سیمین دانشور 8 اردیبهشت سال ۱۳۰۰ شمسی در شیراز متولد شد و 18 اسفند سال 1390 در تهران درگذشت. او فرزند محمدعلی دانشور، پزشک و قمرالسلطنه حکمت، مدیر هنرستان دخترانه و نقاش بود. تحصیلات ابتدایی و دبیرستان را مدرسه انگلیسی مهرآیین انجام داد و در امتحان نهایی دیپلم شاگرد اول کل کشور شد، سپس برای ادامه تحصیل در رشته ادبیات فارسی به دانشکده ادبیات دانشگاه تهران رفت. دانشور پس از مرگ پدرش در ۱۳۲۰ شمسی به مقاله‌نویسی برای رادیو تهران و روزنامه ایران با نام مستعار شیرازی بی‌نام پرداخت. وی در سال 1329 با جلال آل‌احمد آشنا شد و با او ازدواج کرد. دانشور در ۱۳۳۱ با دریافت بورس تحصیلی به دانشگاه استنفورد رفت و در آنجا 2 سال در رشته زیبایی‌شناسی تحصیل کرد. پس از بازگشتن به ایران، دکتر دانشور در هنرستان هنرهای زیبا به تدریس پرداخت تا اینکه در سال ۱۳۳۸ استاد دانشگاه تهران در رشته باستان‌شناسی و تاریخ هنر شد. این نویسنده شهیر سرانجام پس از تحمل یک دوره طولانی بیماری در 18 اسفندماه سال 1390 در خانه‌اش در تهران درگذشت. پیكر سیمین دانشور روز یکشنبه 21 اسفندماه ساعت 10 صبح از مقابل تالار وحدت تشییع و در قطعه هنرمندان می‌آرامد.
سوگ سیاوشون
دانشور را می‌توان نخستین نویسنده زن ایرانی دانست که به شکل حرفهای به نگارش داستان پرداخت. مهم‌ترین اثر او «سووشون» است که نه‌تنها در ردیف پرفروش‌ترین کتاب‌های ادبیات داستانی به شمار می‌رود که تا امروز به 17 زبان زنده دنیا نیز ترجمه شده است. «سووشون» آن‌طور که از نامش پیداست بر اساس اسطوره سیاوش نوشته شده یا شاید بتوان آن را منبع الهام نویسنده دانست. «سووشون» که درحوالی جنگ جهانی دوم و اشغال ایران از سوی بیگانگان اتفاق می‌افتد، در عین تبیین یک روایت تاریخی به بازگو کردن زندگی شخصیت اصلی داستان یعنی «زری» و همسرش «یوسف» می‌پردازد. شخصیت‌پردازی در اثر ماندگار «سووشون» در نهایت پختگی و تسلط نویسنده اتفاق می‌افتد و از «یوسف» تا «مک ماهون»، «خسرو»، «عمه» و... دیگر شخصیت‌ها که هریک به نوبت وارد فضای داستان می‌شوند برای مخاطبی که تا پایان با کتاب همراه است، قابل لمس است. دانشور در رمان «سووشون» با چیره‌دستی منحصر به خود نحوه ورود انگلیسی‌ها به شیراز را در برهه‌ای از زمان در ایران به تصویر می‌کشد و تبعات و پیامدهای ورود آنان را به شکل زیبا، خوشخوان و داستان‌گونه‌ای ارائه می‌دهد. مخاطب از ابتدای داستان «سووشون» تا جایی که فئودال‌های متمول تن به همدستی با بیگانگان می‌دهند و از این رهگذر رعیت زیردست خود را تحت فشار می‌گذارند تا آنجا که یوسف همسر زری از این سلسله زد و بندها به تنگ می‌آید و مقابل مسائلی از این دست می‌ایستد تا دست آخر کشته می‌شود، برشی تلخ و در عین حال گیرا از یک دهه تاریخی در ایران را مشاهده می‌کند. «دکتر عبدالله‌خان»، «عزت‌الدوله»، «آقای فتوحی» معلم خسرو و حتی کشمش‌های «ملک سهراب» و «ملک رستم» که
2 خان قشقایی هستند نیز در داستان شخصیت‌هایی هستند که هریک نماینده طبقه مرفه و فرودست جامعه‌اند و پیامی را در اثر به همراه می‌آورند.
