گروه سیاسی: حضرت آیتاللهالعظمي خامنه‌ای رهبر حكيم انقلاب اسلامی عصر پنجشنبه 10 فروردین در دیدار آقای رجب طیب اردوغان، نخست‌وزیر تركیه و هیات همراه وی با تاكید بر لزوم تعمیق بیش از پیش همكاری‌های 2 كشور خاطرنشان كردند: جمهوری اسلامی ایران به طور جدی معتقد به گسترش همكاری‌ها با تركیه است و هرگاه 2 كشور در زمینه مسائل مختلف با یكدیگر همراه بودند، این همراهی به سود ایران و تركیه و همچنین دنیای اسلام بوده است. رهبر انقلاب اسلامی در این دیدار كه در تالار آینه حرم مطهر رضوی در مشهد مقدس برگزار شد، با اشاره به ظرفیت‌های فراوان گسترش همكاری‌ها بویژه در زمینه نفت و گاز افزودند: ایران از لحاظ مجموع منابع نفت و گاز در جهان، بسیار غنی است.
حضرت آیتاللهالعظمي خامنه‌ای همچنین با اشاره به شرایط حساس منطقه تاكید كردند: به لطف خداوند تحولات منطقه تاكنون به نفع اسلام و مسلمانان بوده است و از این پس نیز اینگونه خواهد بود. ایشان افزودند: مهم‌ترین مساله در شرایط حساس منطقه این است كه كشورهای مستقل، تصمیم‌های صحیحی بگیرند. رهبر انقلاب اسلامی با اشاره به نگاه ابزاری قدرت‌های مسلط دنیا بویژه آمریكا به كشورهای منطقه خاطرنشان كردند: آمریكایی‌ها هیچ ملتی را به عنوان ملت مستقل قبول ندارند. حضرت آیتاللهالعظمي خامنه‌ای افزودند: آمریكایی‌ها با همه كشورها اینگونه رفتار می‌كنند و بنابراین همواره باید در تصمیم‌گیری‌ها مصالح كشورهای اسلامی در نظر گرفته شود. ایشان با اشاره به حضور سیاستمداران با گرایش‌های اسلامی در رأس قدرت تركیه تاكید كردند: چنین شرایطی در تركیه به هیچ‌وجه مطلوب آمریكا و غرب نیست و همان مقدار كه آنها از این شرایط تركیه ناخرسند هستند، جمهوری اسلامی ایران از حضور برادران مسلمان در رأس قدرت تركیه بسیار خرسند است. رهبر حكيم انقلاب درباره اوضاع سوریه با اشاره به اینكه جمهوری اسلامی ایران قویا با هر طرحی كه آمریكایی‌ها درباره مسائل سوریه مبدع آن باشند مخالف است، خاطرنشان كردند: جمهوری اسلامی ایران از سوریه به دلیل حمایت از خط مقاومت در برابر رژیم صهیونیستی دفاع خواهد كرد و با هرگونه دخالت نیروهای خارجی در امور سوریه بشدت مخالف است. ایشان تاكید كردند: ما از اصلاحات در سوریه همواره حمایت می‌كنیم و اصلاحاتی كه در سوریه شروع شده باید ادامه یابد.
آقای رجب طیب اردوغان، نخست‌وزیر تركیه نیز در این دیدار ضمن ابراز خرسندی فراوان از فراهم‌شدن فرصت ملاقات با رهبر انقلاب اسلامی به پیوندهای تاریخی ایران و تركیه اشاره كرد و گفت: ما معتقدیم با توجه به این سابقه كهن، باید روابط 2 كشور بویژه در بخش همكاری‌های زیرساختی تعمیق بیشتری پیدا كند. نخست‌وزیر تركیه، تركیب هیات همراه خود را نشانگر عزم جدی تركیه برای گسترش روابط با ایران بویژه در بخش انرژی دانست و با اشاره به شرایط منطقه افزود: منطقه با شرایط بسیار سختی مواجه است كه امیدواریم بتوانیم این دوران را سپری كنیم.
