دكتر محمد الدسوقی*:
رهبر انقلاب اسلامی در خطبه عربی نمازجمعه 14 بهمن امسال، هنگامی كه به تبیین چشم‌انداز اسلامگرایی در كشورهای منطقه بویژه مصر پرداختند، فرمودند «مصر، مصرِ مجمع تقریب مذاهب اسلامی و شیخ شلتوت است». ایشان در سال 1379 نیز در پیامی به كنگره بزرگداشت حضرت آیت‌الله‌العظمی بروجردی و علامه شیخ محمود شلتوت، نكاتی را درباره این مفتی بزرگ اهل سنت و رئیس دانشگاه الازهر مصر بیان كردند. پیشنهاد شیخ شلتوت در كاربرد نام «مذاهب اسلامی» به جای «فرقه‌ها» و «طوایف» اسلامی و فتوای تاریخی او در جواز پیروی از مذهب امامیه و صحت عمل به اجتهاد مذاهب صحیحه، همچون بارانی پاك‌كننده بود كه بسیاری از توطئه‌های تفرقه‌افكنانه را از جهان اسلام شست و برد. دكتر محمد الدسوقی، استاد دانشگاه قاهره در این گفتار به توصیف شخصیت شیخ محمود شلتوت پرداخته است: شیخ محمود شلتوت
(۱۳83- ۱۳10 ﻫ .ق) از علمای بزرگ جهان اسلام است كه نقش برجسته‌ای در نزدیك کردن و قرابت ملت‌های اسلامی ایفا کرد. این مرد بزرگ در دانشگاه «الازهر» آموزش دید و از مؤسسان «دارالتقریب بین‌‌المذاهب الاسلامیه» در قاهره بود؛ مجمعی كه یك قرن پیش تاسیس شد و بیش از 20 سال در این زمینه فعالیت كرد. «مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی» در ایران نیز در امتداد فعالیت‌های آن به شمار می‌آید. تنها یكی از تولیدات علمی این جماعت، مجله «الرساله» بود. ما امیدواریم با پیروزی انقلاب مصر، وحدت اسلامی در این كشور مستحكم‌تر شود و باشكوه‌تر به پیش رود، زیرا امروز مردم داوری می‌كنند و نه حاكمان. امروز مردم جهت‌گیری اسلامی دارند، چنانكه اسلامگرایان در انتخابات پارلمانی مصر بیشترین آرا را از آن خود كرده‌اند. شیخ شلتوت مردی فقیه و برخوردار از یك فهم سلیم و صحیح بود و بر مذاهب فقهی مختلف احاطه علمی داشت. او شخصیتی معتدل و میانه‌رو و فعالیت علمی برجسته و حضوری فعال و پررنگ در صحنه اجتماعی و در عرصه رسانه‌ای داشت؛ عملكردی كه بر پایه یك ذخیره ارزشمند علمی بنا نهاده بود. شیخ همچنین كتاب ارزشمندی به نام «عقاید اسلامی» دارد كه آن را با زبانی ساده و نسبتا همه‌فهم و با قلمی روان و سلیس نگاشته و ضمن آموزش عقاید اسلامی از بیان مسائل اختلافی و نظریات متناقض پرهیز كرده است. این كتاب تاكنون بیش از 20 بار تجدید چاپ شده است.
