است و باز هم این مورد یکی از بحث‌های جدی سینماست. من اصلا قائل به زیبایی اصالت و تقدم نیستم، زیبایی بعد از تاثیرگذاری معنا پیدا می‌‌کند. اگر تاثیرگذاری در تضاد با زیبایی باشد، من طرفدار تاثیرگذاری هستم. اگر زیبایی به تاثیرگذاری ختم شود خوب است. من یک تجربه داشتم در مصاحبه با مجیدی به خاطر فیلم «رنگ خدا». مصاحبه خیلی خوب شد. به او گفتم مجید دوربین را آنجا هم می‌‌توانستی بگذاری، گفت اتفاقا حاج‌داوودی هم گفت دوربین را اینجا هم بگذاریم، کادر قشنگ‌تری است اما من نمی‌خواستم، می‌خواستم مفهوم را برسانم. تئوریک هم حرف نمی‌زد. حسش را می‌گفت و خیلی هم درست بود. خودش در «باران» از این موضع درست حسی تخطی کرد. یکسری عکس به من نشان داد، همه زیبا بودند؛ کادر، رنگ‌ها، نور، همه زیبا بودند. گفت مسعود چطوره؟ گفتم بد... گفتم این زیبایی کارت پستالی چیست؟ اگر فیلمت از این جنس باشد، مفهوم را منتقل نخواهد کرد. رفتم سر صحنه فیلم، یکی از صحنه‌های سخت که دوربین از پایین می‌‌آید، بدون قطع، دختره می‌‌رود کنار آتش. از نظر فرم روکم‌کن است. گفت چطوره؟ گفتم هیچی نیست، این فرم نیست. این فرم‌نمایی است. فرم زمانی محقق میشود که معنا تولید کند، نه زیبایی بدون معنا.
شایعه‌ای که اتفاقا به رسانه‌ها راه یافت این بود که می‌‌گفتند مسعود فراستی به جیرانی تحمیل شده است. هیچ‌وقت هم راجع به این مساله شفاف صحبت نشد.
راستش من داشتم مجموعه‌ای می‌‌ساختم به نام «دست به نقد». طرح آن را دادم به مدیر شبکه 4. تعطیلات عید بود، رحمان سیفی‌آزاد مسؤول این برنامه بود. مدیر شبکه هم حمایت کرد، طرح را در تعطیلات عید آماده کردم، بردم. اولین جلسه برآورد بعد از تعطیلات عید بود. در این جلسه برآورد بدی شد؛ برآوردی که نمی‌شد کار کرد، دقیقه‌ای 25 هزار تومان را پیشنهاد دادند. گفتند ما با همین پول «دو قدم مانده به صبح» را می‌‌سازیم، گفتم آقا این برنامه 3 روز در هفته است، میشود با کمی صرفه‌جویی این‌کار را کرد اما من بلد نیستم با این بودجه برنامه بسازم. قیمت پیشنهادی من 50 تومان بود. در نهایت بعد از کلی جدل من شب‌بخیر گفتم آمدم بیرون. بعد از جلسه تماس گرفتند و من هم می‌‌گفتم نمی‌توانم. وقتی نشد و دوستان هم متوجه شدند، فریدون زنگ زد. قبلش هم زنگ می‌‌زد و من می‌‌گفتم تو کار دیگر می‌‌کنی و من هم کار دیگر. فریدون زنگ زد گفت می‌‌آیی؟ گفتم نه. پاسخی که به فریدون دادم این بود که برنامه تو ژورنالیستی است، من نیستم. من آدم نقدم، خراب می‌‌کنم، نمی‌شه، آخر هم درنمی‌آد. خلاصه نشستیم توی یک کافه‌ای با هم حرف زدیم. گفتم چند شرط دارم: هیچکس به من نگوید این را زیاد بزن، این را کم بزن یا این فیلم را نزن و... نه تو نه کسی دیگر. گفتم از نظر مالی هم به اندازه 3سال پیش که 350 می‌‌گرفتم، می‌گیرم.
یعنی دستمزد 2 میلیون تومانی شما صحت ندارد؟
من تا بهمن گذشته 250تومان می‌‌گرفتم، بعد شد 300تومان. از نظر مالی این رقم واقعا شوخی است. فقط مرض راه انداختن نقد بود. رفتیم جلو. جلسه اول خوب بود من از طلا و مس دفاع کردم، از دومی شروع شد... رفتیم جلو که به قولی نقدها منفی بود.