تغییر در ادبیات اردوغان
نخست‌وزیر ترکیه قبل از آنکه برای دیدار با رهبر معظم انقلاب، عازم مشهد مقدس شود در تهران دیدارهایی با رئیس‌جمهور، رئیس مجلس شورای اسلامی و معاون اول رئیس‌جمهور داشت و بر گسترش همکاری‌ها بویژه در حوزه انرژی تاکید کرد. با این حال آنچه درباره سفر اردوغان به ایران بسیار مهم بود و مورد توجه رسانه‌های داخلی و خارجی قرار داشت موضوع سوریه بود. دور جدید تحرکات ترکیه با همراهی آل‌سعود و قطر و نیز حمایت‌های همه‌جانبه آمریکا نشان از حرکت این ائتلاف سیاسی به سوی افزایش جنگ مسلحانه در سوریه دارد. برگزاری جلسات افراد مسلح مخالف اسد در ترکیه و اذعان صریح مقامات عربستان بر مسلح کردن مخالفان بشار اسد در کنار سفر مهم هیلاری کلینتون به منطقه نشان‌دهنده طراحی جدید این ائتلاف برای آتش‌افروزی در سوریه است. در این شرایط سفر اردوغان به ایران اگرچه به اعتقاد برخی رسانه‌های خارجی بیشتر به سفر یک واسطه میان ایران و آمریکا می‌ماند اما ارزیابی واقع‌بینانه از مذاکرات طرفین پیرامون موضوع سوریه حکایت دارد. کارشناسان معتقدند رهبر انقلاب در دیدار اردوغان با وی و اعضای ائتلاف ضدسوری اتمام حجت کرده است. بیان صریح رهبر معظم انقلاب بر دفاع ایران از سوریه و دلیل این دفاع که همان تقویت موضع مقاومت است؛ یک اتمام حجت آشکار است. موضوعی که به اعتقاد تحلیلگران موجب نوعی تغییر در ادبیات نخست‌وزیر ترکیه در قبال سوریه شده است. این تغییر در گفت‌وگوی تلویزیونی اردوغان در ایران نمود یافت.
اردوغان در این برنامه زنده تلویزیونی تقریبا برای نخستین‌بار بود که به صورت ویژه و مفصل بر موضوع حل مناقشه در سوریه از طریق رای‌گیری تاکید کرد. او ابتدا به انعطاف بشار اسد در تعامل با کوفی عنان اشاره کرد و گفت: سوریه تاکنون مسائل زیادی را قبول کرده اما تاکنون 17هزار نفر از سوریه به ترکیه پناهنده شده‌اند که در اردوگاه‌های ترکیه جای گرفته‌اند و طی دیداری که با پادشاه اردن داشتم حدود 90 هزار پناهنده نیز به آنجا مراجعه کرده‌اند. وی در ادامه گفت: ما علاوه بر داشتن هزاران کیلومتر مرز با سوریه، روابط اجتماعی و مردمی نیز داریم. پناهندگان برای خارج شدن از سوریه تلاش می‌کنند که در این باره روابط دیپلماتیک برقرار است.
اما نخست‌وزیر ترکیه که گروه‌های مسلح مخالفند بشار اسد، همزمان با سفر او به ایران دور هم گرد آمده بودند، در ادامه بر موضوع رای‌گیری در سوریه تاکید کرد: سوریه باید به دموکراسی و اراده ملت پاسخگو باشد و خواسته مردم رأی‌گیری است. وی همچنین گفت: آیا بشار اسد صندوق‌ها را جلوی مردم می‌گذارد اگر واقعا نمی‌ترسد و مطمئن است، صندوق‌ها را در اختیار مردم گذاشته و اجازه دهد احزاب تشکیل شوند و حزب بعث دیگر نباید حزب تشکیل دهد و باید به گذشته واگذار شود.
وی ابراز داشت: اگر خواهان مداخله افراد از گروه‌های مختلف در سوریه باشیم وضعیت سوریه از هم‌اکنون مشخص است. ایران و ترکیه هم باید به طور مشترک در این باره همکاری کنند و با یکدیگر کمک کنند، رأی گیری و انتخابات به صورت مشخص در سوریه انجام پذیرد.