میراث علمی شیخ
اخیرا كنفرانس بین‌المللی وحدت اسلامی كتابی را با عنوان «پیشگامان تقریب» منتشر كرده و در آن از بزرگان و شخصیت‌های اصلی وحدت اسلامی نام برده است. شیخ شلتوت یكی از شخصیت‌های برجسته مورد اشاره در این كتاب است. شیخ شلتوت نمونه یك عالم، مربی، مجاهد و مصلح بزرگ است كه همه همّ و غم او مسأله تقریب بود. تاكنون پایان‌نامه‌های بسیاری درباره او و رویكردهای علمی‌اش در دانشگاه الازهر نگاشته شده است. این عالم بزرگ با تحقیقات گسترده علمی خود و با حضور پررنگش در مجامع علمی بین‌المللی در داخل و خارج مصر نقش ویژه‌ای را در دفاع از دین اسلام ایفا کرد. وی ثابت كرد دستورهای این دین الهی از تمام قوانین مكاتب بشری برتر است. او همچنین نقش بزرگی در ترویج تفسیر قرآن كریم به زبان ساده و تالیف و تدوین فقه جدید داشته و مقالات او در این‌باره در مجله «الرساله» آمده است. همچنین دیگر فعالیت‌های علمی او در مجله
«رسالهًْ الاسلام» ثبت است و مجمع جهانی تقریب تمام شماره‌های این مجله را در 20 جلد به چاپ رسانده است. كوتاه سخن آنكه شیخ شلتوت مرد بزرگی است كه الازهر به داشتن چنین فرزند عالم، فقیه، مفسر و مجاهد و پروراندن او در دامان خود و تقدیم او به امت اسلامی به خود می‌بالد. متاسفانه نسل‌های جدید با فعالیت‌های بسیاری از متفكران و مصلحان ناآشنا هستند. برای نسل‌های امروز لازم است حتما از زندگی این مرد بزرگ آگاهی یابند تا از امثال او الگو بگیرند، زیرا شیخ شلتوت خیر علمی كثیری را به نسل‌های آینده عرضه كرده است.
فخر مسلمانان
مكاتبات شیخ شلتوت با آیت‌الله‌العظمی بروجردی، مرجع تقلید وقت شیعیان نیز در جای خود قابل تامل و بررسی است. نامه‌هایی كه میان این دو اندیشمند جهان اسلام رد و بدل شده، همگی در جهت منافع مسلمانان و موجب نزدیكی میان آنها بود، زیرا تمام جهان اسلام در قرن گذشته در سیطره و اشغال بیگانگان بسر می‌برد. ایران، مصر، منطقه شام و تمام مغرب [مراكش] همگی در اشغال بود. برای رهایی سرزمین‌های اسلامی از دست اشغالگران راهی نبود جز آنكه راهبران و دانشمندان این سرزمین‌ها به یكدیگر نزدیك شوند و با هم به تفاهم برسند تا در اثر این مفاهمه، روحیه مبارزه، جهاد، آزادیخواهی و استقلال‌طلبی گسترش یابد. ارتباط میان این دو دانشمند بزرگوار از این رو موجب فخر مسلمانان است كه علم و دانش، وطن نمی‌شناسد. مسلمانان - چه سنی و چه شیعه- با یكدیگر برادرند و به خاطر منافع كلی امت اسلام با هم همكاری می‌كنند. خداوند این 2 دانشمند بزرگ را قرین رحمت خود گرداند و بازماندگانشان را پیرو ایشان قرار دهد تا راه آنها را در دعوت به حق و عمل صالح ادامه دهند. ما امیدواریم با پیروزی انقلاب مصر، وحدت اسلامی در این كشور مستحكم‌تر شود و باشكوه‌تر به پیش رود، زیرا امروز مردم داوری می‌كنند و نه حاكمان. امروز مردم جهت‌گیری اسلامی دارند، چنانكه اسلامگرایان در انتخابات پارلمانی مصر بیشترین آرا را از آن خود كرده‌اند. اگرچه گروه‌هایی هم هستند كه در برابر وحدت اسلامی مقاومت می‌كنند، اما در نهایت حرف حق بر كرسی می‌نشیند و دعوت به وحدت پیروز خواهد شد؛ هرقدر هم كه دشمنان علیه آن تلاش كنند. «وَاللّهُ غَالِبٌ عَلَى أَمْرِهِ وَ لَـكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لاَ يَعْلَمُونَ».
*استاد دانشگاه الازهر مصر