گذرگاه گفت‌وگو میان مردم و هنر محیطی

ليلا رستمي الموتي:

نخستین دوسالانه دیوارنگاری و گرافیک محیطی در برج میلاد تهران، از روز 18 اسفندماه میزبان تعدادی از هنرمندان نقاش و دیوارنگار در قالب برپایی ورک‌شاپ آموزشی است که در محوطه باز برج (حاشیه بلوار فرهنگ و هنر) در حال اجرای طرح‌های نقاشی دیواری خود روی ستون‌های استوانه‌ای یا دیوارهای بتونی هستند. بازدیدکنندگان برج میلاد وقتی به زیرگذر اصلی برج می‌‌رسند با پرچم‌های نخستین دوره دوسالانه دیوارنگاری و گرافیک محیطی شهر تهران مواجه می‌‌شوند و از مسؤولان برج میلاد درباره چگونگی برگزاری آن پرس‌و‌جو می‌‌کنند. اجرای آثار در فضای باز بخشی از برنامه‌های دوسالانه است که با استقبال بازدیدکنندگان بویژه دانشجویان و هنرمندان هنرهای تجسمی روبه‌رو شده‌ است. ورک‌شاپ نقاشی دیواری به گونه‌ای برنامه‌ریزی شده که برای بازدیدکنندگان نوعی آموزش نقاشی دیواری با انواع تکنیک‌ها از جمله تکنیک کاشی شکسته محسوب شود. تعدادی از هنرمندان مشغول در ورک‌شاپ به خوبی با مردم ارتباط برقرار می‌‌کنند، وسایل مورد نیاز را به دست آنها می‌‌دهند تا آنها هم به این کار مشغول شوند و آزمون و خطایی که در هر هنر نوظهور وجود دارد را با هم تجربه کنند. یکی از هنرمندان فعال در ورک‌شاپ درباره حضور مردم پای کارهایش می‌‌گوید: حضور مردم و علاقه‌مندی آنها به هنر نقاشی دیواری در طول روزهای برگزاری دوسالانه بسیار جذاب و انرژی‌بخش است، جلو می‌‌آیند و از ما درباره چگونگی کارمان سوال می‌‌پرسند و حتی برخی از آنها سوالات فنی درباره جنس مواد و کار روی بتون مطرح می‌‌کنند.

امکان بروز و شکوفایی روش‌های جدید

سیروس آقاخانی، مدرس دانشگاه هنر سمنان و کارشناس ارشد نقاشی است. او همچنین تصویرسازی و تصویرگری کتاب کودک و نوجوان را در کارنامه خود دارد. آقاخانی یکی از هنرمندانی است که در جریان برپایی دوسالانه دیوارنگاری در ورک‌شاپ شرکت کرده و از همان روز اول دوسالانه مشغول به طراحی و اجرای اثرش در ورودی زیرگذر برج میلاد است. او همراه همسرش که او را در اجرای اثرش همراهی می‌‌کند در این ورک‌شاپ حضور پیدا کرده است. آقاخانی درباره چگونگی شرکت در این دوسالانه می‌‌گوید: من قبلا با شهرداری در حوزه نقاشی دیواری همکاری و آثاری را در سطح شهر اجرا کرده‌ام بنابراین از من درخواست کردند در این ورک‌شاپ حضور داشته باشم. وی درباره برپایی دوسالانه دیوارنگاری و برنامه‌های مشابه آن و تاثیر آن بر ارتقای کار هنرمندان و تعامل بین آنها و مدیران شهری گفت: ماهیت دوسالانه‌های هنری از جمله دوسالانه نقاشی دیواری این است که تجربیاتی که طی 2 سال اخیر در این حوزه اتفاق افتاده را به نمایش می‌‌گذارد و از طرفی سیاست‌هایی را که در آینده قرار است به آنها توجه شود به نوعی معرفی می‌‌کنند. همچنین امکان بروز و شکوفایی روش‌های جدیدی که در نوع برخورد با نقاشی دیواری وجود داشته است، فراهم می‌‌کند و هر موردی که در جهت رشد و شکوفایی نقاشی دیواری اتفاق بیفتد را دربر می‌‌گیرد. این هنرمند با بیان اینکه هنرمندان ذهنیت خوبی نسبت به نقاشی‌های دیواری موجود در سطح شهر ندارند، گفت: این ذهنیت از آنجایی حاصل شده که همیشه در مناطق شهرداری آثاری به صورت خام‌دستانه اجرا می‌‌شود که این آثار با سیاست‌های کلی سازمان زیباسازی شهر تهران کمتر همخوانی دارند. از این رو به نظر می‌‌رسد مناطق باید بیشتر با شهرداری تهران و سازمان زیباسازی هماهنگ باشند چون سازمان زیباسازی یک سازمان تخصصی است و با هنرمندان رابطه‌ای مستقیم و کارشناسی دارد. وی به تفاوت‌های فرهنگی و جغرافیایی موجود در شهر تهران اشاره کرد و افزود: تفاوت‌های فرهنگی در سطح شهر سبب تفاوت نگاه‌ها به موضوع دیوارنگاری و گرافیک محیطی می‌‌شود و این مساله باید مورد توجه هنرمندان قرار گیرد.