اردوغان: اگر اسد پیروز شود؛ مشکلی نداریم
اما آنچه موجب آشکارتر شدن تغییر ادبیات اردوغان درباره سوریه شد، اظهارنظر او درباره شرایط سوریه در صورت پیروزی اسد بود. مجری برنامه از نخست‌وزیر ترکیه خواست دیدگاه خود نسبت به این موضوع که دولت سوریه اصلاحاتی را در قانون اساسی و احزاب در 2 دوره مشخص در ریاست‌جمهوری معین کرده و شاهدیم همین اصلاحات در کشورهای عربی صورت نمی‌پذیرد و از جمله کشورهای عربی که علیه دولت سوریه با نیروهای مسلح اقدام می‌کنند حتی در آن کشورها انتخابات هم برگزار نمی‌شود اما سوریه قبول کرده نیروهای سازمان ملل در انتخابات این کشور نظارت کنند را بیان کند، كه وي اینگونه عنوان کرد: من درباره اصول صحبت می‌کنم و عقیده دارم جمهوری ترکیه و حزب حاکم مخالف رژیم‌های دیکتاتور و مستبد است. فرقی هم نمی‌کند چه کشوری قانون و دموکراسی را زیرپا بگذارد. در این باره مشکلی نداریم، کشوری مستبد نیستیم و با مطالبه مردم روی کار آمدیم. در انتخابات ما مشارکت مردم بالاست و 18-17 حزب شرکت دارند. اردوغان همچنین گفت: کشورهایی (عربی) که از آنها نام برده شد اگر مردم آنها از وضع خود رضایت دارند ما مشکلی نداریم اما اگر نارضایتی وجود دارد نباید مداخلات خارجی از سوی هیچ کشوری صورت گیرد. وی اذعان داشت: با بشار اسد در حلب گردهم آمدیم و بحث‌های طولانی داشتیم و از وی خواستیم گام‌هایی بردارد. اگر آن گام‌ها را عملی می‌کرد می‌توانست رژیم دموکراتیکی داشته باشد اما با عمل نکردن به آن بحث‌ها مشخص است که از برخی مسائل نگران بود. اردوغان یادآور شد: درباره روند عادی همانگونه که اشاره کردم باید برای اراده ملت احترام قائل شد و رأی‌گیری با هدف اعتمادسازی برای مردم انجام پذیرد. برای مردم، حکومت اسد اعتمادساز نیست و اگر در انتخابات حزب بشار اسد و خود وی پیروز شود ما نیز مشکلی نداریم.
مذاکرات هسته‌ای در استانبول؟
2 روز پس از پایان سفر اردوغان به ایران، در حالی که هنوز توافق نهایی درباره زمان و مکان مذاکرات آتی ایران و 1+5 صورت نگرفته، وزیر خارجه آمریکا تاریخ و مکان مورد نظر خود در این باره را اعلام کرد. هیلاری کلینتون که در ریاض بسر می‌برد بعدازظهر شنبه 12 فروردین اعلام کرد دور آتی مذاکرات ایران و 1+5 روز 13 آوریل (25 فروردين) در استانبول برگزار خواهد شد. این در حالی است که طرف ایرانی هنوز این موضوع را تایید نکرده است. اگرچه احتمال توافق در این باره منتفی نیست ولی اعلام نهایی زمان و مکان مذاکرات وابسته به اعلام نظر نهایی سعید جلیلی، دبیر شورایعالی امنیت ملی و مسؤول پرونده هسته‌ای ایران است. موضوعی که اردوغان در برنامه زنده تلویزیونی نیز به نقل از علی‌اکبر صالحی، وزیرامور خارجه ایران به آن اشاره کرد. اردوغان در این‌باره گفته بود: ما پیشنهادی مبنی بر اینکه مذاکرات در استانبول باشد داشتیم که آقای صالحی در این باره پیشنهادی مطرح کردند، ما نیز نظرات خود را منتقل کردیم و جواب مثبت آمریکا و اروپا را خواستار شدیم. همچنین آقای صالحی جواب مثبت خود را منوط به موافقت و جواب مثبت آقای جلیلی دانسته که اگر وی موافقت کند، مذاکرات در استانبول برگزار خواهد شد. از سوی دیگر پس از اظهارات هیلاری کلینتون، سخنگوی کاترین اشتون مسؤول سیاست خارجی اروپا نیز تصریح کرد: تاریخ و مکان مذاکرات ایران و 1+5 هنوز تعیین نشده است. این موضوع یعنی واکنش سریع ایران به اظهارات کلینتون درباره میزبانی استانبول برای دور جدید مذاکرات ایران و 1+5 می‌تواند یک پیام مهم را به مقامات ترکیه ارسال کند. بدون شک جمهوری اسلامی ایران همانند دورهای گذشته مذاکرات که در ترکیه انجام شد نسبت به مانور دیپلماتیک ترکیه بر این میزبانی آگاه است و قطعا مقامات ترکیه باید موافقت ایران با این موضوع را نیز کسب کنند. برخی صاحبنظران معتقدند ترکیه در قبال سوریه مواضع خود را تغییر نخواهد داد و این موضوع در مناسبات این کشور با ایران بسیار تاثیرگذار است. تغییرات موسمی در مواضع ترک‌ها نسبت به سوریه نیز یک موضوع اثبات شده است. به همین دلیل تصمیمات جمهوری اسلامی ایران درباره میزبانی مذاکرات خود با 1+5 می‌تواند تا حدودی مواضع ترکیه در قبال سوریه را شفاف کند البته این موضوع را نباید فراموش کرد که ترک‌ها در موضوع تحریم‌ها همکاری مناسبی با ایران داشته‌اند و قطعا باید در دیپلماسی اتخاذی درباره این کشور همه موارد را در نظر داشت.