۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۱۲:۰۱
زهرا طباخی

بروز دوباره تأویل‌گرایی در بحث حجاب

هرمنوتیك شامل مجموعه بحث‌هایی درباره تفسیر متن و فهم آن است. در واقع، علمی‌است كه متكفل بیان شیوه فهم و مكانیزم تفسیر متون است. برای هرمنوتیك می‌توان 2 اصطلاح عام و خاص تصور كرد. اصطلاح عام آن، هر نوع پژوهشی را در باب تفسیر متن شامل می‌شود و اصطلاح خاص آن ناظر به مباحثی است كه معنای متن را با توجه به فضای فرهنگی و علمی ‌ذهن مخاطب در نظر می‌گیرد. هرمنوتیك فلسفی رویكردی جدید در باب تفسیر متن است كه مبتنی بر مفسرمحوری است. نظریه قرائت‌های مختلف از دین، مبتنی بر همین مبنای تفسیری هرمنوتیك مدرن است.

بررسی مکتوبات و مقررات دینی توسط غیرمتخصصان امری نوظهور نیست و با توجه به تجربیات دوران تلخ اصلاحات آمادگی کافی در جامعه برای پاسخگویی به نظریات مدرن برگرفته از فلسفه غرب و قرائت‌های نو از دین وجود دارد اما اینکه چطور هنوز افرادی به خود اجازه می‌دهند با مطرح کردن انگیزه رنج بردن از دغدغه‌های دینی، حرام خدا را حلال اعلام کنند و به عبارتی به نوسازی و به روزرسانی اندیشه‌های فرازمانی اسلام روی آورند، امری وقیحانه و حرکتی خزنده است که متاسفانه به علت غفلت حوزویان و عالمان متبحر، پرچم این مبارزه از کم‌یاوری یا احیانا کم‌توجهی به حوزه رسانه‌های عام به دوش امثال بنده افتاده است؛ هرچند که دفاع از ذات دین و احکام مترقی الهی افتخاری است که نصیب هر مسلمانی نمی‌شود و فی‌الواقع این وظیفه‌ای همگانی است که عماری کنند برای دینی که پیشوای دوازدهمش در پس پرده غیبت، ‌هادی و ناظر جامعه اسلامی ‌است.

سایت خبری- تحلیلی الف وابسته به احمد توکلی، نماینده مجلس شورای اسلامی‌در ادامه تحلیل‌سازی‌های غلط در حوزه علوم انسانی این بار میدان را به «دکتر یاسر سبحانی‌فرد» سپرده است تا ایشان با بهره‌گیری از تاویلات بی‌هنرانه و بی‌ربط بار دیگر پرچم ورشکستگان سیاسی مانند سروش و کدیور را بالا برده و شبیخونی به قانون اجتماعی «حجاب» وارد کند. در ادامه این مقال بخش‌هایی از این نوشتار را مورد بررسی قرار خواهیم داد تا سره از ناسره مشخص شود و معلوم کنیم آيا درد دین داشتن به ما اجازه می‌دهد حوزه دستورات و قوانین دینی را گشاد و تنگ کنیم یا برخلاف مصالح جامعه قدمی‌به سمت دروازه‌های تمدن منحط غربی برداریم؟!

«اسلام بر این باور است که انسان با اجرای احکام فردی خود را به رستگاری در دنیا و آخرت خواهد رساند. (سوره اعراف آیه ۱۷۰) این احکام از این نظر فردی هستند که تداخلی را برای دیگران ایجاد نمی‌کنند. اجرای این احکام نه به سود دیگران است و نه به زیان آنها. نمونه بارز این احکام نماز، عبادت، خواندن قرآن و ایمان و احکامی ‌از این دست است. یک فرد با نماز خواندنش به خود سود می‌رساند و با نماز نخواندنش به کسی زیانی وارد نخواهد کرد»!