منفی نه، نقد؟
از نگاه دیگران دارم می‌‌گویم، از نظر من آنچه انجام شد نقد بود.
پس درست است که جیرانی پای شما ایستاد و بابت این ایستادن هزینه داد؟
بله دقیقا. چندین بار. یک‌بار هم اکثر اتاق فکر گفتند فراستی نباشد، فریدون گفت پس من نیستم.
برنامه کیمیایی و آن واژه؟
اولا در لحظه فریدون متوجه واژه نشد، شلوغ شد. برنامه تمام شد. در راه خانه فریدون زنگ زد گفت چی گفتی؟ بیچاره شدیم رفت. گفتم خیلی خب من گفتم، تو که نگفتی. بعد از یکی، دو هفته زنگ زد گفت مسعود اوضاع خرابه، همه علیه تو بسیج شده‌اند. فعلا نیا. گفتم کلا نمی‌آیم. پاسخ داد نگفتم کلا، گفتم فعلا.
بعد از چند هفته زنگ زد گفت گفت‌وگو‌یی با یکی از سایت‌ها انجام بده، بگو حرفت مناسب نبوده. من هم با کافه سینما مصاحبه کردم. گفتم چیزی که من گفتم از زاویه روانشناسی بود اما الان بگویم که اخلاقی و فقهی هم هست، همان هفته رفتم برنامه. اینجا هم فریدون ایستادگی کرد. چند وقت دیگر گفتند منتقد ثابت نباشد، باز هم ایستاد. اول مهندس ضرغامی ایستاد. بعد هم فریدون. تا اینکه سر مهرجویی اشتباه کرد، خب انسان اشتباه می‌‌کند. پرونده انسان را که بر مبنای یک اشتباه نمی‌بندند. انگ به فریدون جیرانی زدند که طرفدار روشنفکران است، اصلا این‌طوری نیست.
نکته جالب اینکه بعد از برنامه کیمیایی با همه آن حواشی برنامه تعطیل نشد اما بعد از برنامه مهرجویی نقشه حذف جیرانی– فراستی که از زمان جشنواره کلید خورده بود، عملی شد.
آنچه در پس پرده گذشته را نمی‌دانم. یکی، دو دفعه را خبر دارم که اتاق فکر با برنامه هفت مشکل داشتند. یک‌بار هم به من گفتند سر ملک سلیمان نظرت را می‌‌دانیم و واقعا تحمیل نکردند اما گفتند لحنت را کنترل کن. من هم لحنم را مودب کردم اما حرف‌هایم را زدم. از تنها برنامه‌ای که از خودم ناراضی هستم و دفاع نمی‌کنم «نفوذی» بود. البته گفتم فیلم بدی است اما نتوانستم موضوع را بشکافم چون 20دقیقه وقت داشتیم، ناگهان فریدون گفت 2 دقیقه وقت داریم. در 2 دقیقه گفتم فیلم بدی است. از فریدون راضی هستم. مستقل از اینکه بعضی جاها زیادی وسط حرف می‌‌پرید و نمی‌گذاشت حرف کامل شود.
با هم پشت پرده بر سر موضع حمایت و مخالفت درباره یک فیلم هماهنگ نمی‌شدید که مثلا جیرانی تعریف کند و فراستی حمله؟
ما هیچ‌وقت هیچ چیز را با هم هماهنگ نکردیم.
برای سری جدید هفت به شما پیشنهاد شده؟
به طور جدی نه هنوز.
آيا پرونده جیرانی با این شایعات در هفت بسته شد؟
فریدون اعلام کرد من می‌‌روم سر سریال و نمی‌توانم مجری باشم. این آخرین دیالوگ بود، از آن به بعد کسی با من تماس نگرفته و من هم عادت ندارم تماس بگیرم. اخبار رسیده هم این است که خزاعی تهیه‌کننده و گبرلو مجری است. صحبتی از یک منتقد هم شده است. اینکه این خبر چقدر واقعیت دارد، نمی‌دانم اگر این خبر واقعیت داشته باشد، پیش‌بینی می‌‌کنم نقد در برنامه هفت تمام است. هفت بدون نقد یعنی هیچ. پیش‌بینی بدی است. خدا کند این‌طوری نشود.
