سيروس مقدم در سال 1333 در آبادان متولد شد. او فارغالتحصيل دانشکده هنرهاي زيبا در رشته نقاشي است و فعاليتش را از سال 1355 با دستياري کارگرداني و طراحي صحنه و لباس در مجموعه تلويزيوني «داييجان ناپلئون» کليد زد، حضور در سينماي حرفهاي را نيز از سال 1366 با فيلم «رد پايي بر شن» به عنوان منشي صحنه آغاز کرد. او پس از ساخت فيلمهايي سينمايي همچون «گرگهاي گرسنه» (1370)، «شکوه بازگشت» (1371) و مجموعه «شيخ مفيد» (1374) عمده فعاليتهايش را در حوزه تلویزیون متمرکز کرد و از همان گام نخست توانست به کشف بزرگي دست پيدا کند. کشف بزرگ وی چگونگی تامین ذائقه مخاطب ايراني در قالب سریالسازی است. با دست یازیدن به چنین توانایی پس از سریال «مسافر» و با افزایش حجم تولیدات داخلی در صدا و سیما وی به یکی از سریالسازان مورد وثوق مدیران فعلی معاونت سیما بدل شد و اعتماد مدیران سازمان صدا و سیما را به خوبی پاسخ گفت.
سريالهای سیروس مقدم ضمن جذابیتهای عامهپسندانه در دهه 80 تاثير شگرفي بر بستر اخلاقي- اجتماعي خانوادهها داشته است و اين روزها از پرکارترين کارگردانهاي تلويزيون محسوب ميشود. وی از سطح متوسط کاریاش هیچگاه تنزل نکرده و عنوان آقای «سریالساز» عنوان اغراقآمیزی برای وی نیست.
قبل از آغاز سال 91، دامنه موفقیتهای مقدم با سریال سطحی و کمرمق «تا ثریا» دچار افت فاحشی شد اما به فاصله کوتاهی با سریال متفاوت «چک برگشتی» یکی از متفاوتترین آثارش را در ایام نوروز ارائه کرد. «چک برگشتی» در کنار «کلاه قرمزی» و سریال قابل اعتنای «فراموشی» نقطه عطف برنامههای تولیدی 200 شبکه تلویزیونی و رادیویی سازمان صدا و سیما به شمار میرود. در واقع اعتماد مدیران به سازنده، عبور از خط قرمزهای مرسوم و خشک تلویزیون و هزاران دلیل دیگر دست به دست هم داد تا این سریال ساخته شود و اتفاق مبارکی در حوزه سریالسازی رقم بخورد. عملکرد مقدم در ساخت سریالهای کمدی بیتردید موفقتر از آثار جدی تلویزیونی او است. ویژگی بارز مقدم در ساخت انواع و اقسام سریالهای مختلف این است که وی در القای مفهوم و پیام مخاطب را ناکام نمیگذارد. واقعیت این است که مخاطبان رسانه ملی «چاردیواری» و «پیامک از دیار باقی» را بیشتر از «نرگس» و «اغما» به یاد میآورند. يکي از ويژگيها و تفاوت اين کارگردان خوشفکر با دیگر همکارانش در این است که تقریبا تمام آثار مقدم در عین انتقال مفاهیم جدی سفارشی و شعاری نیست. يکي از فرمولهاي مقدم نگرش جدی به درام برای پرهیز از شعارزدگي است و سعی میکند به شيوه کاملا دراماتیزه شدهای تعاليم و مفاهيم اثرش را منتقل کند.
نکته مهم و قابل تامل ديگر در آثار وي شکوه بازیگری هنرمندانی است که با وی همراه میشوند، هر بازيگري که تصور کنيد جلوي دوربين سيروس مقدم رفته و در ارائه آنچه کارگردان از او خواسته موفق بوده و بعد از پخش سريال جهش غیرقابل توصیفی در روند حرکتیاش داشته است. از ويژگيهاي مقدم این است که معمولا بازيگران جلوي دوربين وي نوع متفاوتي از بازيگري را تجربه ميکنند. به عنوان مثال آرش مجيدي، افسر پليس سريال «رستگاران» تا پيش از حضور در این سریال آنچنان شناخته شده نبود اما بعد از حضور در رستگاران بسيار ديده شد و به يکي از پرکارترين بازيگران تلويزيون بدل شد یا پوریا پورسرخ و حامد کمیلی اگر در آثار مقدم حضور پیدا نمیکردند در دنیای بازیگری به سختی شناخته میشدند. در دهه 80 اين گفتار به يک معجزه بدل شد، بازیگران بسياري بعد از حضور در سريالهاي مقدم معمولا با پروژههاي سينمايي بزرگ و متفاوت همکاری کردند. يکي از خصلتهاي متفاوت مقدم اين است که جهانبيني تازهاي از حضور جلوي دوربين به بازيگرانش ارائه ميکند که خروجي آنها تاثيرگذار و شگرف است.
