داستان فیلم «هنرمند» (آرتیست) به اواخر دهه 20 میلادی(1927) در هالیوود بازمیگردد؛ زمانی که جورج والنتین، بازیگر خوشتیپ، موفق، اغواکننده، کمی مغرور و دلربا در دنیای فیلمهای صامت در اقیانوسی از موفقیت به عنوان یک هنرپیشه تمامعیار غرق شده و بتی در دنیای فیلم صامت به حساب میآید. بعد از خوشرقصیهای والنتین و نمایش آخرین فیلمش به طور ناگهانی و در میان جمعیت با پهپی میلر بلندپرواز آشنا میشود؛ بازیگر درجه چندمی که آرزوی ستاره شدن را در سر میپروراند. همین آشنایی پهپی را به تدریج به جهان خوشنقش سینما و بازیگری پیوند میزند و با ورود سینمای ناطق موفقیتهای وی افزون میشود و پهپی موفق میشود شهرت فراوانی برای خود کسب کند اما در دورانی که پهپی به شهرت فراوانی رسیده، دوران فیلمهای صامت با رکود مواجه شده و سینما جورج والنتین را فراموش کرده است. از طرفی پیش از این سقوط، جورج تصمیم میگیرد فیلمی را با سرمایه خودش به صورت صامت تهیه و وارد بازار کند اما تولید و شکست این فیلم در نمایش سبب میشود جورج به آدمی منزوی و تنها بدل شود. با این حال پهپی میلر گذشتهاش را فراموش نکرده است؛ او از یاد نبرده که تنها یک عکس در کنار جورج والنتین مجوز ورود او به استودیوی فیلمسازی بوده است.
هنرمند، به سبک سینمای صامت، بدون دیالوگ و سیاه و سفید فیلمبرداری شده است که در نخستین گام فستیوالیاش در جشنواره فیلم کن مورد توجه اهالی رسانه و منتقدان سینمایی قرار گرفت اما نخل طلا را از آن خود نکرد. در نهایت این ژان دوژاردن، بازیگر فیلم بود که توانست نخل طلا را در دستانش بگیرد. آن روز هیچیک از اهالی سینما حتی منتقدان خوشبین تصور نمیکردند این فیلم بتواند 3 جایزه اصلی اسکار 2012 را از آن خود کند. این اتفاق آنچنان قابل پیشبینی نبود و صاحبنظران تصور نمیکردند هازاناویسیوس که کارنامه چندان درخشانی ندارد بتواند جایزه اسکار را از آن خود کند. جالبتر از همه نکاتی که عنوان شد، دوژاردن بازيگر ثابت عمده آثار هازاناویسیوس بوده است وي بازیگر درجه سومی بودکه فیلمهای چندان موفقی در کارنامهاش نداشت و تنها درخشش او بازی در 2 فیلمی است که به هجو جیمز باند پرداخته و برای این فیلم هجوآمیز دوژاردن را شبیه جوانی شون کانری گریم کردهاند. جالب اینجاست کارگردانی این دو فیلم را هازاناویسیوس برعهده دارد. فیلم هنرمند داستان بازیگر فیلمهای صامت است که نگران پسامدرنتیه است؛ پسامدرنتیهای که در قالب سینمای ناطق به شهرت او لطمه میزند اما وارد شدن بازیگر آماتوری که بعدها به شهرت فراوانی میرسد او رابه پسامدرنیسم پیوند میزند و به زندگی او رونق تازهای میبخشد. تکنیک سینمای صامت برای کارگردان (میشل هازاناویسیوس) و بازیگر (ژان دوژاردن) از طرفی هم یک ترفند است و هم یک چالش. البته اگر مخاطب امروز با سینمای صامت دلبستگی و انس نداشته باشد، نمیتواند با فیلم ارتباط برقرار کند. اتفاقا صامت بودن فیلم مانعی میشود که تماشاگر نتواند به جهان فیلم وارد شود و از قصه آن عبور کند اما برای نسل سومیهای انقلاب که در دهه 70-60 توانستند لذت فیلمهای صامت با پخش در رسانه ملی درک کنند دیدن فیلم هنرمند لذتی شعفانگیز دارد. اصولا انگیزه در تماشای چنین اثری لذتی است که از شیوه قصهگویی در فیلمهای صامت میبریم، معمولا فقدان دیالوگ جای فراوانی برای تخیل تماشاگر باقی میگذارد و برای هر تماشاگر فیلم را به یک تجربه شخصی تبدیل میکند. البته این روزها بسیاری از دوستانم که مجذوب عصر آواتاریسم کامرون هستند مرا که میبینند یادشان میافتد که احساسات نگارنده را سرکوب کنند و سعی میکنند فیلم هنرمند را به دلیل واپسنگری فرمی و محتوايیاش مورد نکوهش قرار دهند اما یادمان باشد در عصری که عشق به سینما رنگ میبازد سازنده هنرمند نجیبانه از عشق سخن میگوید؛ هازاناویسیوس آنچه در عصر ما میگذرد و آنچه بر مناسبات قصهگویی در دوران ما تاثیرگذار است را در نظر نمیگیرد و در عصر پیشتازی سهبعدیسم و آواتاریسم به قلوب عشاق سینما بدون صدا رسوخ میکند.