اگر برای برنامه هفت دوباره دعوت شوید، استقبال می‌‌کنید؟
اگر مثل قبل شرایط نقد باشد و نقد دربگیرد، چرا که نه اما بد نیست یک توضیحی هم درباره مخالفان اضافه کنم، موضع روشنفکری و موضع شبه تندروهای مثلا رادیکال شبیه هم است. از یک طرف روشنفکران مخالف برنامه هفت هستند، طبیعی است چون از این برنامه خوردند اما طیف دیگر چی؟
اینکه چرا هم روشنفکران مدافع هامون هستند و هم جشنواره فجر جایزه می‌‌دهد و هم فلان مثلا تندروها. درباره جدایی هم این اتفاق افتاد و جایزه فجر گرفت. درباره اسکار هم موضع معاونت سینمایی و روشنفکران یکی بود. راستی دوستان رادیکال تندرو چه موضعی داشتند؟ کسی نمی‌داند.
چرا مديران سینمایی با شما زاویه پیدا کرده‌اند؟
با سیاست‌های دوستان مخالفم. من با سینمای دولتی مخالفم. فکر می‌‌کنم سینمای دولتی، سفارشی، معناگرا و... خوارج‌پرور است. مخملباف محصول سینمای دولتی است، فیلم‌های خنثای اکولوژیست کیارستمی محصول سینمای دولتی است. اگزوتیک‌ها و جشنواره‌های خارجی‌زدگان همه محصول سینمای دولتی است، دولت باید سینمای دولتی را رها کند و به جای تئوری‌بافی و باج دادن، زیرساخت بسازد، امکانات بدهد به شهرستانی‌ها و از بیرون نظارت داشته باشد. یک اصل هم بیشتر نیست برای ممیزی: اصول اعتقادی و اصول انقلاب ما. دولت می‌‌تواند گاهی پول بدهد، مثل همه جای دنیا سفارش بدهد ولی فیلمی که درخور باشد و به کسی سفارش دهد که با موضع سفارش داده شده قرابت داشته باشد، نه اینکه هر کسی پیدا شد، با 2 تا بحث قانع شود که طرفدار مفهوم آنهاست، بگویند بفرما و بساز، اضافه هم بگیر. اصلا مفهوم‌شناس نمی‌خواهیم، کاربلد می‌‌خواهیم که اعتقاد به مفهوم مورد نظر داشته باشد، نه اینکه به خاطر سیاست فعلی معاونت «فرشته‌باز» شود و معناگرا. تمام فرشته‌بازهای معناگرا پرت هستند، مگر ما مسلمان نیستیم؟ اسلام انسان را بالاتر از فرشته می‌‌داند. در قرآن آمده انسان خلیفه خداست روی زمین، نه فرشته. چرا شما اوج معنایتان فرشته میشود؟ با اینها مخالفم. خیلی هم روشن است.
ما در زمان پخش هفت به برخی سیاست‌های برنامه انتقاد داشتيم. اعتقاد داشتيم این نادر و سیمین‌بازی که جیرانی راه انداخته، این رقابت کاذب بین اخراجی‌ها- 3 و جدایی که هفت به آن دامن می‌‌زد، رویه درستی نیست. تنها مخالفش هم شما بودید. هیچکس دیگر هم جرات نمی‌کرد مخالفت کند. غير يكي، دو نفر ديگر همه سکوت کرده بودند، یک فضای فاشیستی حاکم بود. کسی جرات نمی‌کرد بگوید این دوقطبی بیخودی است، هر دو فیلم نقد نشدند.
من مخالف هر دو فیلم بودم. گفتم نه این، نه آن. یک نکته در حاشیه این دامنه جدایی و اخراجی بگویم. معاونت سینمایی می‌‌گوید اسکار ندهند نشان مقاومت و مقابله آنها با ماست، پرسیدم اگر بدهند چی؟ خودشان گفتند نشان چراغ سبز است. ای بابا این چه جور تحلیلی است؟ گفتم اگر اسکار بدهند ادامه تحریم است. اصلا شما متوجه نیستید، این فیلم یک فیلم اگزوتیک مدرن است و برای آمریکایی‌ها 2 کارکرد متفاوت دارد. هم گفتند فیلم اپوزیسیون است و این‌طوری از اپوزیسیون دفاع کردند، هم به اگزوتیسم مدرنش جایزه دادند چون آنها از ما مدرنیسم نمی‌خواهند. نامه یکی از دبیران جشنواره‌ها سر فیلم «شب‌های روشن» این بود؛ به فرزاد موتمن گفته بود فیلمت معرکه است فقط بدی‌اش این است که مدرن است. در فیلم «اتوبان» نشان می‌‌دهید. آنها اگزوتیسم می‌‌خواهند، عقب‌افتادگی می‌‌خواهند، جهل‌زدگی و فقرزدگی می‌‌خواهند، کیارستمی خنثای زیست‌محیطی می‌‌خواهند. چیز دیگری نمی‌خواهند. جدایی چه تصویری از ما نشان می‌‌دهد؟ این جامعه درگیر دروغ است، دروغ قابل توجیه است، اخلاق نسبی است و اصالت مهاجرت.
