آقای شهریاری! شما فعالیت خود را در حیطه موسیقی صرفنظر از فراگیری آواز با آموختن ساز قارمون شروع کردید، به طور کلی این ساز چقدر توانسته در ارتقای هنر شما موثر باشد؟
خانواده‌ام از ترک‌های آذربایجان بودند که در سال‌های گذشته به ایران مهاجرت کردند. خاطرم هست از زمان کودکی در تبریز همیشه در عروسی‌ها ساز تنبک و آکاردئون وجود داشت. آن زمان هنوز ساز قارمون به ایران نیامده بود. در تبریز آن موقع فقط 5-4 خانواده بودند که قارمون داشتند و دیگران بیشتر از آکاردئون استفاده می‌کردند و قارمون به اندازه امروز شناخته شده نبود. علاقه من پیش از آنکه به سمت قارمون سوق یابد از ساز آکاردئون شروع شد. هر وقت نوازنده‌‌ای آکاردئون می‌زد، انگار یکی قلب مرا باز و بسته می‌کرد. به قدری تحت‌تاثیر قرار می‌گرفتم که تا صبح در جایم دراز می‌کشیدم و در خیال خودم آکاردئون می‌زدم و به خودم می‌گفتم بالاخره یک روز این ساز را خواهم زد. تا اینکه سال 1367 این طلسم شکست و زمینه‌های آشنایی من به شکل جدی با آکاردئون فراهم شد. همان سال به تهران آمدم و از میدان بهارستان یک آکاردئون خریدم.
پس ساز قارمون با آکاردئون تفاوت دارد؟
از نظر شکلی به آکاردئون شباهت دارد اما از نظر کارکرد یکی نیستند. زمانی که خرید آکاردئون میسر شد، در عرض 3-2 روز 20 آهنگ یاد گرفتم و به شکل گوشی می‌نواختم تا سال 68 که برای فراگیری بیشتر این ساز نزد استاد یوسف امیریوسف عبدالعظیم‌زاده در تبریز رفتم. بعد از یک‌سال او به من گفت دیگر لازم نیست به کلاس بیایی و همین‌قدر که آموخته‌‌ای کافی است. بعد از آن مرز ایران و آذربایجان باز شد و در سفری که به آذربایجان داشتم از نزدیک با نوازنده‌های آذری آشنا شدم. در واقع بعد از باز شدن مرز آذربایجان بود که قارمون وارد تبریز شد و ما از نزدیک توانستیم این ساز را ببینیم. وقتی این ساز را دیدم متوجه شدم قارمون ساز اصلی ماست نه آکاردئون. البته قارمون تکنیک‌های منحصر به خود را داراست و من از این رهگذر از محضر استادان باکویی این تکنیک‌ها را فراگرفتم. سال 1372 در رشته حسابداری از دانشگاه فارغ‌التحصیل شدم. تبریز در آن سال‌ها دانشگاه هنر نداشت و نبود چنین محفل آموزشی طبعا نمی‌توانست در ارتقای کار من موثر باشد. این شد که به تهران مهاجرت کردم. البته یک دلیلش هم این بود که در دوران دانشجویی همیشه در اخبار می‌خواندم کنسرت فلان خواننده در تالار وحدت یا وزارت کشور یا... برگزار می‌شود اما در تبریز به هیچ عنوان از این رویدادهای هنری خبری نبود، مگر در مواقعی که صدا و سیمای تبریز اقدام به برگزاری یک برنامه موسیقی می‌کرد، بنابراین به این نتیجه رسیدم که پایتخت‌نشینی از این منظر می‌تواند به من کمک کند و موفق هم شدم طوری که فردای روزی که به تهران آمدم با گروه سهند به اجرای کنسرت پرداختم. من با یک هزار تومانی در سال 1372 به تهران آمدم. آن زمان جوانی در ابتدای راه بودم و همه پول‌هایم را صرف رفتن به کلاس و خرید ساز و موارد دیگر کرده بودم.
ظاهرا نخستین آلبومتان نیز در همان سال منتشر شد؟
بله، در آن زمان افسر وظیفه بودم و دوران سربازی را پشت سر می‌گذاشتم. در تبریز مقدمات آلبوم را فراهم کردم و نام آن را «نیامدی» گذاشتم. وجه‌تسمیه این آلبوم هم این بود که من با پیانیست مشهوری به نام بیژن داداشی کار می‌کردم که بعد از آهنگسازی کارهای آلبوم برای انجام عمل قلب به خارج از کشور رفت و قرار شد بعد از بهبود یافتن بازگردد اما متاسفانه در آنجا درگذشت.
