ملغمه‌ای از سنت‌های گانگستری

فیلم‌های گانگستری در دهه 90 میلادی در حجم گسترده‌ای ساخته و تولید می‌‌شدند و چند سالی است ساختن چنین فیلم‌هایی مثل آثار وسترن گاه به گاه اتفاق می‌‌افتد. البته این ساخته نشدن آثار مافیایی چندین دلیل دارد؛ یکی از مهم‌ترین این دلایل از دست رفتن وجاهت مافیا بعد از دهه 90 میلادی در سراسر جهان است ضمن اینکه در اغلب فیلم‌های مافیایی با کهن الگوهای تکراری موضوع تازه‌ای برای شنیدن مطرح نمی‌شود، البته نمی‌توان سوژه تازه‌ای غیر از کهن روایت جدال مافیا و پلیس درباره گانگستران را احیا کرد که دارای جذابیت‌های دراماتیک پیچیده باشد. در حالی که سبد سینمای جهان از تولید فیلم‌های گانگستری خالی است، سناریست برجسته که او را با فیلم شبه‌مافیایی انتقامجو (The Punisher) به خاطر می‌‌آوریم بار دیگر سعی کرده سنت فیلم‌های گانگستری را احیا کند و بر اساس یک کتاب مطرح با عنوان کشتن ایرلندی(To Kill the Irishman) با بودجه‌ای اندک فیلم «ایرلندی را بکشید» (Kill the Irishman) را ساخته است. داستان فیلم «ایرلندی را بکشید» برگرفته از یک ماجرای واقعی و بر اساس کتابی از ریک پورلو
(Rick Porrello) ساخته شده است.خط اصلی قصه داستان درباره دنی گرین، جوان کاریزماتیک اما فقیر ایرلندی- آمریکایی است که به تدریج قدرتش افزایش می‌‌یابد و به همکاری با مافیا منجر می‌‌شود. شخصیت محوری داستان دنی گرین، ایرلندی بزن‌بهادری است که در آغاز دهه 70 میلادی به زور مدیریت بارانداز را غصب می‌‌کند و با اتکا بر قدرت به ریاست سندیکای کارگران می‌‌رسد و بعد از قدرت یافتن با مافیا همکاری می‌‌کند. گرین به خاطر نیکوکاری و کمک به خانواده‌های فقیر و به دلیل اقدامات خیرخواهانه‌اش شخصیتی شبیه رابین‌هود را تداعی می‌‌کند. عمده شهرت دنی گرین (غیر از عنوان رابین‌هودی که مردم شهر به او اعطا کردند) به جان سالم به دربردن از 36 انفجار و ده‌ها سوءقصد در شهر کلیولند بازمی‌‌گردد. گرین در سرانجام زندگی مافیایی‌اش با یکدنگی و سرسختی با جنایتکاران و مافیای سازمان‌یافته شهر خود در می‌‌افتد و... .