این تحسین و تسخیر سبب شد سازندگان فیلم هنرمند تا گرفتن اسکار پیشروی کنند، هنوز هم برای بسیاری از دوستان صاحبنظر اسکارربایی این فیلم شبههبرانگیز است و موفقیتهای این فیلم عدهای را به فکر فرومیبرد و دائما این پرسش مطرح میشود که آیا این فیلم برای سبک فرمی کهنهاش جایزه را از آن خود کرده است؟
این شگرد، سیاق و پناهجویی در سینمای صامت کارگر میافتد، ضمن اینکه در قصهگویی سبک نجیبانهای در بازگویی یک داستان عاشقانه را به تماشاگر یادآور میشود؛ نجابتی زیبا که با موسیقی جذابش ترکیب میشود و به یاد میآوریم در دومین دهه از آغاز پسامدرنیسم به قلب سنتها رجعت کنیم. لذتی شگرف در سنتهای سینمایی وجود دارد که عشاق سینما میتوانند این پیامهای انتزاعی را درک کنند و البته پیام فیلم فراتر از تجلیل سینمای صامت است.
در عصر سهبعدی فیلم سیاه و سفید، هنرمند فیلم بزرگ و عمدهای است که توانسته با همان شگردهای واپسگرا بدل به فیلمی کاملا ممتاز شود اما محتوای فیلم هنرمند پیامی بهروز دارد؛ با اینکه سبک و ساختار فیلم به سینمای یکصد سال پیش تعلق دارد. البته بخشی از این جذابیت به هنرمندی خلاقانه دوژاردن بازمیگردد. پرسوناژ جورج والنتین در این فیلم نامش شبیه رودو والنتیو (هنرپیشه سینمای صامت) است، البته داستان زندگیاش به داگلاس فربنکس شباهت دارد و جالب اینجاست قیافه جورج والنیتن به جین کلی در فیلم «آواز زیر باران» شبیه است. اشکالی که به فیلم هنرمند وارد است اینکه فیلم چون تکنیک دهههای 40، 30 و 20 را به صورت ترکیبی استفاده کرده است اصالت سینمای صامت در آن چشمگیر نیست. با این حال جذابیت فوقالعاده فیلم بیشتر در پیامی است که درباره آینده ارائه میکند نه نگاهش به گذشته.
آنچه در فیلمنامه این فیلم لحاظ نشده و کمی گنگ است و درباره آن توضیحی داده نشده این است که چرا داستان جورج والنیتن صامت فیلمبرداری شده است. آیا سازندگان ترسیدهاند فیلم آنها از قالب سرخوشانهاش فاصله بگیرد و به تراژدی آثاری همچون «هشت و نیم» (فلینی) و «سانست بلوار» (وایلدر) گرفتار شود؟ انتخاب این سبک (صامت) موجب شده لحن گیجکننده و متدیکی در فیلم جاری باشد اما در خلق فضا و بازسازی فضای آن دوران بسیار گیرا و جذاب به نظر میرسد. هنرمند فیلمی است که همه عشاق سینهچاک سینما را خوشحال میکند اما اهمیت این فیلم در خوشحال کردن عشاق سینما نیست بلکه هنرمند فیلمی است راجع به عشق به سینما.