شما در سال 1375 گروه آراز را تشکیل دادید و به مدد آن کنسرت‌های داخلی و خارجی فراوانی را تا امروز برگزار کرده‌اید. سوال اینجاست که اغلب خوانندگان موسیقی سنتی در حال حاضر یا گروه مستقل دارند یا به شکل متوالی در این گروه‌ها فعالیت می‌کنند. فکر می‌کنید گروه بر هنرمند تاثیر دارد یا هنرمند بر یک گروه؟
یک واقعیت در این میان است و آن اینکه در کشور ما بیشتر خواننده‌سالاری حاکم بوده یعنی همواره نقش خواننده به گروه سنگینی می‌کرده و می‌کند که به نظرم اشتباه است یعنی باید گروه و خواننده همسو با یکدیگر پیش روند. پیش از آنکه گروه آراز را تاسیس کنم یعنی زمان همکاری با گروه سهند، در جریان برگزاری کنسرت‌ها احساس می‌کردم میانگین شرکت‌کنندگان در کنسرت
40-30 سال است و گاه حتی تعداد مخاطبان سالن به یکهزار نفر هم نمی‌رسید. من جوان تازه در ابتدای راه به این فکر کردم وقتی به حرف باشد می‌گویند نصف تهران را ترک‌ها تشکیل داده‌اند اما در عمل مخاطبان کنسرت حتی به عدد
400-300 هم نمی‌رسند. همان زمان متوجه شدم فلان خواننده پاپ تعداد مخاطبان کنسرت‌هایش از مرز 3 هزار نفر هم می‌گذرد. به این مساله فکر کردم که موسیقی غنی آذری چرا باید در مقایسه با موسیقی پاپ اینقدر مهجور واقع شود یا اینکه چرا نتوانسته‌ایم از این منظر به قلب مخاطبان جوان نفوذ کنیم و دل آنها را برای جذب شدن به این کنسرت‌ها به دست آوریم. این سوال‌ها مرا بر آن داشت تا با حفظ اصالت‌های زبان آذری دست به حرکت‌های نوئی در زمینه موسیقی آذری بزنم. منتها همه قدم‌هایی که در این باره برداشتم آهسته و پیوسته بود زیرا آذری‌زبان‌ها نسبت به زبان خود متعصب و حساس هستند و باید خیلی برای انجام نوآوری در این موسیقی احتیاط می‌کردم.
منظور شما به طور مشخص از این نوآوری‌ها چیست؟
در سال 2000 در استودیوی خانه‌ام در خیابان اکباتان آلبوم «بیاض گئجه‌لر» را ضبط کردم. همزمان برای اجرای کنسرت به آمریکا دعوت شدم. آن زمان از رادیو برخی آهنگ‌های من مثل «مادر» و... پخش می‌شد. در کنسرتی که در آمریکا داشتم برخی قطعات آلبوم تازه‌ام را نیز اجرا کردم که با استقبال مردم مواجه شد. تصورم در آن سال‌ها بر این بود که موسیقی آذری نیازمند صدای تازه‌‌ای است و می‌دانستم در هر حال کارم به اصطلاح خواهد گرفت و در این مسیر موفق می‌شوم. در این مسیر بهترین مشاوران من مردم بودند یعنی در آن زمان در مدت اجرای کنسرت در آمریکا، این آلبوم ناتمام را به برخی ایرانیانی که آنجا زندگی می‌کردند می‌دادم و از آنها می‌خواستم نظرشان را در این‌باره ابراز کنند، آنها نیز آلبوم را می‌گرفتند و دیگر پس نمی‌دادند. حتی به‌رغم اینکه می‌گفتم این آلبوم هنوز تا نهایی شدن کار بسیار دارد حاضر نبودند آلبوم را پس دهند. همان زمان شرکت پارس‌ویدئو آلبوم مرا به قیمت 3 هزار دلار خرید که معادل یک‌میلیون و خرده‌‌ای در آن وقت بود. بعد از آن آلبوم بیاض گئجه‌لر در ایران منتشر و به نوعی رکورددار آلبوم‌های موسیقی در زمان خود شد. به نظرم قدم این آلبوم برایم خوب بود چون از آن تاریخ به بعد سالی یک بار یک آلبوم منتشر می‌کنم که با استقبال مطلوبی از سوی مخاطبان موسیقی آذری مواجه می‌شود.