این فیلم جنگ واقعی دستجات تبهکار مافیایی شهر کلیولند اوهایو را در دهه 70 میلادی به تصویر می‌‌کشد که طی آن 36 انفجار شهر را به لرزه درآورد و در محور همه این رویدادها گانگستر خشن ایرلندی دنی گرین بود که تا کشته شدنش این ماجراهای دنباله‌دار همچنان ادامه یافت. ماجراهایی که در سال 1976 و 1977 در کلیولند اوهایو رخ داد منحصر به رویدادنگاری میان تبهکاران نبود و این جدال منجر به نابودی مافیا در کلیولند شد. کارگردان این اثر جاناتان هنزلی که در تولید این اثر تقریبا کم‌بودجه در مقام سناریست برآمده و بابت ساخت این فیلم عنوان مولف را یدک می‌‌کشد، در این ماجرای مافیایی سعی می‌‌کند محور اصلی داستان را به سمت و سوی یک قصه انسانی هدایت کند اما ریتم قصه به صورتی نیست که دست و پنجه زدن با موضوعات انسانی تا پایان ادامه پیدا کند. این نخستین عیب مشهود این فیلم است. از طرفی در همان ابتدا با نریشن جومندیسکی (وال کیلمر) افسر ایالتی، داستان دنی گرین از دوره نوجوانی روایت می‌‌شود و این طرز روایت شباهت آشکاری با سنت‌های روایی و بیوگرافیک مارتین اسکورسیزی به سیاق فیلم رفقای خوب
(Goodfellas) دارد. مرد شدن یک جوان 17 ساله و سلوک او به عنوان ابرمردی که سنت تحصیل کلاسیک را کنار گذاشته اما به عنوان یک کارگر دائما کتاب در دست او است و این موضوع را به خوبی به رخ تماشاگر می‌‌کشد و وی برای بهتر معرفی شدن این شخصیت و جا افتادنش در ابتدای قصه غیر از ابتکارات گرته‌برداری شده از اسکورسیزی با درشت‌نمایی احساسات با بازی اغراق‌شده‌ای از ری استیونسن قصد بزرگنمایی از تبهکاران و جنایتکاران به شیوه تارانتینو دارد اما
هر چه داستان به پیش می‌‌رود سیر و سلوک شخصی این شخصیت مبهم‌تر می‌‌شود و در طول روایت نمی‌توان این شخصیت را درون داستان جست‌وجو کرد. در کنار همه این موارد جاناتان هنزلی سعی می‌‌کند دوره‌ای از تاریخ آمریکا را (به شیوه پدرخوانده) در این فیلم نشان دهد؛ دوره‌ای که ماشین‌های بزرگ، یقه‌های پهن پیراهن‌ها و کلفت‌تر شدن سبیل‌ها خبر از پایان دوران تبهکاران می‌‌داد و این فیلم آخرین غوغای عظیم تبهکاران را پیش چشم تماشاگران می‌‌گذارد. تقریبا بعد از این دوره بود که تبهکاری در ایالات متحده شکل زیرزمینی‌تر به خود گرفت و از آن شکل براندازانه خارج و پیراسته‌تر شد. دنی گرین ایرلندی‌تبار به عنوان یک تبهکاری که سال‌ها برای مافیا کار می‌‌کرد ناگهان در مقابل دستجات مافیایی ایتالیایی ایستادگی کرد و با آنها وارد جنگ شد. اصل اختلاف دنی گرین با «شاندرز برنز» (کریستوفر واکن) سرکرده مافیا کاملا لجبازانه و کودکانه آغاز می‌‌شود و برنز می‌‌خواهد ضرری مالی که گرین در بازپس‌گیری‌اش مقصر نبوده است را از خود گرین بستاند، گرین زیر بار نمی رود و با برنز و گانگستری (جری مرک) که ریاست اتحادیه رستوراندار‌ها را برعهده دارد و قبلا برای او کار می‌‌کرده وارد دعوای مافیایی می‌‌شود. مافیا برای ترور گرین گانگستری به نام «ری فالیتور» را از لس‌آنجلس آورده بودند چرا که قبل از مذاکره با فالیتور همه تلاش‌هایشان در نابود کردن گرین ناموفق بود و هر چه در توان داشتند به کار بسته بودند تا گرین را نابود کنند اما موفق به این امر نمی‌شدند. رفقا و رقبای گرین در سال‌های 1975 و 1976 شهر کلیولند را به منطقه عظیم جنگی بدل کرده بودند، البته این نکته در فیلم عنوان نمی‌شود و طرح آن خالی از لطف نیست که قاتل گرین یعنی ری فالیتور بعدها به شاهد اف‌بی‌آی بدل شد و به کمک او سران 5 خانواده اصلی نیویورک سرانجام به زانو درآمدند و مافیا تسلط خود بر شهرها کلیولند و دیترویت را از دست داد و بدین ترتیب گرین کاری را که قبل از مرگش آغاز کرده بود با کشته شدنش به اتمام رساند. فارغ از همه این جنجال‌ها فیلم آقای جانتان هنزلی اثر خوب و کاملی نیست و حضور هنرپیشه‌های برجسته و یک منبع اقتباسی از رویدادهای واقعی درباره تاریخچه جنگ‌های مافیایی دهه 70 به آن اعتبار نمی‌بخشد؛ هنزلی ای که دومین اثر سینمایی خود را در مقام کارگردان عرضه کرده است. هنزلی به عنوان سناریست فیلم‌های حادثه‌ای بزرگ مثل قسمت دوم سریال جان سخت
(Die Hard:With a Vengeance) جومانجی (Jumanji) و روز محشر (Armageddon) شناخته می‌‌شود و مدت‌ها نویسنده سریالی تلویزیونی بر اساس ایندیانا جونز (تاریخچه ایندیاناجونز جوان) است و کارگردانی را با فیلم پانیشر (2004) آغاز اما در هدایت این فیلم ناموفق عمل کرد. البته کسی که از 36 انفجار و تلاش قاتل‌های حرفه‌ای جان سالم به در برده باشد حتما سوژه خوبی برای یک فیلم هیجان‌انگیز است و تاریخ سینما نیاز به چنین سوژه‌هایی دارد اما متاسفانه این سوژه بکر و عالی در فیلم آقای هنزلی با سر زمین می‌‌خورد، البته این شکست در بهترین فیلم گانگستری اخیر سینما ریشه‌های عمیق‌تری دارد. فیلم‌های گانگستری چند دوره را در سینما از سر گذرانده و بعد از پدرخوانده اغلب با عنوان ژانر گانگستری– مافیایی در مجامع سینمایی از آن یاد می‌‌شود.

دوره اوج و خلاقیت سینمای گانگستری به دهه 1930 و فیلم‌هایی که درباره دلینجر و کاپون ساخته می‌‌شد بازمی‌‌گردد و مبارزه پلیس فدرال با مافیا در محور اغلب این فیلم‌ها قرار داشت و البته شاخص ترین اثر جریان نخست فیلم صورت زخمی (هاوارد هاکس) است.

