رئیس‌جمهور دموکرات ایالات متحده در حال نقش‌آفرینی در یک مناظره انتخاباتی با یک تصمیم مهم و سرنوشت‌ساز درباره امنیت ملی کشور روبهرو شد: آیا می‌توان با یک حمله هوایی به دشمن،نقشه تبدیل شدن آن به یک کشور قدرتمند هسته‌ای را خنثی کرد؟
جنگ‌طلبان محافظه‌کار، رئیس‌جمهور را به خاطر این تردید مورد تمسخر قرار داده و او را ضعیف نامیدند. در جناح چپ مشاوران در حال بحث درباره ریسک‌ها و خطرات احتمالی این تصمیم بودند. یک حمله کوتاه می‌توانست باب درگیری‌های بعدی را باز کند اما دست روی دست گذاشتن و کاری انجام ندادن هم موازنه قدرت در جهان را تغییر می‌داد.
رئیس‌جمهور دموکرات آمریکا در این مثال، لیندون جانسون بود که 3 هفته قبل از روز انتخابات در سال 1964 با چالش جدید چینی‌ها برای کاخ سفید مواجه شد. چین برای نخستین‌بار آزمایش‌های هسته‌ای خود را به طور رسمی انجام داده و دولت «مائو تسه دونگ» در آن روز به کل جهانیان گفت: «چین نه به دنبال ماجراجویی است و نه در برابر فشارها تسلیم خواهد شد.» آن روز چین به عنوان نخستین کشور آسیایی که دارای بمب اتم است اعلام موجودیت کرد.
در هر صورت جانسون، رقیبش «بری گلدواتر» را در انتخابات ریاست جمهوری شکست داد. او با ایجاد کمپینی عجیب و با یک تبلیغات تلویزیونی توانست رقیب جمهوریخواه خود را یک جنگ‌طلب نشان دهد. آگهی تلویزیونی، دختری را نشان می‌داد که بدون توجه به دنیای اطرافش مشغول شمردن تعداد گلبرگ‌های یک گل آفتابگردان بود غافل از اینکه ممکن است توسط یک بمب اتم مورد حمله قرار گیرد !
تمثیل‌های تاریخی وقتی به سمت رویدادهای امروزی می‌آیند، خطرناک می‌شوند. آن‌هم زمانی که انتخابات ریاست جمهوری جدیدی در پیش داریم و جغرافیای سیاسی– هسته‌ای دنیا با تغییر روبهرو شده است. چرا که مقایسه اوباما با جانسون و تنش فزاینده ایجاد شده با ایران به ما هشدار می‌دهد تاریخ دوباره تکرار نمی‌شود!
به کار بردن سیاست «تهدید تا مرز به راه افتادن یک جنگ تمام‌عیار» به اندازه کافی در جنگ سرد مورد استفاده قرار گرفت. در زمانی که چین آزمایش‌های هسته‌ای خود را انجام داد، این آزمایش‌ها در واقع هشدار به اتحاد جماهیر شوروی نیز بود و واشنگتن در نظر گرفته بود اگر قرار باشد حمله‌ای به چین صورت گیرد، از مسکو نیز برای همراهی در این حمله دعوت به عمل بیاورد.
اما در حال حاضر به بازی شطرنج چند قطبی‌ای فکر کنید که رئیس‌جمهور اوباما در حال بازی با آن است. همه کشورهای درگیر با مناقشه هسته‌ای ایران در حال حاضر چشم به انتخابات ریاست جمهوری آمریکا دوخته‌اند تا ببینند اوباما چه اقدامی را برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای در دستور کار خود قرار می‌دهد. افزایش بهای نفت حتی از هر نوع زد و خورد کوتاه در تنگه هرمز هم تهدید آمیزتر است و این وضع آشفته اقتصاد جهانی، این مساله را به یک واقعیت تبدیل کرده است که تغییرات در رهبری ایالات متحده، چین، روسیه و فرانسه بسیار محتمل و در برخی موارد قطعی است.