مجموعه تلويزيوني «چک برگشتی» آخرين اثر به نمايش درآمده سيروس مقدم نيز از اين قاعده مستثنا نيست. يکي از نکات برجسته اين سريال چالشهاي فردی با قوانین عرفی است که در این سریال به روند حرکتي و جريان طنز داستان بسيار کمک ميکند. به عبارت دیگر مردم مشکلات و معضلات زندگی اجتماعی و قوانین عرفی دست و پا گیر را در رسانه ملی در قالب یک نقد درونگفتمانی دراماتیزه شده میبینند اما کليت فيلمنامه اين سريال شباهتهای فراوانی به چاردیواری و پیامک از دیار باقی دارد و مقدم همان کلیشه موش و گربه را از یک هزارتوی اجتماعی عبور میدهد؛ قاعده همان است، هیچ تغییری در فرمول کلی درام وجود ندارد. حسن این سریال بازی متفاوت امیر جعفری و اشکال وارده بازی تکراری هدایت هاشمی است. هدایت هاشمی همان نقش روحانی فیلم «لطفا مزاحم نشوید» را با همان اکت و کنشهای تکراری بازی میکند حتی لهجهاش را از همان نقش برداشته است.
چک برگشتی در جزئيات، پرداخت خوبي دارد و از خلق لحظات نفسگيري توام با طنز در نهايت سبب ايجاد موقعيتهاي شبهکمدی ميشود. مقدم اغلب از هیچ، همه چیز میسازد و جزئینگری طنازانه است که سریالهای کمدی او را متفاوت میکند. در سريالهاي جدی مقدم مثل «روز حسرت» و «اغما»، نمادها و روايتهاي ساده در يک سفر تصويري، بيننده را به درون لابيرنتهاي ناشناختهاي ميبرد، سريال چک برگشتی نيز بهرغم داشتن ويژگيهاي کمدي مثل اغلب آثار مقدم از يک هزارتوي اجتماعي طبقاتي ميگذرد اما پيرنگ متنوع دراماتيک و گاهی طنز مقدم مبتني بر تقابل آدمها با موقیعتهای سردستی و سادهانگارانه پیش میرود.
یکی از ويژگيهاي مقدم اين است که در خلق ضدقهرمان در داستان فيلمهايش بسيار متفاوت عمل ميکند اما ضدقهرمان سریال چک برگشتی دارای رفتارهای پارادوکسیکالی است و پختگي ضدقهرمانهای مقدم در احياي نيروهاي شر و موقعیتسازی در سریال چک برگشتی حتی کششی به اندازه چاردیواری ندارد. يکي از ديگر ويژگيهاي مقدم در سريالسازي اين است که در پرورش کاراکترهاي فرعي و داستانکهاي حاشيهاي با جزئيات دقيق عمل ميکند و ويژگيهاي داستانکهاي کوچک وي بر جذابيتهاي اصلي روايت ميافزايد اما روایتهای فرعی در سریال چک برگشتی آنقدر تاثیرگذار نیست و ناهمگوني آنارشیستی در بطن قصه و شخصيتها وجود دارد. نگاه سيروس مقدم، نگاه حرفهاي و متفاوتي است. او سعي نميکند خود را درگير فاز فيلمنامهنويسي نکند و بهرهبرداري از نبوغ افرادي همچون تنابنده، سعيد آقاخاني و سعيد نعمتالله بر جاذبههاي آثار او ميافزايد. ضعف محتوایی از بزرگترين مشکل سريالهاي روتين است و پايين بودن کيفيت نمايشي این آثار به کارگردان بازمیگردد. مقدم ضعف محتوایی را با بهرهبری از نویسندگان دیگر به حداقل میرساند و برای ارتقای کیفیت نمایشی تمام انرژیاش را صرف کارگردانی میکند. شخصيتهاي سريال مقدم از نادر (امير جعفري)، محبت (مهران رجبي) و تقي تاکسي (آتيلا پسياني) «چاردیواری» تا لطیف (امیر جعفری) و احمد (هومن برقنورد) سریال چک برگشتی همگی فراتر از يک تيپ هستند و تماشاگر ميتواند با این تیپهایی که از فیلتر شخصیت عبور کردهاند همدلي و همذاتپنداري کند. ريتم داستانهاي «استاد مقدم» غالبا کند و مملو از صحنههاي کشدار نيست و ريتم آثار این کارگردان از استانداردهای تلويزيوني عبور میکند و این سریال قطعا در فرهنگ عمومی (پاپ کالچر ايراني) تاثیری بیبدیل میگذارد. ضعف عمده چک برگشتی نسبت به سريال «چارديواري» این است که 4 گره داستانی در کل سریال طرح میشود، در صورتی که در چاردیواری بيشتر از 12 گره داستاني در کلیت فیلمنامه وجود داشت. نکته قابل تامل دیگر همخوانی شکل کاراکترها با بدنه روايت است، در اين سريال چند بازي خوب متفاوت ديده ميشد که از آن ميان بايد به امير جعفري در نقش لطیف اشاره کنم. امير جعفري را پيش از اين در 2 فيلم «نفوذي» به کارگرداني احمد کاوري ديدهايم که با ايفاي نقش «فري کافر» بدعت خاصي در تزريق تعليق در خلق يک کاراکتر به وجود آورد و با استادي فراوان در فيلم «کيفر» حسن فتحي، نقش جمال فابريک- ابي بنبست را ايفا کرد و در «زیر هشت» کاری از همین کارگردان غوغا کرد. جعفری در آثار طنز هم فوقالعاده عمل میکند و حضور موفق در چاردیواری و چک برگشتی گواه این مدعاست اما باید پذیرفت بهترین بازیگر این سریال هومن برقنورد است. بازي متفاوت، روان و آرام هومن برقنورد در نقش احمد و تشکيل يک زوج کمدي متفاوت با امير جعفري، از نقاط قوت سريال محسوب ميشود.