۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۵:۲۶
جاسوس روسيه تزاري و پيدايش انحراف بابي و بهايي در ايران

یادداشت‌های دالگورکی ـ 11

كسان من گراف سيمينويچ را از سفارت ايران معزول كردند و گراف مدرن را فرستاده بودند، من به وزارت امور خارجه رفتم و تفصيل عمليات خود را به عرض رساندم و گفتم حاليه مرا مامور ايران کنید و چون در خدمت امپراتور مرد خدمتگزاري جلوه كرده بودم با اينكه دعوي سفير نداشتم و مثل اول قانع به نيابت دومي يا مترجمي سفارت بودم و براي خود چنين شغلي را كافي مي‌دانستم ولي حسب‌الامر امپراتور گراف مدرن را احضار و مرا به جاي او منصوب کردند و در اواخر ‌ماه مه 1845 وارد تهران شدم. امسال در اين شهر و اغلب نقاط ايران وبا بود، الله‌وردي بيك گرجي كه يكي از محارم بود و سمت مهرداري محمدشاه را داشت وبا گرفته بود و درگذشت و همچنين حاجي‌ميرزا موسي‌خان، برادرزاده قائم‌مقام كه متولي‌باشي مشهد بود و چندين نفر از دوستان و رفقاي قديم من به مرض وبا درگذشته بودند. پس از چند روز كه وارد تهران شدم مشغول مقدمات كار شده برحسب تقاضاي شاه در لواسان به حضور همايوني مشرف شدم و چندي در لواسان بسر برده و پس از آنكه تخفيف در مرض پيدا شد اوايل اكتبر به تهران آمدم. ميرزا حسينعلي و ميرزا يحيي و ميرزا رضاقلي و چند نفر از رفقاي آنها مجددا با من آمد و شد مي‌كردند ولي از در محرمانه سفارت كه نزديك كوچه مرده‌شوي‌خانه بود. كربلایی‌غلام خواهرزاده مرحوم شيخ محمد پدر تعميدي من در اسلام تمام علاقه و دارایی او را به ديگران فروخته بود من از روسيه يك نفر به نام خواستم و عمارت جديدي بنا کرده و رونق خوبي به سفارتخانه دادم. چندين مرتبه به فكر افتادم در محرم يك روضه‌خواني مفصلي راه بيندازم ولي وحشت از دربار روسيه و از وزارت امور خارجه كردم ولي به دست ميرزا حسينعلي در تكيه نوروزخان 10 روز تعزيه‌خواني مفصلي كردم و اما از سيدعلي‌محمد گفته شود چند ماهي در بوشهر رياضت مي‌كشيد ولي جرات اظهاري نكرده و همه را به عبادت مشغول و پس از 2 ‌ماه به طرف شيراز حركت مي‌کند در راه جسته جسته عنوان مبشري را پيش كشيده نيابت امام عصر را اظهار مي‌کند تا به شيراز مي‌رسد و از آنجا كم‌كم از اين قبيل زمزمه‌ها مي‌كند و بعضي مردم عوام را دور خود جمع مي‌کند تا مطلب به گوش علما مي‌رسد، از سيد استفسار مي‌کند منكر مي‌شود ولي بعدا علما چند نفر اشخاص مطلع را پيش سيد محرمانه فرستاده و به او اظهار ارادت مي‌کنند، سيد فريفته آنها شده و مطالب را با آنها در ميان مي‌گذارد. آنها مطالب را به علماي شيراز گفته و غوغا بلند، اول كسي كه بر ضد او برخاسته كسانش بوده‌اند كه او را از خانه بيرون كرده و حسين‌خان صاحب اختيار او را گرفته و در حضور علما از او استنطاق مي‌کند. او حرف‌هاي بي‌سروته مي‌زند، اهل مجلس و كسانش او را سفيه مي‌خوانند معهذا صاحب‌اختيار سيد بيچاره جوان را چند نوبت چوب زده و چندين‌ ماه حبس و از شيراز بيرونش مي‌کند. بيچاره عاق پدر و مادر با دست تهي از آنجا به اصفهان وارد مي‌شود و لابد هزار مرتبه در دلش مرا لعنت كرده و نادم و پشيمان بود. او آرزوي پيش‌نمازي در شيراز داشت من مي‌خواستم او را امام زمان و باب علم يا اقلا نايب امام عصر كنم، همين كه به من اطلاع رسيد وارد اصفهان شده [يك نامه دوستانه به معتمدالدوله حكمران اصفهان نوشتم و سفارش سيد را کردم كه از دوستان من و داراي كرامت است از او نگهداري شود. الحق معتمدالدوله چندي از او خوب نگهداري كرد] ولي از بدبختي سيد، معتمدالدوله مرحوم شد. سيد بيچاره را گرفتند و به تهران روانه نمودند من هم به وسيله ميرزا حسينعلي و ميرزا يحيي و چند نفر ديگر در تهران هو و جنجال راه انداختم كه صاحب‌الامر را گرفته‌اند، لذا دولت او را از كناره‌گرد روانه رباط‌كريم کرده و از آنجا به طرف قزوين و يكسره به تبريز و از آنجا به ماكو بردند ولي دوستان من آنچه ممكن بود تلاش كردند و جنجال راه انداخته كه حتي بعضي از علماي مازندران و بعضي مردم كاشان و تبريز و فارس و نقاط ديگر كه كاملا زودباور و عوام بودند به جنب و جوش افتادند. من بيش از آنچه مي‌كردم نمي‌توانستم بكنم وانگهي من وزيرمختار بودم و وزيرمختار انگليس كاملا متوجه عمليات من بود و مقتضي نبود بيش از آنچه مي‌كردم بكنم به علاوه اگر سيد را در تهران نگه مي‌داشتند و سوالاتي از او مي‌شد يقين داشتم سيد آشكارا مطالب را مي‌گفت و مرا رسوا مي‌کرد، پس به فكر افتادم كه سيد را در خارج از تهران تلف کرده و پس از آن جنجال برپا کنم، لذا به خدمت شاه رسيده و گفتم آياسيدي كه در تبريز است و ادعاي صاحب‌الزماني مي‌كند، راست مي‌گويد؟ شاه گفت: به وليعهد نوشتم كه با حضور علما تحقيقاتي از او بکنند من مترصد بودم تا خبر رسيد كه او را وليعهد احضار و در جواب علما عاجز و درمانده شده و در همان مجلس توبه می‌کند (عین توبه‌نامه در آخر کتاب است) من دیدم حقیقتا زحمات چندین ساله‌ام از بین رفته پس به شاه گفتم اشخاص مزور و دروغگو را باید به سزای خود رسانید در این بین محمدشاه جهان را بدرود گفت ولی ناصرالدین‌میرزا امر کرد آقاسید را به دار کشیدند خوشمزه آنکه به طناب دار چون گلوله تفنگ می‌خورد، پاره شده و سید به زمین می‌افتد و به مجرد افتادن سید به مستراح فرار می‌کند و از ترس توبه و انابه می‌‌کند و لابد لعنت به شیخ عیسی لنکرانی می‌کند که این فکر را به مغز او انداخته ولی به استغاثه او گوش نداده و مجددا او را به دار آویخته و تیرباران می‌کنند.

پس از کشته شدن سید خبر آن در تهران به من رسید و به میرزا حسینعلی و چند نفر دیگر که سید را ندیده بودند گفتم جنجال برپا کنند و چند نفر دیگر هم تعصب دینی پیدا کرده تیر به طرف ناصرالدین‌شاه انداختند. بدین جهت یک عده زیادی مردم را گرفتند.

ارسال نظر
captcha
پربیننده