با این شرایط، بازی از این هم پیچیده‌تر است. بیایید با خود ایران شروع کنیم؛ مقامات ایران مثال‌های چین و پاکستان را به خوبی مطالعه کرده‌اند و می‌دانند چگونه این کشورها با تحریم‌های مختلف برای دست کشیدن از برنامه هسته‌ای خود مواجه شده‌اند( که البته بیشتر این تحریم‌ها به درخواست ایالات متحده صورت می‌گرفته است.) اما در هر 2 مورد وقتی پاکستان و چین برای نخستین‌بار آزمایش‌های هسته‌ای خود را به صورت علنی انجام دادند، جهان خود را با واقعیت جدید تطبیق داد. کمتر از نصف قرن بعد از آن، چین به دومین اقتصاد بزرگ جهان تبدیل شده و هیچ کس نمی‌تواند مزاحمتی برای این کشور ایجاد کند. زمانی که حملات 11 سپتامبر اتفاق افتاد، تحریم‌ها علیه پاکستان به کلی ناپدید شد و آنقدر آمریکا درگیر حمله به گروه القاعده در پاکستان شد که به کلی فراموش کرد این کشور می‌تواند فناوری هسته‌ای خود را به دیگر کشورها نیز صادر کند.
«ری تکیه» محقق ارشد در شورای روابط خارجی آمریکا معتقد است از نظر بسیاری از ایرانیان زندگی بعد از رسیدن ایران به بمب هسته‌ای بهتر از وضع فعلی است. ممکن است حق با او باشد. همزمان با اینکه دولت اوباما قسم خورده است هرگز ایران را به عنوان یک قدرت هسته‌ای تحمل نکند، تعدادی از مقامات دولتی اذعان دارند شاید آنها مشکلشان با ایران را حل و فصل کرده و توانایی‌های هسته‌ای ایران و وجود دانشمندان انرژی هسته‌ای و تبدیل شدن این کشور به یک قدرت هسته‌ای را ظرف چند هفته یا چندماه دیگر بپذیرند.
کسی نمی‌داند در ذهن رهبر عالي ایران آیت‌الله خامنه‌ای چه می‌گذرد اما «تکیه» معتقد است شیوه رفتاری رهبر عالي ایران در طول یک دهه گذشته برنامه هسته‌ای این کشور را به طور منظم و با احتیاط به پیش برده است. میزان این فعالیت‌ها گاهی اوقات بالا رفته اما هیچگاه به بحرانی جدی برای این کشور تبدیل نشده است. چند سال پیش متحدان غربی آمریکا معتقد بودند ایران هیچگاه نمی‌تواند پروسه غنی‌سازی اورانیوم را دوباره از سر بگیرد اما هم‌اکنون این فعالیت در ایران انجام می‌شود.
بعد از آن خط قرمز به غنی‌سازی بالاتر از میزان در نظر گرفته شده توسط این کشورها رسید اما این غنی‌سازی هم‌اکنون به غنای سوخت بمب اتم نزدیک شده است و این کار هم‌اکنون به مدت 2 سال است که در ایران انجام می‌شود ! آخرین اقدام ایران شروع غنی‌سازی در سایتی زیر زمینی است که آسیب‌پذیری کمتری نسبت به بمباران و حملات هوایی دارد. این حرکت محاسبات اسرائیل را به هم می‌ریزد. اسرائیل عادت داشت اعلام کند هرگز به ایران اجازه نمی‌دهد به «نقطه بدون بازگشت» یعنی نقطه‌ای که ایران به بمب اتم دست پیدا می‌کند، برسد. همچنان درباره اینکه ایران چقدر زمان برای رسیدن به این نقطه بدون بازگشت نیاز دارد بحث‌های زیادی مطرح می‌شود. با این حال مسؤولان اطلاعاتی اسرائیل معتقدند ایران مدت‌ها پیش از این نقطه گذشته است. با این وجود نخست‌وزیر رژیم اسرائیل معتقد است که جنگ‌های سایبری و خرابکاری و همچنین اعمال تحریم‌های گسترده‌تر روش موثرتری برای مقابله با ایران است تا ایجاد یک درگیری نظامی همه‌جانبه علیه این کشور.
به تازگی در اسرائیل بحث‌های زیادی راجع به احتمال حمله به ایران مطرح شده و این مساله به وضوح دولت اوباما را تکان داد. اسرائیل که برای مطرح کردن بحث احتمال حمله به ایران، از سوی آمریکا تحت فشار قرار گرفته بود، نهایتا اعلام کرد که این گزینه خیلی دور است.
دولت نتانیاهو ممکن است محاسبه کرده باشد که اگر اسرائیل به سمت یک حمله محدود به ایران پیش برود،آن‌هم در زمان برپا شدن کمپ‌های تبلیغاتی نامزدهای انتخاباتی آمریکا، ممکن است رای دهندگان وابسته به این رژیم و لابی آیپک را تحت تاثیر قرار داده و از طریق تاثیر‌گذاری بر رای آمریکایی‌ها، دیگر با واکنش شدید اوباما که تنش‌هایی را در رابطه‌اش با نتانیاهو دارد، طرف نشود.