سینمای گانگستری با مجموعه پدر خوانده فرانسیس فورد کاپولا وارد دوران تازه‌ای شد و تحول اساسی پیدا کرد و این سه‌گانه چنان تصویری از این خانواده تبهکار و مبارزات آنها به وجود آورد که تا مدت‌ها تعریف‌کننده این ژانر بود.

این‌ ژانر با نسخه بازسازی صورت زخمی وارد مرحله سوم تکوین نشد، تا اینکه مارتین اسکورسیزی رفقای خوب (Goodfellas) و بعد کازینو را ساخت و سنت‌های دوره سوم تقریبا با فیلم سگ‌های انباری و پالپ فیکشن به یک موقعیت ویژه دست یافت اما عمده موفقیت این فیلم‌ها در تصویری غیرواقعی، تخیلی و غلو شده از زندگی و سلوک تبهکاران ریشه دارد و نه‌تنها الهامبخش دیگر سینماگران بود بلکه خود تبهکاران ایتالیایی تقلید از این فیلم‌ها را آغاز کردند.

تصویر واقعی تبهکاران: سوپرانوز با اینکه یک سریال تلویزیونی بود اما بناگذار سنت چهارم در مجموعه فیلم‌های مافیایی به شمار می‌‌رود. سوپرانو محصول شبکه اچ‌بی او (HBO) توانست نوع دیگری از این روایت را عرضه کند که تبهکاران مافیایی که در قالب آثار کاپولا، اسکورسیزی و تارانتینو به صورت ابرمردانی دست‌نیافتنی تبدیل شده بودند در این سریال پرسوناژهایی قابل لمس و واقعی‌تر جلوه کردند و مسائل روانی و خانوادگی برای بیننده باورپذیرتر به نظر می‌‌رسید. «ایرلندی را بکشید» به نوعی تجمیع همه این الهام‌ها به شمار می‌‌رود و به همین دلیل اثری دندانگیر نیست و تجربه‌های موفق هنزلی در سناریونویسی کمک حالش نبوده است و تردستی و مهارت‌های لازم برای جذابیت‌های دراماتیک بیشتر در این‌اثر وجود ندارد و حاصل این تلاش فیلم پیش افتاده‌ای شده که حوادث بی شمار و وقایعی که بر سر این شخصیت آمده را سرهم کرده است بدون اینکه به هیجان و شگفتی یا خیرگی خاصی دست پیدا کند و هنزلی در مقام مولف با وجود منبع اقتباسی نتوانسته یک داستان واقعی هیجان‌انگیز را خلق کند.

برای ساختن چنین فیلمی هنزلی با اینکه در بند اصالت سنت‌های این ژانر بوده اما نتوانسته اثری حداقل شبیه به آثار گذشته ژانر گانگستری خلق کند و کلیت اثر ملغمه‌ای از روایت‌های ریز و درشت تبهکاری دهه 1970 کلیولند به اضافه صورت‌نگری عقیم از زندگی و مرگ این شخصیت محوری- دنی گرین - است و البته ماجراهای گرین که در زمان خودش تیتر اول مطبوعات بود و می‌‌توانست بشدت سرگرم‌کننده باشد را به خوبی ارائه نکرده است، حتی سنت‌های بیوگرافیک را در این داستان لحاظ نمی‌کند چرا که این داستان زندگینامه فردی یک پرسوناژ را دربرمی‌گیرد و فیلم کاملا
تکه پاره است و کلیت اثر تشکیل شده از داستان های ریز و متعدد اپیزودیک است و آنچه قرار است به این داستان‌های ریز از مقاطع مختلف زندگی این آدم انسجام ببخشد. در این فیلم گویی تنها بخشی از هیبت گرین را می‌‌بینیم با صدای کسی که قصه زندگی او را برایمان نقل می‌‌کند (نریشن وال کیلمر) .

به‌رغم این همه سوءقصد و انفجار کلیت اثر وارفته و بی‌حال است. این فیلم تمام سنت‌ها و کلیشه پراکنده همه فیلم‌های گانگستری را درهم ریخته و هر بخش از فیلم به صورت مغشوشی مسیر زندگی این شخصیت را دنبال کرده است اما شرح این جزئیات به قیمت کندوکاو در روان این آدم تبدیل شده یعنی بیشتر به حادثه پرداخته است تا به تفسیر. ایراد دیگر کارگردانی این اثر است که با سنت‌های اسطوره ساختن از گانگستر‌ها آشنا نبوده و آخرین ساخته ناموفق هنزلی ملغمه‌ای اپیزودیک است که ملاقات کلیشه‌ای مافیا در پستوی رستوران‌ها و انفجارهای متناوب را تنها مخاطب درک می‌‌کند.