با گستره بيش از 187 هزار و 500 کيلومترمربع داراي 5 حوزه آبريز اصلي شامل «هامون- هيرمند، هامون- ماشکيل يا ماشکيد، هامون- جازموريان، کوير لوت و درياي عمان» است. همچنين منابع آبهاي سطحي سيستان و بلوچستان به حجم يکهزار و 700 ميليون مترمکعب، آورده رودخانههاي دائمي «هيرمند مرزي، سيستان، لاديز، بمپور، سرباز، پيشين، کارواندر، دامن» و شماري رودخانه فصلي در مرکز و جنوب استان است. منابع آبهاي زيرزميني استان را نيز 11هزار و 88 منبع شامل 8 هزار و 756 حلقه چاه، 791 دهنه چشمه و يکهزار و 541 رشته قنات تشکيل ميدهد.
اگرچه ميزان بارندگي در سيستان و بلوچستان 136 ميليمتر کمتر از متوسط کشوري است اما خوشبختانه براي کنترل و استفاده مطلوب از آبهاي سطحي و زيرزميني در اين استان بويژه در چند سال اخير مديريت خوبي انجام شده است.
پس از پیروزی انقلاب 17 سد از نوع انحرافی، مخزنی و تغذیهای به حجم 175 میلیون مترمکعب در سیستان و بلوچستان ساخته و بهرهبرداری شده است.
سدهای پیشین چابهار، بمپور، سیستان، زهک، کهک، فهره، شیرگواز، شیکلک، چاهنیمه چهارم، بزمان، دوربن، گلگ، کهیر از جمله سدهای بهرهبرداری شده بعد از انقلاب در این استان هستند.
با این حال، آمارها و شواهد حاکی است روند سدسازی در دولت عدالتمحور در سیستان و بلوچستان رونق یافته است. از این تعداد 5 سد با تلاشهای صورت گرفته به بهرهبرداری رسید و عملیات اجرایی 7 سد دیگر نیز در دست انجام است که از جمله ساخت سدهای «گلوگاه، سارادان، ماشکیدعلیا» و آبرسانی به میرجاوه از مهمترین آنهاست. همچنین سد «دو در لادیز» واقع در بخش میرجاوه زاهدان نمونهای از خدمات بزرگ و فراوان نظام اسلامی و از آرزوهای دیرین مردم منطقه است که بعد از مدتها انتظار، به مناسبت سیامین سالگرد پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی به بهرهبرداری رسید. مطالعات شناختی سد لادیز در سالهای 80 تا 83 انجام و پس از تصویب طرح در سال 83عملیات اجرایی آن آغاز شد.
132 میلیارد ریال اعتبار هزینه شده توسط نظام جمهوری اسلامی برای ساخت این سد را میتوان گوشهای از سیاست خدمترسانی به مردم و عدالتمحوری دولت دانست. سد بزرگ «خیرآباد» نیکشهر در جنوب استان سیستان و بلوچستان در سال 1383 تنها 25درصد رشد اجرایی داشت که با همت دولت نهم در سال 87به پایان رسید و اکنون منشا خدمات بزرگی در منطقه بلوچستان است. افزون بر 160میلیارد ریال برای ساخت و تکمیل سد مخزنی خیرآباد نیکشهر به حجم ذخیرهسازی 27میلیون مترمکعب هزینه شد که بهرهبرداری از این سد، آب آشامیدنی 50 سال آینده مردم نیکشهر را تامین میکند. استاندار سیستان و بلوچستان با اشاره به تاثیرهای سوء خشکسالی در شمال استان گفت: 12 سال خشکسالی در شمال استان اثرهای بسیار سوئی بر جغرافیا و اقتصاد منطقه که وابسته به کشاورزی است گذاشته که برای رفع این مشکل دولت برنامههای ویژهای در دستورکار خود قرار داد.
