علیرضا پورصباغ: آخرین ایستگاه موفق برای علیرضا امینی در کارنامه کاری‌اش بدون‌‌اندکی تردید فیلم «استشهادی برای خدا» است؛ فیلمی که در سینمای ایران از فرم و محتوایی غنی لبریز است و اثر شاخص سینمایی به معنای واقعی‌اش به شمار می‌رود. شاید تا این مقطع امینی فیلمسازی برجسته به نظر آید اما با ساخت فیلم«7 دقیقه تا پاییز» این سینماگر جوان با افت فاحشی مواجه شد. «سبک» متفاوت امینی در استفاده نکردن از فیلمنامه مدون به آثار لخت و نچسب عباس کیارستمی شباهت دارد و در فرم تلاش می‌کند کپی برابر اصل اصغر فرهادی باشد. زمانی که سینماگری همچون او ارزش‌های وجودی یک فیلمنامه استاندارد را فراموش می‌کند و جای وابستگی‌های محتوایی دلبسته سینمای فرمالیستی بدون پشتوانه می‌شود، نتیجه‌اش فیلمی نه‌چندان درخور مثل «انتهای خیابان هشتم» خواهد بود و امینی در ایستگاه هشتم کاری‌اش به زمین می‌خورد. به همین دلیل نام فیلم «انتهای خیابان هشتم»را برای اثرش برمی‌گزیند تا در استعاره و معنا به تماشاگر یادآور شود که این فیلم نهایت بلوغ او در فیلمسازی است، غافل از آنکه فیلم به یک میوه کال نرسیده بیشتر شباهت دارد. این اثر نمی‌تواند مبین بلوغ فیلمسازی باشد که به جای وفاداری به یک فیلمنامه مدون دلبسته فرم و بداهه است و به دلیل عدم پایبندی به غنای محتوایی سبب شده آخرین ساخته او تنها یک آروغ روشنفکری تمام‌عیار شود تا یک اثر سینمایی استاندارد.
فیلمنامه «انتهای خیابان هشتم» بی‌شک فاقد انسجام منطقی داستانی و دارای لحنی چندپاره است. آشفتگی لحنی مد نظر نگارنده به مشکلات داستانی در ذات و ایده منطق متکی بر آن و فیلمنامه کاملا مغشوش بازمی‌گردد که ابدا هیچ وحدت داستانی خاصی در آن نیست و لحن و هسته مرکزی داستان کاملا آشفته است.
در نگاهی واقع‌گرایانه و تطبیقی، اگر مفروضات داستانی را با آنچه در جهان واقع رخ می‌دهد قیاس کنیم، در دنیای خارج از پرده سینما اگر اولیای‌دم تصمیم داشته باشند دیه را دریافت کنند، حکم قصاص دست‌کم زمانی چند به عقب می‌افتد و تا آنجا که بنده اطلاع دارم فرصتی قانونی در اختیار وابستگان مجرم قرار داده می‌شود تا بتوانند پول دیه را تهیه کنند. اینکه اولیای‌دم تنها 3 روز مانده تا اعدام به وابستگان سعید (قاتل) فرصت می‌دهند تا پول دیه را تهیه کنند، اغراقی داستانی است که تماشاگر آگاه نمی‌تواند آن را باور کند. واقعا اگر جای 3 روز، 3 ماه به خانواده بازماندگان فرصت می‌دادند تا این پول را تهیه کنند یحتمل تماشاگر می‌توانست با هسته اولیه داستان ارتباط بیشتری برقرار کند. کارگردان بر مبنای همین دیوار کج تا ثریا ناراستی و خیال می‌بافد، در اين فرآيند اغراق در داستانگویی به فرم انتقال پیدا می‌کند، نوع دکوپاژ، میزانسن مغشوش و «دوربین روی دستی» که در اغلب صحنه‌ها بی‌جهت استفاده شده است، ضعف و بی‌سامانی در داستانگویی را پوشش دهد، تا رئالیسم ظاهرا فرمی تماشاگر را مجذوب کند نه جزئیات داستانی.