یکی از بزرگ‌ترین اشتباهات آقای فرهادی تلاش براي نسبی نشان دادن اخلاق در تفسير «جدايي» بود. حتی این موضوع را به صراحت با مجله فیلم در میان گذاشت و اتفاقا این نشان داد فیلمش در پیام‌رسانی ناکام بوده که اینگونه خودش وارد تفسیر فیلم میشود.
حرف بزرگ‌تر از دهانش زد که من دارم حرف جهانی می‌‌زنم و جهان دچار مشکل اخلاقی است و من دارم این را اعلام می‌‌کنم و ما احتیاج به اخلاق جدیدی داریم. کدام اخلاق جدید؟ این اخلاقی که در فیلم فرهادی است متعلق به دوران ماقبل سوفسطائیان است، جدایی بر اساس فلسفه اخلاق نیست، دفاع از خود، توجیه دروغ ماقبل سوفسطایی است.
افت نقد در ماهنامه و مجلات سینمایی علت دیده شدن کار شما در تلویزیون است. در ماهنامه فیلم، 24، صنعت سینما و دنیای تصویر دیگر نمی‌توان نقد را به مفهوم واقعی یافت. نقدی که در دهه 60 این طیف مجلات بازتاب می‌‌دادند دیگر اتفاق نمی‌افتد و اگر شما در برنامه هفت دیده می‌‌شوید دلیلش این است که آنها منتقدان سینه‌چاک مجیزگوی فیلمسازان هستند. به سمت داستان تعریف کردن رفتن و بیخودی چهره کردن افراد کار مجلات سینمایی است.
و کیف‌کشی فیلمساز، پارکابی فیلمساز. من فکر می‌‌کنم نقد و منتقد سوژه است، نه ابژه، وقتی که دوستان فکر می‌‌کنند ابژه است همین آسیب‌ها و آفت‌ها رخ می‌‌دهد و می‌‌شوند پارکابی فیلمساز. اگر پارکابی شدید دیگر این را به شیوه فضل به مردم نفروشید.
آیا کل يك سال فیلم‌های ایرانی به اندازه 2 تا فیلم هالیوودی کار می‌‌کند. اين همه قربان صدقه برای چیست؟
خیلی دلایل دارد؛ یکی اینکه زندگی یک عده تامین میشود. چه پولی در 2 سال اخیر به سینما داده شده و حاصلش چه بوده؟ همین نقد‌های سطحی و رپرتاژ آگهی است که تنور را برای فیلمساز بودجه‌بگیر از ارگان‌های دولتی گرم می‌‌کند. با این حساب فیلسماز فیلم مهمی نمی‌سازد اما منتقد تنور مهمی را گرم می‌‌کند. من در یکی از برنامه‌های جشنواره گفتم امسال 3-2 تا فیلم قابل تحمل به بالا داشتیم، دوستان فکر کنند من دارم به آنها مدال می‌‌دهم اما گفتم خوبی این فیلم‌ها مال فیلمسازان است و بدی‌اش مال معاونت سینمایی است، عمیقا نظرم همین است.
کدام فیلم‌ها؟
«روزهای زندگی»، «گشت ارشاد»، (دوستان درباره این فیلم اشتباه کردند)، «ضدگلوله»، «قلاده‌های طلا»؛ 4 فیلم که از متوسط به بالاست. معاونت سینمایی در تولید این 4 فیلم چه نقشی داشته؟ سیاستگذاران سینما در تولید این فیلم‌ها نقش ندارند.
چرا به خیلی خودی‌های ناخودی‌شده باج می‌‌دهند؟
درست است. باج هم می‌‌دهند، مرعوب روشنفکران هم هستند، چرا جایزه به فیلم «جرم»؟ چرا جایزه به عنوان بهترین فیلم؟ چرا جایزه به فیلم فرهادی؟ جایزه بهترین فیلم چیست؟ بهترین کارگردانی؟ باج را دقیقا درست گفتی، معاونت سینمایی نباید باج بدهد. می‌گویند فلان فیلم و فیلمساز را هم اگر تو بزنی، ما دیگر چه کسی را داریم تا از او حمایت کنیم، این شد حرف؟ فیلم یا خوب است یا بد. اگر نزدیک به مفاهیم اصیل شماست دفاع کنید اگر بد است دفاع بیخود دیگر چیست؟! به افراد کار نداریم، به روایت نگاه کن نه به راوی. دوستان به راوی باج می‌‌دهند، از این فلیمساز دفاع کنیم، از آن فیلمساز دفاع کنیم، ده‌ها میلیارد بدهیم.