شما هنرمندی هستید که به واسطه ترک‌زبان بودن با کشورهای مختلفی چون ترکیه، آذربایجان و... همکاری داشته‌اید. در این باره 2 سوال داشتم؛ نخست اینکه درباره تعامل با هنرمندان این کشورها توضیح دهید و دیگر اینکه موسیقی ترکی ما به طور کلی نزد این کشورها در حال حاضر از چه جایگاهی برخوردار است؟
ببینید، زمانی که در گروه سهند کار می‌کردم احساس کردم باید گروه فانتزی‌تری درست کرد که بتواند نقش زیادی در اشاعه موسیقی آذری داشته باشد. موسیقی ترکی اصولا موسیقی شادی است و لازم بود با به وجود آوردن سلسله تغییرات این شادی به مردم در قالب کنسرت و آلبوم‌ها منتقل شود. روی این اصل گروه آراز که همان ارس است را پایه‌گذاری کردم. از دوران کودکی همیشه آواز هنرمندان آذربایجان مانند رشید بهبوداف و... را گوش می‌دادم و این را می‌دانستم که موسیقی آذری موسیقی غنی و پرقدمت است اما درباره سوال شما باید بگویم توانستم تا حدود زیادی در اشاعه موسیقی آذری به کشورهای همجوار موفق شوم، چندانکه کنسرت‌هایی در این کشورها دادم و حتی تا مرز 5 هزار نفر هم مخاطب داشتم. تا امروز هم این موفقیت ادامه داشته است. مهد موسیقی آذربایجان، باکو است. نوازنده‌های باکویی به معنای واقعی قدرتمند و هنرمند هستند و حتی از این منظر با نوازندگان ترکیه نیز قابل قیاس نیستند. برخی مردم در باکو نان شب ندارند اما در خانه‌هایشان پیانو دارند. در آذربایجان تعداد موزیسین‌ها خیلی زیاد است. یک شهروند آذربایجانی از کودکی موسیقی را شروع می‌کند و طبعا به تدریج در او نهادینه می‌شود. به نظرم در مقایسه با آذربایجان ما در ایران نوازنده حرفه‌‌ای نداریم. البته امروز شاهد بهبود این حیطه هستیم. کنسرواتواری که در آذربایجان هست به ندرت در کشورهای دیگر یافت می‌شود. خاطرم هست یک بار به کنسرواتواری در آذربایجان رفته بودم که متشکل از 3 طبقه بزرگ بود. از هر طبقه که می‌گذشتم نوای پیانو به حدی بود که احساس می‌کردم یک موزیسین باتجربه و مسن به نواختن مشغول است و وقتی یواشکی در را باز می‌کردم، می‌دیدم یک دختر 9 ساله مشغول پیانو زدن است. منظورم این است که آنها در زمینه موسیقی به مراتب بیشتر از ما فرهنگسازی کرده‌اند. بعد از تاسیس گروه آراز تعامل و ارتباط دوسویه با نوازندگان این کشورها برقرار کردم، یعنی گاهی ما از آهنگ‌های آنها در کنسرت‌هایمان استفاده می‌کردیم و گاه آنها.
نظرشان راجع به موسیقی ما چیست؟
رشید بهبوداف پیش از پیروزی انقلاب اسلامی یک بار به ایران آمد و در تالار فرهنگ کنسرت داد و آهنگ «آیرلخ» را با خود به کشورش برد. همین‌طور چند آهنگ دیگر نیز هستند که مربوط به موسیقی آذری ایران است اما امروز از باکو شنیده می‌شود که در حقیقت متعلق به ما بوده است. من به شخصه بارها در تلویزیون باکو و آذربایجان به اجرای برنامه پرداخته‌ام یا حتی با ارکستر ملی آذربایجان کنسرت داده یا در سالن فیلارمونیک باکو برنامه اجرا کرده‌ام. آنها نیز متقابلا با ما مشارکت دارند و درباره موسیقی آذری کنجکاو هستند. در واقع می‌توان گفت از این منظر مراوده سالم فرهنگی داریم.
گروه آراز با توجه به فضای سنتی و ملودی‌های آذری بیشتر پاپ تلقی می‌شود یا سنتی؟
پیش از هر چیز بگویم از روز اول نیت ما این بود که کارهای فولکور آذری را به شکل ترکیبی ارائه دهیم تا همان‌طور که اشاره کردم نسل جدید نیز به کارهایمان علاقه‌مند شوند. جوان امروز جاز و گیتار را می‌بیند و از روی نداشتن آگاهی سازهای اصیل ایرانی را کمتر می‌شناسد و طبعا وقتی آهنگ‌های تکنو با آن صداهای وحشتناک را گوش می‌دهد دیگر نوای تنبور خراسان برایش دلچسب نیست اما امروز در اغلب کشورهای دنیا، گروه‌های فولکپاپ به وجود آمده‌اند یعنی در کنار ساخت ملودی‌های جدید به ملودی‌های قدیم خود نیز وفادارند. فقط این ملودی‌های قدیمی را با ورژن تازه‌تری در عالم موسیقی اجرا می‌کنند. ما نیز سعی کردیم در گروه آراز در چنین مسیر متعادلی پیش برویم، نتیجه‌اش هم این بوده که امروز در میان شرکت‌کنندگان کنسرت‌های ما، 40 درصد فارسی‌زبانان شرکت می‌کنند. نه‌تنها در ایران که در کانادا، آمریکا، فرانسه و دیگر کشورهایی که کنسرت داده‌ام نیز فارسی‌زبانان در کنار آذری‌زبان‌ها برای شرکت در کنسرت ما علاقه‌مند بوده‌اند. اعتقادم بر این است که طی سال‌های گذشته تا امروز که به شکل جدی در اشاعه نوع دیگر موسیقی آذری قدم برداشته‌ام، به نوعی پرچمدار این موسیقی در داخل ایران هستم و همین مساله مرا برای ادامه راه دلگرم می‌کند. تصور می‌کنم آنچه می‌تواند مخاطب موسیقی را در درجه نخست تحت‌تاثیر قرار دهد، کیفیت است و بی‌تردید موسیقی آذری با وجود داشتن ملودی‌ها و قطعات غنی از منظر کیفیت همواره در جایگاه ویژه‌‌ای قرار داشته است.