اما در عصر ترنس مدرنیسم جهان سینما پرسش منطقی‌تر این است: واقعا در کجای دنیا می‌توان فیلمسازی را یافت که بدون فیلمنامه سر صحنه فیلمبرداری حاضر شود و با اتکا به چند موقعیت «سرسکانسی» بدون آنکه بازیگر بداند قرار است چه بگوید و چه ری‌اکشنی انجام دهد، فیلم می‌سازد؟ ضمن اینکه اتکای کارگردان بر فرم سبب ته‌نشین شدن ذوق در دریافت محتوا می‌شود؛ آن هم با این همه حفره‌ای که برای تماشاگر هزاران علامت سوال به وجود می‌آورد. اما اغلب صحنه‌های دارای ریتم‌پردازی مهیج است. اگر برای بار چندم فیلم را تماشا کنید متوجه خواهید که ریتم‌پردازی نیاز به هارمونی موقعیت‌های داستانی دارد. اما آخرین ساخته امینی بیشتر از آنکه از این قاعده مدرن و فراکلاسیک پیروی کند، دلبسته موقعیت‌های بداهه آن هم در صحنه‌های پرتنش توسط بازیگران است. به صورت مصداقی اگر بخواهیم فیلم را بررسی کنیم باید کنکاشی عمیق‌تر در موقعیت‌های خلق شده داشته باشیم. به عنوان نمونه کاراکتر «موسی» ظاهرا عصیانگر است اما بی‌هدف اقدام به معاوضه دخترش با یک اسب می‌کند. این موقعیت داستانی چه تناسبی با داخل رینگ رفتن او می‌تواند داشته باشد؟ اصلا دلیل به رینگ آخر رفتن این پرسوناژ و تا مرز جان جنگیدن برای به دست آوردن پول (با علم به شکست) چه دلیلی می‌تواند داشته باشد؟
این کاراکتر سرکش و سرگردان و خرده‌روایت‌هایی که حولش دور می‌زند چه تناسبی با خط اصلی قصه دارد؟ اصلا انگیزه‌های خود موسی هم برای این تلاش مشخص نیست؛ موسی پرسوناژی نیست که تماشاگر او را در دایره روایت‌ها الصاق شده به این داستان بداند. چارچوب‌ها و دایره داستانی در یک منحنی مشخص پیش نمی‌رود تا دلیل این همه رفاقت به خرج دادن موسی مشخص شود و در نهایت به صورت مغشوشی مثل همان فیلم «جرم» و اغلب فیلم‌های مبتنی بر رفاقت کیمیایی بی‌معنا و فاقد مفهوم می‌شود. واقعا اگر سازندگان بخواهند ادعای «مینی‌مالیسم» در نوع قصه داشته باشند، پرگزافه گفته‌اند چون شأن مینی‌مالیسم به ذات قصه‌ای مدون بازمی‌گردد نه اینکه کارگردان با دست خالی و چند موقعیتی که در هزار توی ذهنش می‌گذارد و سر صحنه داستانی چنین مغشوش را بخواهد به سرانجام برساند. یکی از گاف‌های اساسی کارگردان به پرسوناژ پدر «نیلوفر» بازمی‌گردد؛ کپی برابر پدر نادر در جدایی «نادر از سیمین»- منتها به لحاظ فیزیکی سرحال‌تر است حتی نیمچه آلزایمر و تعلقش به روزنامه نیز شباهت‌های فراوانی به این فیلم دارد- اینجاست که می‌توان امینی را متهم به تقلید از فرهادی کرد. برای بازگشایی این پرونده غیر از مشخصات پدر می‌توان به پیرنگ «7 دقیقه تا پاییز» اشاره کرد. پیرنگ «7 دقیقه تا پاییز» درباره خانواده‌ای است که به صورت دسته‌جمعی به شمال رفته و بعد از کشته شدن یکی از همراهان به تهران بازگشته‌اند. اگر پیرنگ «درباره الی...» و «7 دقیقه تا پاییز» را (که به صورت خلاصه عنوان شد) کنار هم بگذاریم قطعا می‌توانیم این اتهام کپی‌برداری امینی را تکمیل کنیم. از کنار برخی خرده‌روایت‌های نامرتبط با داستان هم به سادگی نمی‌توان عبور کرد. بنده به عنوان تماشاگر عادی تا پایان فیلم نفهمیدم مردی که همیشه بیرون از خانه پدری نیلوفر کشیک می‌دهد، کیست و چرا آنجا ایستاده و چرا با نگاه‌های معنادارش رو به دوربین سعی می‌کند نیلوفر را زیر نظر بگیرد؟! موسی و کنش‌های موسی و قصه‌های حول این شخصیت چندان برای مخاطب جذابیتی ندارد و تقریبا شخصیتی اضافه است و پایان محتوم موسی هیچ ربطی به محور داستان که به تلاش این خانواده بازمی‌گردد، ندارد و لحظات ظاهرا ملتهب، شلوغ، اعوجاج، اغتشاش فرمی و محتوایی جز سردرگمی حاصلی ندارد. با علم به اینکه می‌دانیم این فیلم بدون فیلمنامه کار شده است، اگر اغلب صحنه‌ها را از یکدیگر تفکیک کنیم، متوجه می‌شویم روابط و رفتار اگزوتیک شخصیت‌ها و کنش اگزجره‌ای که از خود نشان می‌دهند هیچ منطقی داستانی ندارد و کارگردان برای ملتهب کردن داستان و ارتباط برقرار کردن با تماشاگر با چنین ترفندهایی به بیراهه می‌رود، ضمن اینکه داده‌های داستانی و دلیل این همه تلاش بی‌منطق بازیگران با رفتارهای اغراق‌آمیز، تماشاگر را حتی برای لحظه‌ای هم قلقلک نمی‌دهد.
البته در فضاسازی‌های کارگردان با نشان دادن قمارخانه‌ها و کلوب جنسی مردان، رینگ‌های بوکس غیر‌مجاز بیشتر بیننده را به یاد محله‌های هارلم می‌اندازد تا شهری به اسم تهران. اگر فسقی هم در تهران روی دهد بیشتر جنبه فردی دارد تا در قالب گروه‌های اینچنین سامان‌یافته که دست به ارضای خشونت، شهوت و غریزه می‌زنند. پرواضح است که کارگردان در اتوپیای ذهنی خودش گرفتار است و همان اتوپیای غیرقابل ملموس را در قالب شهر تهران ارائه کرده است. اصلا روابط و زن و شوهری زوج نیلوفر و بهرام هم زیر سوال است. تا آخر فیلم هیچگاه مشاهده نمی‌کنیم این دو به منزل مشترک خود بروند و اغلب موارد خود را نامزد معرفی می‌کنند. گاف اساسی در آن بخش داستان اتفاق می‌افتد که در قالب دیالوگ نیلوفر و بهرام بر سر عمدی بودن و نبودن قتل با یکدیگر بحث می‌کنند اما تا به شرکت مورد نظر می‌رسند حکم قصاص را به صورت واضح به مردی که در شرکت پاسخگوی آنان است نشان می‌دهند. در هر صورت تماشاگر سینما دلخوش است که به سینما برود و یک فیلم حداقل با استاندارهای نصفه و نیمه «7 دقیقه تا پاییز» ببیند اما حیف... .