ایشان از این برهان غلط استفاده کرده و با نسبت دادن دسته‌بندی احکام فردی و اجتماعی به اصل اسلام، حجاب را مانند نماز و عبادات «احکام فردی» خوانده‌اند با این تصور که احکام فردی دستوراتی هستند که لازم‌الاجرا نیستند و در صورت تمایل می‌توان به آنها عمل کرد یا نکرد بدون اینکه تاثیری در سعادت یا شقاوت جامعه داشته باشند! این سخنان در حالی بیان شده است که طبق نص صریح قرآن کریم، نماز بازدارنده از فحشا و منکر است، پس اصل بیان شده در ابتدای این گفتار زیر سوال است و بنیان بر باطل قرار داده شده است. (عنکبوت/ 45) مجموعه احکام فردی و اجتماعی به‌رغم دسته‌بندی فرضی صورت گرفته برای اصلاح امور بشر، هدایتگر وی به سمت رستگاری و کمال است یعنی تفاوت‌های ظاهری دلالت بر بی‌ربط بودن قوانین فردی و بی‌اثر بودن این دو حوزه فرضی بر یکدیگر ندارد. در دوران رنسانس، تاویل‌گرایان نوظهور ضدمسیح از چنین براهینی استفاده می‌کردند تا «زنا» و «شراب» را در دسته فردیات قرار داده و حتی با نسبت دادن برداشت‌های تاریخی شیطانی به پیام‌آور برگزیده الهی سعی در تغییر سنت مسیح داشتند تا راه را برای بروز و شرعی‌کردن خواهش‌های شیطانی خویش هموار سازند.

بد نیست آیه 170 سوره مبارکه «اعراف» را با هم مشاهده کنیم تا مشخص شود از کجای این آیه شریفه فردی بودن پاره‌ای از احکام دینی استخراج می‌شود:

وَالَّذِينَ يُمَسَّكُونَ بِالْكِتَابِ وَأَقَامُواْ الصَّلاَهًََْ إِنَّا لاَ نُضِيعُ أَجْرَ الْمُصْلِحِين

و كسانى كه به كتاب [آسمانى] چنگ درمى‏زنند و نماز برپا داشته‏اند [بدانند] ما اجر درستكاران را تباه نخواهيم كرد.

اگر دین را دستورات الهی بر پایه وحی برای هدایت نوع بشر بپذیریم لاجرم برای بررسی یک موضوع تخصصی ناگزیر از مراجعه به عالمان برجسته خواهیم بود. پس برخلاف آنچه که بزرگان خودخوانده هرمنوتیک وفادارش هستند قرائت دین و تفسیر و تاویل آن برعهده علمای مبرز است نه هر که عربی دانست و یک قرآن بر طاقچه منزل گذاشت. 2 دسته، تفسیر به رای آیات قرآن، به عنوان تنها کتاب آسمانی تحریف نشده را مجاز می‌شمارند. این به عهده شخص نویسنده محترم است که تکلیف خود را مشخص کند؛ یا جهل را مبنا قرار داده و از ندانم‌کاری رخ داده شرمنده می‌شود یا با علاقه پیروی از نحله پروتستانیسم اسلامی ‌و بزرگان کوچک آن را رسما اعلام خواهد کرد.

اسلام‌شناس بزرگ سایت الف در بخش دوم به استدلالی ضعیف‌تر متوسل می‌شود تا وجوب اصل حجاب را زیر سوال ببرد:

«دومین مساله این است که حجاب حکمی ‌ایجابی است و نه سلبی. در قرآن هیچگاه گفته نشده بی‌حجاب نباشید بلکه بیان شده باحجاب باشید چون برای شما سود دارد. دلیل دیگر برای سلبی نبودن حجاب این است که عدم حجاب زیانی به کسی نمی‌رساند و قرآن هم مطلبی در این باره بیان نکرده».