نویسنده‌ای موشکاف و جزئی‌نگر
در فصل‌های پایانی کتاب که دیگر یوسف کشته شده، خسرو سر به عصیان برده، حرفهای مک ماهون که در قالب دلداری دادن به زری گفته می‌شود زیباترین بخش کتاب به شمار می‌رود: «گریه نکن خواهرم، در خانه‌ات درختی خواهد رویید و درخت‌هایی در شهرت و بسیار درختان در سرزمینت و باد پیغام هر درختی را به درخت دیگر خواهد رسانید و درخت‌ها از باد خواهند پرسید در راه که می‌آمدی سحر را ندیدی؟» اما فقط اینها نیست که «سووشون» را از دیگر آثار ادبیات داستانی متمایز می‌کند. دانشور صرفنظر از اینکه موضوع خوبی را در آن زمان دستمایه نگارش چنین اثری قرار داده، می‌کوشد در تمام فصل‌های کتاب به رعایت کردن جزئیات و ریزه‌کاری‌هایی که شاید به چشم کمتر مخاطبی بیاید، بپردازد، چندان که در فصل نخست کتاب یعنی صحنه عقدکنون دختر حاکم شاهد ترسیم جزئیات هستیم. نویسنده می‌کوشد در عین تصویر کردن چنین صحنه‌ای به گرسنگی مردم در زمان جنگ جهانی دوم نیز اشاره کند بویژه نان بزرگی که مخصوص عقدکنون دختر حاکم پخته می‌شود و پچ‌پچه‌های مدعوینی که برای تماشای سفره عقد با نان بزرگ مواجه می‌شوند تماما حکایت از این دارد که دانشور قصد نداشته به یک روایت ساده بسنده کند. «کاش دنیا دست زن‌ها بود؛ زن‌ها که زائیده‌اند یعنی خلق کرده‌اند و قدر مخلوق خودشان را می‌دانند. شاید مرد‌ها چون هیچ‌وقت عملا خالق نبوده‌اند، آنقدر خود را به آب و آتش می‌زنند تا چیزی بیافرینند. اگر دنیا دست زن‌ها بود، جنگ کجا بود؟» (قسمتی از متن کتاب)
بهره‌گیری از تمثیل
برخی منتقدان ادبی بر این باورند که قهرمانان داستان «سووشون» هریک دارای مرزهای مشخص هستند، اگرچه در اثر دیگر دانشور یعنی «جزیره سرگردانی» نویسنده این مرزها را از بین می‌برد و از زاویه دیگری به ترسیم واقعه می‌پردازد طوری که «جزیره سرگردانی» روایتگر جسارت آدم‌های معاصر است. آنچه می‌توان از آن به عنوان ویژگی بارز در جمله کتاب‌های دانشور نام برد، بهره‌گیری او از تمثیل است که در آثار «جزیره سرگردانی» و «سووشون» بیش از دیگر آثار به چشم می‌خورد. دانشور در تمام آثار خود به مفاهیمی چون عشق و صلح‌طلبی و همینطور مسائل ملموس اجتماع وقت اشاره می‌کند و این می‌رساند که نویسنده هرگز در طول دوران زندگی خود از مردم منفک نبوده است.