الیوت آبرامز، مشاور خاورمیانه‌ای و جنگ‌طلب معروف، اخیرا نوشته است اگر اسرائیل به ایران حمله کند، اوباما مجبور می‌شود به اسرائیل در شرایط جدید پیش آمده کمک کند، این ممکن است در عین حال موجب رای‌آوری دوباره اوباما در انتخابات آینده هم بشود چراکه دیگر لازم نیست نگران باز نگه داشتن تنگه هرمز و تامین امنیت اسرائیل باشد. این احتمالات شاید به وقوع بپیوندد و شاید هم نه. ایرانیان می‌دانند در این مواجهه سخت چیز زیادی به دست نمی‌آورند. آنها نمی‌خواهند با ناوگان پنجم دریایی ارتش آمریکا در خلیج‌فارس درگیر شوند اما تهدیدها، حمله‌های کوچک به پالایشگاه‌ها و ایجاد مزاحمت برای کشتی‌های نفتکش می‌تواند قیمت نفت را بشدت بالا ببرد آن‌هم با تبعات اقتصادی‌ای که هیچ رهبری نمی‌خواهد در سال انتخابات با آن روبهرو شود.
مطمئنا آمریکایی‌ها نمی‌خواهند ایران به بمب اتم دست پیدا کند اما آیا آنها می‌توانند برای هر گالن 6 دلار پرداخت کنند تا ایران را از دستیابی به بمب اتم بازدارند؟
بی‌ثباتی در بازار نفت چینی‌ها را بشدت می‌ترساند اما برای روسیه یک فرصت
استثنایی است.
بعد از آن اروپا و کشورهای غربی وجود دارند. در دوران بوش این کشورها از هرگونه اعمال تحریم علیه ایران می‌ترسیدند چرا که معتقد بودند اگر سیاست تحریم شکست بخورد، بوش فورا به ایران حمله می‌کند و اوضاع اقتصادی به سرعت به سمت فروپاشی اقتصادی جهان پیش می‌رود. بوش هم در آن زمان به دنبال سلاح‌های مشکوک خود در عراق و افغانستان بود و زمانی برای حمله به ایران نداشت.
حالا در زمان حکومت 3 ساله دولت اوباما وضع برعکس شده است. اروپا سرانجام به اندازه واشنگتن مشتاق اعمال تحریم‌های جدید علیه ایران شده و در حال آماده باش برای اعمال تحریم‌های جدید علیه نفت این کشور است. ایالات متحده سال‌هاست که رابطه اقتصادی و خرید نفتی از ایران نداشته است اما اوباما این روزها به یکی از مدافعان مهم تحریم‌های نفتی علیه ایران تبدیل شده و این موضع‌گیری می‌تواند منجر به برخورد دریایی با نیروهای ایرانی شود. مواضع تند گرفته شده توسط نیکلا سارکوزی رئیس‌جمهور فرانسه و آنگلا مرکل صدراعظم آلمان در آخرین فصل برخوردها با ایران هسته‌ای شگفت‌آور بود.
فرض اصلی در برخورد با ایران در واشنگتن این است که اگر هزینه‌های اقتصادی برای ایران بالا برود نظام جمهوری اسلامی ناخودآگاه در سراشیبی سقوط می‌افتد. تعداد مقاماتی که با این فرضیه موافق باشند کم است اما به ناچار باید بر پیمودن همین راه تمرکز کنند زیرا جایگزین‌های این اقدام برای ایالات متحده بسیار ناخوشایند خواهد بود.
در مقایسه با بحران هسته‌ای فعلی، حل بحران گروگانگیری در ایران در جریان انتخابات ریاست جمهوری سال 1980 کاری به مراتب آسان‌تر بود. چند ساعت بعد از آنکه جیمی کارتر دفترش را ترک کرد و کار را به رونالد ریگان سپرد، ایران گروگان‌های آمریکایی را آزاد کرد اما هنگامی که اوباما یا حریف جمهوریخواهش در بیستم ژانویه سال 2013 سوگند ریاست جمهوری خود را یاد کنند، نمی‌توان انتظار داشت مشکل پیچیده ایران هسته‌ای حل شده و از بحرانی بودن خارج شده باشد.
* تحلیلگر نیویورک تایمز
ترجمه: ثمانه اکوان