علیمحمد آزاد اظهار داشت: سالها قبل سیلابهایی در منطقه میآمد که 3تا دریاچه نظير هامون را بعضا با آب روبهرو میکرد اما متاسفانه به سبب گسترش خشکسالی در آن سوی مرز ورود حقابه تنها جواب مصرف آب شرب و بخش کمی برای کشاورزی فصلی را میدهد. وی افزود: بود و نبود آب در سیستان و بلوچستان حرف اول را میزند؛ در شمال با خشکسالی شدید روبهرو هستیم و در جنوب بارندگیها یکباره میآید، سیلاب راه میاندازد و پس از خسارت فراوان به دریا میریزد. او ادامه داد: با وجود این روانآبها دولت برای ذخیرهسازی و استحصال آب طرحهای مختلف سدسازی و آبخیزداری را در دستور کار قرار داد. آزاد بیان کرد: اکنون در سطح سیستان و بلوچستان حدود 30 سد در دست مطالعه و ساخت است که با بهرهبرداری از 5 سد ذخیرهسازی و تغذیه قناتها و سفرههای زیرزمینی رشد چشمگیری داشت. وی افزود: با اجرای این طرحها اکنون حدود 70 درصد منابع آب و روانآبها در اختیار ماست که در برنامههایریزیها نقش بسزایی را برای رشد و شکوفایی استان ایفا میکند. استاندار سیستان و بلوچستان گفت: همچنین به منظور تامین آب شرب، بخشی از آب دریای عمان را به وسیله آبشیرینکن در اختیار مردم کنارک و چابهار قرار میدهیم. وی یادآور شد: سد زیردان نیز تیرماه امسال توسط ریاستجمهوری در چابهار افتتاح شد که نقش بسزایی در تامین آب شرب و کشاورزی بیش از هزاران روستا و مردم چابهار دارد. آزاد اظهار داشت: 3 سد گلوگاه، زیردان و ماشکید علیا از مصوبات سفرهای دولت به این منطقه است که در مجموعه توان ذخیرهسازی 350میلیون مترمکعب را دارند. وی درباره سد زیردان گفت: این سد در روستای پیرسهراب چابهار در جنوب این استان قرار دارد که آب آن از طریق رودخانه محلی کاجو تامین میشود.
آزاد افزود: عملیات اجرای سد زیردان چابهار سال 1381شروع شد و پیش از سفر نخست رئیسجمهوری به سیستان و بلوچستان تنها 22درصد پیشرفت داشت. وی ادامه داد: در سفر نخست رئیسجمهوری به این منطقه تکمیل سد به یکی از مصوبههای هیات دولت تبدیل شد و در این مدت روند اجرایی طرح شتاب بیشتری یافت. آزاد بیان کرد: سد زیردان از نوع بتونی با حجم مخزنی 207میلیون مترمکعب امسال مورد بهرهبرداری قرار گرفت. وی اظهار داشت: با بهرهبرداری از این سد سالانه 51 میلیون مترمکعب آب در اختیار بخش آشامیدنی و کشاورزی مناطق همجوار قرار گرفت. آزاد درباره سد سارادان نیز گفت: سد سارادان شهرستان ایرانشهر نیز با اعتبار 140 میلیارد ریال ساخته و مورد بهرهبرداری قرار گرفت. وی گفت: سد تغذیهای سارادان با ظرفیت 10هزار مترمکعب آب با هدف تغذیه مصنوعی دشت سرکهوران و کنترل سیلابهای رودخانه کنارو ساخته شده است. آزاد افزود: سد گلوگاه زاهدان با اعتبار 110 میلیارد ریال از جمله سدهای در حال ساخت دولت نهم در این منطقه است که عملیات اجرایی آن از سال 1384 آغاز شده و پیشرفت اجرایی بسیار خوبی دارد.
وی ادامه داد: عملیات اجرایی سد مخزنی ماشکید علیای سراوان با اعتبار 28 میلیارد ریال از دیگر مصوبات سفرهای هیات دولت به استان از سال 1385 آغاز شده و تاکنون حدود 90 درصد پیشرفت اجرایی دارد. بر اساس آمارهای اعلام شده، با بهرهبرداری از 4 سد ساردان، گلوگاه، ماشکید علیا و زیردان حجم آب قابل استحصال در مخازن سیستان و بلوچستان به بیش از 2 میلیارد مترمکعب خواهد رسید. استاندار سیستان و بلوچستان گفت: اکنون 700 میلیون مترمکعب آب در مخازن مختلف این استان ذخیره شده است. وی بیان کرد: برنامه دولت در پایان روند سدسازی در استان، رساندن حجم مخازن آبی سیستان و بلوچستان به حدود 5/3 میلیارد مترمکعب است.