بازی سبحانی‌فرد با واژه‌های ایجابی و سلبی و دم زدن مکرر از قرآن در حالی است که گویی ایشان نمی‌داند همراه هر امر به شيء یک منع عقلی تبعی وجود دارد و لذا لازم نیست شارع منع مولوی را نیز بیان کند. بنابراین اینکه ایشان مدعی شده در قرآن هیچگاه گفته نشده بی‌حجاب نباشید بلکه بیان شده با حجاب باشید به هیچ وجه نافی منع عقلی تبعی ترک حجاب نیست و این درست شبیه آن است که کسی مدعی شود دستور خداوند در قرآن در باب روزه گرفتن صرفا ناظر به آن است که روزه بگیرید و نگفته است که روزه‌خواری نکنید! بنابراین روزه‌خواری هیچ ایرادی ندارد!

در جایی دیگر برای حل مساله تحریک جنسی متوسل به استدلالاتی می‌شوند که تنها به بیان آنها اکتفا می‌کنیم چرا که فی‌الواقع ارزش بررسی علمی ‌ندارند. مثلا در ادامه «استدلال» کرده‌اند:

ممکن است عده‌ای بر این استدلال باشند که بی‌حجابی موجب انحراف افراد می‌شود و این ضرر آن است اما این استدلال مقبول نیست چرا که در این حالت این بی‌حجاب نیست که به دیگری زیان می‌رساند بلکه این اختیار فرد خاطی است که او را به دام می‌اندازد. اگر اینگونه نباشد در جامعه نباید چاقو فروخته شود چون ممکن است کسی قتل کند. نباید بانکی باشد چون ممکن است افراد تحریک به دزدی شوند. اشکال کار در این است که قرآن مجازات هرزگی را هم مشخص کرده و ما آن را اجرا نمی‌کنیم.اگر فردی بداند جزای زنا و هرزگی هم در آخرت و هم در دنیا یکصد ضربه بدون رودربایستی است آنگاه مانند کسی که تحریک به دزدی می‌شود ولی می‌داند دستگیر شده و مجازات می‌شود خطا نخواهد کرد. در این باره ما باید اجرای دقیق حدود را در سر داشته باشیم و از غرب و کشورهای خارجی رودربایستی نکنيم(نور/ ۲ و ۳ ). همچنین ما چقدر روی افراد کار فرهنگی و دینی کرده‌ایم که بتوانند گناه کنند و نکنند. مسخره نیست که چشم‌ها و گوش‌ها را ببندیم تا مردم نتوانند گناه کنند و به بهشت بروند؟ این بهشت چه ارزشی دارد؟ (... باری امروز به اختیار خود هرچه می‌خواهید بکنید.خدا به اعمال شما کاملا آگاه است .فصلت/ ۴۰)

به راحتی می‌توان با مقایسه مثال‌های مطرح شده در این متن به چنین شبهات ضعیفی پاسخ داد؛ اول اینکه چاقو ابزار تحریک و گناه نیست یا بانک فسادآور نیست اما هرزگی، تبرج و خودآرایی در ملأ‌عام ابزار ایجاد فساد در جامعه است. حلال کردن حرام خدا به این بهانه که دیگران باید با کار فرهنگی بیاموزند تحریک نشوند به دشمنی خواندن طبیعت بشر است. آیا برای شما متصور است یک زن یا مرد سالم با بهره‌مندی از قوای جنسی طبیعی در معرض باشد و تحریک نشود؟! پشت پرده و علل رشد دادن ابزارهای تحریک به بهانه اینکه بهشت رفتن با بستن چشم و گوش مردم بی‌ارزش است، پنهان نخواهد ماند. اگر چنین تربیتی از لحاظ طبیعی یا عقلانی متصور بود که خداوند متعال حکم به حجاب زن و مرد و دوری از موقعیت تحریک جنسی نمی‌کرد. اگر مقابله با تحریک جنسی سهل و آسان بود یوسف پیامبر تا این حد شایسته توجه نبود.

ادامه در صفحه 12

ارسال نظر
captcha
پربیننده