خیلی از نقاشی‌های شهر باید حذف شوند

داور یوسفی، مدرس دانشگاه‌های هنر سوره و آزاد است که در جریان برپایی دوسالانه دیوارنگاری و گرافیک محیطی در ورک‌شاپ این دوسالانه شرکت کرده و از همان روز اول دوسالانه مشغول به طراحی و اجرای اثرش در ورودی و گذر برج میلاد است. وی آثار بسیاری در زمینه نقاشی دیواری با تکنیک‌های مختلف از جمله کاشی شکسته در سطح شهر تهران اجرا کرده که از جمله آنها می‌‌توان به متروی صادقیه، میدان کتابی، تقاطع ایرانپارس و شاهین و بزرگراه اشرفی‌اصفهانی زیر پل شهید همت اشاره کرد. یوسفی درباره تاثیر برگزاری دوسالانه دیوارنگاری و گرافیک محیطی روی آثار هنرمندان و مردم گفت: اگر برپایی دوسالانه‌ها شروع شود و به صورت پیگیرانه ادامه یابد، می‌‌توان کیفیت کارها و تکنیک‌ها را بررسی کرد، همچنین خطاهایی که در کارهای هنرمندان وجود دارد را می‌‌توان مورد نقد و نظر قرار داد. وی با اشاره به اینکه این روزها در شهر با بمباران تصویری روبه‌رو هستیم و بیش از اندازه نقش روی دیوارها وجود دارد، می‌‌افزاید: من فکر می‌‌کنم خیلی از نقاشی‌هایی که در سطح شهر وجود دارند پس از کارشناسی‌های لازم روی آنها باید حذف شوند.

تعامل میان هنرمندان و مدیران

رضا افسری دیگر هنرمندی است که در ورک‌شاپ نخستین دوسالانه دیوارنگاری و گرافیک محیطی شرکت کرده است. وی درباره برگزاری این دوسالانه می‌‌گوید: برپایی دوسالانه و تعامل بین هنرمندان و مسؤولان به جدیت مدیران فرهنگی بستگی دارد چرا که هنرمندان در کارشان جدی هستند و از هرگونه رویکرد مثبت مدیران استقبال می‌‌کنند. خیلی از آثاری که هم‌اکنون در سطح شهر وجود دارند هیچگونه سنخیتی با فرهنگ منطقه‌ای که نقاشی در آن اجرا می‌‌شود، ندارد بنابراین باید بررسی‌های لازم صورت گیرد که اصلا در یک منطقه چه تعداد
نقاشی دیواری نیاز است.