کسی هم نمی‌آید جواب دهد موقعی که ما استراتژی نداریم، قطعا در میدان استراتژی دیگران گام می‌‌زنیم. آقایان به هیچ‌وجه استراتژی نداشته و ندارند.
روشنفکران الکی و سرخوش برای خودشان زمین تعریف کردند، بودجه می‌‌گیرند، راحت فیلم می‌‌سازند، بهترین تولید و اکران و به نظام هم دهن‌کجی می‌‌کنند.
غیر از این نیست. عده دیگر پول‌های گزاف از دولت می‌‌گیرند، مزخرف می‌‌سازند و برای مردم قیافه می‌‌گیرند. سینمای جشنواره‌ای محصول دولت سینمایی است. مهم‌ترین دستاورد سینمای دولت. تا امروز هم این جریان همچنان قدرتمند ادامه دارد. تنها جریان سینمایی که بعد از انقلاب بدل به یک جریان مسموم و قوی شده سینمای جشنواره‌ای است. بنیانگذارش آقای بهشتی و فارابی است و تا امروز هم ادامه دارد، اگر یک روزی هم آنها از ما استقبال نکردند ما را نخواستند، آنها نخواستند هیچ برنامه‌ای این دوستان نداشته و ندارند. مهم‌تر از اینها شاهکاری است که در کن زدند، از یک هموسکسوال فاشیست دفاع می‌‌کنند به اسم آزادی بیان. من در برنامه هفت این موضوع را مطرح کردم و فردای آن روز یک مشاور علیه من اعلامیه داد که فراستی کمونیست، فاشيست، فراماسونر و... است. اینها باهم جمع نمی‌شود. یکی‌اش را بگویید؟ سواد هم چیز خوبی است، نه؟
ماسون هم بودید (شوخی) کدام لژ؟
لژش را نمي‌دانم (باخنده). آخر یعنی چی؟ چرا؟ من یک حرف درست زدم. من گفتم ما هم ضدصهیونیست هستیم، هم ضدفاشیست. من طرفدار آزادی بیان به این معنی که شما هستید، نیستم. من برای یک فاشیست از آزادی بیانش دفاع نمی‌کنم. از یک پورنوساز دفاع نمی‌کنم. از چی دفاع کردید؟ قیافه گرفتید که ما طرفدار آزادی بیان هستیم.
آشفته، لحظه‌ای، قر و قاطی، عکس‌العملی، باج‌دادنی. اینها هیچکدام مواضع راستینی نیست. مماس با کشور انقلاب‌کرده‌ای که دارد می‌‌ایستد، نیست. راستی چرا دوستان در سینما هیچ کاری برای برنامه صلح‌آميز هسته‌اي نکردند؟ از این مساله حادتر، جهانی‌تر، ملی‌تر؟ همه دنیا ما را تحریم کردند و می‌‌کنند، شهید هم دادیم، دوستان چه کار کردند؟ سینماگران هاليوودي متعهدتر هستند به كشورشان و اعتقاداتشان.
محصول ديگر اين سينما «خيانت» است!
ما این همه ادعا داریم که طرفدار خانواده‌ایم. فیلم‌هایی که با محوریت خیانت تولید شده ضدمفهوم خانواده است. فیلم «نوادگان» که نامزد اسکار بود درباره کسی است که خیانت کرده و در بستر مرگ است، آخر هم می‌‌میرد. موضوع خیانت مثلا در «برف روی کاج‌ها»، این یکی هنوز خیانت نکرده دیگری خیانت را پاسخ می‌‌دهد. طوری نشان می‌‌دهد خیانت را که بامزه و شیرین است. این احساس به تماشاگر دست می‌‌دهد که خیانت آنچنان هم بد نیست. یک تجربه‌ای بکنیم، شاید بدک نباشد، «خصوصی» هم همین است. هفت فیلم راجع به خیانت؟ همه خیانت‌ها هم سمپاتیک است نه ضدخیانت. هیچ آسیب‌شناسی هم در این فیلم‌ها نیست. خلاصه فکری باید کرد و قطعا این فکر نباید ترور نقد باشد بلکه گسترش آن یک راه‌حل است.