پرداختن به دغدغه‌های ملموس اجتماع
آنهایی که چه به شکل اجمالی و چه به شکل گسترده در تاریخ ادبیات داستانی ایران غور و تفحص کرده‌اند، می‌دانند که نخستین اثر دانشور در دهه 20 و به طور مشخص در سال 1327 با عنوان «آتش خاموش» منتشر شد. نخستین کسی که دانشور را در عرصه نویسندگی و ادامه دادن در این راه تشویق کرد، فاطمه سیاح، بانوی پژوهشگر ایرانی بود. اگرچه نقش صادق هدایت را نیز در این میان نمی‌توان نادیده گرفت. بعد از «آتش خاموش»، کتاب‌های دیگری چون «به کی سلام کنم؟»، «شهری چون بهشت»، «پرنده‌های مهاجر» و... از دانشور منتشر شده‌اند. دانشور با فعالیت جدی در عرصه ادبیات داستانی ایران فارغ از تصویر کردن دغدغه‌های ملموس اجتماع که به نوعی می‌توان آنها را مشغولیت‌های فکری خود نویسنده نیز دانست، به ترجمه آثار ادبی دنیا نیز پرداخت و آثار نویسندگان معروفی چون برنارد شاو، چخوف، دیل کارنگی، ویلیام سارویان، آلن پیتون و... را به فارسی برگرداند. «جزیره سرگردانی»، «ساربان سرگردان» و «کوه سرگردان» نیز دیگر رمان‌های دانشور بعد از «سووشون» به شمار می‌روند که از سوی انتشارات خوارزمی منتشر شده‌اند. اگرچه طی یک دهه گذشته تا امروز خبری مبنی بر مفقود شدن یا به عبارتی سرقت آخرین اثر دانشور از سوی برخی رسانه‌ها منتشر شد. این رمان «در جست‌وجوی کوه سرگردان» نام داشت. برخی در این باره معتقدند، سیمین دانشور نگارش این رمان را قبل از تیر ۱۳۸۶ یعنی قبل از بیماری تمام کرده است اما بعد از بهبود نسبی دانشور در پاییز همان سال، ناشر پی می‌برد که رمان «کوه سرگردان» ناپدید شده است.
توجه به جایگاه زن
دانشور از جمله نویسندگانی است که به جرات می‌توان گفت در تمام آثار خود به مساله زنان و اصولا زن بودن توجه خاصی کرده است. نمود این توجه را می‌توان در مجموعه داستان‌های «انتخاب» و «به کی سلام کنم؟» بیشتر مشاهده کرد. در مجموعه داستان «انتخاب» نویسنده با تکیه بر مضمون اجتماعی به بیان مشکلات زنان می‌پردازد و هریک از زنان جامعه وقت را در قالب شخصیت‌هایی چون «لقاء‌السلطنته»، «محبوبه»، «الماس»، «انیس» و... ترسیم می‌کند و خود را در بیان اندوه و مصائبی که زنان در لفاف خانواده با آنها درگیر هستند شریک می‌داند. برخی از بین داستان‌های کوتاه دانشور، داستان «باغ سنگ» را بهترین اثر او در این حوزه قلمداد می‌کنند؛ بهترین از این جهت که نویسنده در داستان با باز گذاشتن پایان، قضاوت را به مخاطب وامی‌گذارد. «به کی سلام کنم؟» نیز چندان که در سطور میانی مطلب اشاره شد، مجموعه داستانی است که در تمام داستان‌ها بدون اغراق، نظری به جایگاه زنان در جامعه و خانواده دارد. نکته‌ای که درباره دانشور می‌توان گفت این است که او با جهان‌بینی منحصر به خود به بیان مواردی از این دست می‌پردازد و واکنش‌های متفاوت زنان داستان‌های خود را از هر طبقه‌ای چه فرودست و فرادست که در دایره‌ای از کج‌فهمی‌ها، سوء‌تفاهم‌ها و مردسالاری‌ها گرفتار آمده‌اند به مخاطب منتقل می‌کند. خاصه در داستان «به كي سلام كنم؟»، دانشور همسایگی زنانی چون «کوکب سلطان» و «زن آقای پنیرپور» را دستمایه کار خود قرار داده و توازن و تفاوت این 2 زن را به لحاظ اجتماعی و فردی در یک ترازو قرار می‌دهد. از این رهگذر است که دانشور را نه‌تنها می‌توان نویسنده‌ای متعهد به جامعه خود تلقی کرد که او را در تمام آثارش چه در رمان‌ها و چه در مجموعه داستان‌هایش، زبان گویای زنانی دانست که از فقر، مردسالاری و ظلم، ناآگاهی نسبت به حقوق طبیعی‌شان و همینطور جهل و خرافه‌پرستی
رنج می‌برند.