بدون‌شک یکی از پیشرفته‌ترین و تاثیرگذارترین نظام‌هایی که در غرب توسعه یافته است، نظام دانشگاهی و نظامی است که حاصل فعالیت‌های آن نظریه‌پردازی و تولید علم تجربی است. تاکید بر علم تجربی از این رو است که آن را معادل science می‌دانیم و ناظر به تلاش‌های عقلی بشر برای فهم بیشتر از کانال آزمایش و تجربه است و با انحای دیگر علم نظیر فلسفه، عرفان و برخی مباحث موجود در علوم انسانی متفاوت است ولی به هر روی، نظام تولید نظریه در غرب که عمدتا در دانشگاه‌ها متمرکز است، هم مشغول تولید علوم تجربی است و هم به نظریه‌پردازی در سایر حوزه‌ها اشتغال دارد. البته امکان دارد برخی به غلط نظام دانشگاهی را همان نظام آموزش‌عالی ببینند که این برداشتی اشتباه است. نظام دانشگاهی پیشرفته در دنیا، در وهله اول به پژوهش و تولید دانش جدید می‌پردازد و در ثانی به امر آموزش اشتغال دارد. یکسری سازمان‌های دیگر نیز در غرب وجود دارند که صرفا به امر آموزش‌عالی می‌پردازند اما این سازمان‌ها دانشگاه نیستند، بلکه به نام نهادهای آموزش‌عالی شناخته می‌شوند. بنابراین دانشگاه عمدتا به مکانی گفته می‌شود که وظیفه ذاتی و اصلی آن پژوهش و نظریه‌پردازی است و در ثانی به امر آموزش می‌پردازد و این دقیقا همان نقطه شروع تفاوت میان نهادهای آموزش‌عالی در ایران (که به اشتباه دانشگاه خوانده می‌شوند) و دانشگاه‌های غربی است و امری است که باعث می‌شود خیلی از هموطنان ما به دنبال درس و تحصیل با کیفیت بالا به خارج بروند و سپس با دیدن خوبی‌های نظام دانشگاهی آنجا، تصویر بسیار خوبی از زندگی در غرب پیدا کنند و در نهایت شروع به تخطئه و زیرسوال بردن کلیت زندگی در ایران کنند. تجربه تحصیل و زندگی در انگلستان به نویسنده نشان داده دقیقا همین تفاوت میان نظام پژوهشی در غرب که دانشگاه نامیده می‌شود و نظام آموزش‌عالی در ایران (که آن نیز دانشگاه خوانده می‌شود)، نقطه شروع جذبه و کشش دوستداران علم و تحصیل به خارج از کشور، بویژه در مقاطع تحصیلی بالاتر نظیر کارشناسی ارشد و دکتراست. این تفاوت عمدتا از اینجا ناشی می‌شود که فرهنگ کار پژوهشی با فرهنگ کار آموزشی کلا متفاوت است. زمانی که شما قرار است یک سیستم پژوهشی ایجاد کنید، نیازمند یکسری نرم‌ها، هنجارها و ساختارهایی هستید که با فرهنگ یک سیستم آموزشی که قرار است به دانشجویان آموزش مستقیم بدهد کاملا فرق دارد. دانشگاه‌های پژوهشی نسل جدید که در قرن هجدهم در آلمان قدیم شکل گرفت تفاوت زیادی با دانشگاه‌های آموزشی سنتی که در فرانسه دائر بود داشت. در مدل‌های فرانسوی، تاکید بر آموزش مستقیم و حضور شاگرد در کلاس درس استاد بود. سیستم برنامه‌ریزی متمرکز دانشگاهی از بالا به پایین جریان داشت و دانشجویان در نهایت باید نمره و حدنصاب لازم را برای قبولی می‌گرفتند تا به مقاطع بالاتر بروند. در واقع، یک سیستم بزرگ و کلان ایجاد شده بود که کار آن از ابتدا تا انتها روی آموزش دانشجویان متمرکز بود.
ادامه در صفحه 12