اگر تیره‌روزی‌های انسان را ریشه‌یابی کنیم، همگی به آلودگی‌های نفسانی بازمی‌گردد و آن در دنیاطلبی ریشه دارد. پس دنیاطلبی مایه اصلی بدبختی‌های انسان‌ها و جوامع بشری و منشأ تمام مفاسد است. منظور از دنیاطلبی هم حب دنیاست و تا این محبت در قلب آدمی است، محال است محبت الهی در قلب انسان خانه داشته باشد زیرا به تعبیر حضرت امام حب دنیا «ام‌الامراض» است و محبت الهی «ام‌الطهارات»؛ و این دو با هم نمی‌سازد. به این دلیل نه‌تنها معارف الهی و اعتقادات صحیح با دنیاطلبی در تضاد است بلکه آرامش روحی و روانی، طمأنینه و فضایل معنوی چون شجاعت، عفت، سخاوت و عدالت که مبدأ همه فضایل اخلاقی هستند نیز با دنیاطلبی سازگار نیستند. آری بغض، کینه، جور، قطع‌رحم، نفاق، فقر، ذلت، طمع، حرص، بردگی، چاپلوسى و دیگر رذایل و مفاسد نفسانی از لوازم حب دنيا هستند که جز ذلت و خواری دنیایی و اخروی به دنبال ندارند و سعادت دنیا و آخرت در صفات و اخلاق حمیده‌ای چون عطوفت، رحمت، مواصلت، مودت، محبت و غنای قلب، بزرگواری روح، عزت نفس و آزادمردی است که از لوازم بی‌اعتنایی به دنیا و ترک آن هستند [آداب الصلاهًْ؛ ص: 49] و به این دلیل است که ترك دنيا و زهد و پرهيز از آن كه از حقايق تقواست در راس تعالیم اولیای دین است [همان؛ ص: 92].
حال که چنین است بر انسان عاقل فرض است که تلاش کند این ریشه همه بدی‌ها و اصل همه بیماری‌های روحی و روانی را در درون خود بخشکاند و ریشه‌کن کند و سعادت خود را تامین و آن تنها با تهذیب و تزکیه اخلاقی ممکن است. یکی از راه‌های عملی تهذیب نفس مقابله عملی با نتایج فاسد حب دنیاست، به این نحو که هرچه را نفس طلب می‌کند بر ضد آن قیام کنیم. مثلا اگر حب مال داریم، تلاش کنیم آن را با صدقه دادن جبران کنیم. توجه هم داشته باشیم، نباید تصور کنیم که این بیماری خطرناک در قلب ما نیست و تنها دنیاداران و زراندوزان گرفتار آن هستند بلکه حتی علاقه به یک چیز کوچک و بی‌ارزش هم شعبه‌ای از دنیاطلبی است: «ممكن است... يك طلبهاى يك كتاب داشته باشد، اهل دنيا باشد، علاقه داشته باشد. ميزان علاقه است؛ ميزان دنيا، آن علايقى است كه انسان به اين اشيا دارد و اين علايق ممكن است آن دم آخر كه انسان ببيند دارد از علايقش جدا مىشود، دشمنى بياورد با خدا؛ دشمن خدا بشود و از اين عالم برود» [تفسیر سوره حمد؛ امام خمینی؛ ص: 142]. آری میزان آن است که چقدر قلب آدمی گرفتار و مشغول دنیا و تا چه حد همت انسان مصروف تحصیل دنیاست زیرا همین که قلب به دنیا مشغول بود، اگر بتوانیم خود را از یک بعد دنیا رهایی بخشیم به سرعت بعد دیگر دنیا جلوه‌گر می‌شود و در این صورت انصراف از دنیا محال است. چنین است که بزرگان اهل معنی به ما دستور می‌دهند: «هيچ‌گاه دنبال تحصيل دنيا، اگرچه حلال او باشد، مباش كه حب دنيا، گرچه حلالش باشد، راس همه خطاياست؛ چه خود حجاب بزرگ است و انسان را ناچار به دنياى حرام مىكشد» [صحيفه امام؛ ج18/520؛ اندرز اخلاقی‌ـ عرفانی حضرت امام به حاج سيداحمد خمينى].