۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۱۱:۵۷
تاريخ‌نگاري جام‌ملت‌هاي اروپا - بخش نخست

نگاهی به نوستالژی‌های دهه‌60 تا 80

۱۹۶۰ فرانسه- قهرمان اروپا

جام ملت‌های اروپا كه در ابتدا «قهرمان اروپا» ناميده می‌شد مثل جام‌جهانى و جام باشگاه‌های اروپا در ابتدا ساخته و پرداخته ذهن يك فرانسوى خلاق بود. هنرى دلاونى در نيمه ابتدايى دهه 50 ميلادى به عنوان دبيركل وقت يوفا و فدراسيون فوتبال فرانسه طرحى ساده براى حضور تمام تيم‌های ملى اروپايى در بازی‌هاى رفت و برگشت وسط هفته ارائه داد و روزنامه اكيپ فرانسه هم با او همصدا شد اما فيفا از ترس بى‌اعتبار شدن جام‌جهانى، يوفا را مجبور كرد اين طرح را در سال ۱۹۵۴ رد كند. يك سال پس از مرگ دلاونى، پسرش «پير» با حمايت روزنامه‌نگاران روياى پدر را دنبال كرد تا اينكه سرانجام مقدماتى «جام قهرمانى اروپا» در تاريخ ۲۸ سپتامبر ۱۹۵۸ در قلب CCCP اتحاديه جماهير شوروى كليد خورد. شوروى تنها تيم ملى بود كه آرم كشورش را روى پيراهنش مثل آرم يك اسپانسر حك می‌كرد و بالاخره پس از 2 سال در مرحله پايانى نخستين دوره جام يوگسلاوى را در پاريس شكست داد و قهرمان شد.


۱۹۶۴ اسپانيا- زیر سایه فرانکو

اسپانياى فرانكو كه تنها بازمانده حكومت‌های فاشيستى در اروپا بود نخستين دوره «جام قهرمانى اروپا» در فرانسه را به بهانه حضور شوروى كمونيستى تحريم كرده بود اما پس از ۴ سال مجبور شد سرخ‌های CCCP را به عنوان يك ميهمان مدعى قهرمانى در خاك خود بپذيرد. تعداد شركت‌كننده‌های مرحله مقدماتى دومين دوره از ۱۷ كشور به ۲۹ كشور افزايش يافت. در آن زمان ميزبان از ابتدا تعيين نمى‌شد بلكه پس از مشخص شدن 4 تيم نهايى از دل بازی‌هاى حذفى، يكى از آنها به ميزبانى انتخاب می‌شد. ديكتاتور بزرگ اسپانيا ميزبانى را براى خود خريد اما از آنجا كه طبق قانون جديد يوفا اجازه استفاده از فوق‌ستاره‌های اصالتا غيراسپانيايى مثل پوشكاش و دى‌استفانو را نداشت ترسان و لرزان با تيمى متكى به ستاره‌های بومى پا به رقابت‌ها گذاشت. در حالى كه اسپانيا، مجارستان را در مادريد حذف می‌كرد، حضور شوروى در نوكمپ بارسلونا چپ‌های اسپانيا را شاد كرد. فينال در مادريد برگزار شد. شوروى ابتدا پيش افتاد اما با درخشش سوآرس، فرانكو سياسى‌ترين جام را تصاحب كرد.


۱۹۶۸ ايتاليا- توسعه اروپا

سومين دوره جام پيشرفت بزرگى براى توسعه آن در سراسر اروپا محسوب می‌شود. با حضور اكثريت اعضاى يوفا اين بار مسابقات مقدماتى به شكل گروهى برگزار شد و بالاخره آلمان غربى رقابت‌های «قهرمانى اروپا» را به رسميت شناخت. گرچه از صعود به جمع 4 تيم پايانى بازماند. انگليس قهرمان جام‌جهانى ۱۹۶۶ در گروهى قرار داشت كه شامل تيم‌های بريتانيايى بود و سرانجام مقابل ۱۳۰ هزار هوادار اسكاتلندى صعود كرد. آخرين بارقه‌های اوزه بيوى پرتغالى نيز پشت سر بلغارستان خاموش شدند. ميزبانى مرحله پايانى جام به ايتاليا می‌رسيد كه آمده بود افتضاح حذف از جام‌جهانى ۱۹۶۶ توسط كره‌شمالى را جبران كند و بدين ترتيب لاجوردى‌ها در اولين و آخرين شير يا خط تاريخ تورنمنت‌های بزرگ آن هم پس از ۱۲۰ دقيقه تقلاى بدون گل مقابل شوروى برنده شدند چرا كه هنوز ضربات پنالتى اختراع نشده بود. يوگسلاوها هم از آلن مورى انگليسى اخراج شده يك ضدقهرمان ساختند تا به فينال رم پا بگذارند؛ جايى كه داور يك گل مشكوك به ميزبان هديه كرد.


۱۹۷۲ بلژيك- قیصر وارد می‌‌شود

با ظهور قيصر فرانس بكن باوئر عصر ژرمن‌ها در فوتبال آغاز شد و چهارمين دوره «قهرمانى اروپا» به منزله دروازه صعود آلمان به قله‌های فوتبال اروپا و جهان محسوب می‌شد. هلموت شون گرچه برخلاف معناى نامش اصلا زيبا نبود اما تيمى را با اسكلت ستارگان بايرن‌مونيخ و مونشن‌گلادباخ شكل داد كه زيباترين آلمان تمام دوران نام گرفت. فرانس بكن‌باوئر پستى جديد به نام سوئيپر هجومى را به دنياى فوتبال معرفى می‌كرد، پل برايتنر در سمت چپ او و اولى هوينس و گونتر نتزر پيشاپيش او می‌درخشيدند در حالى كه بمب‌افكنى به نام گردمولر جلوتر از همه آنها دروازه رقبا را فتح می‌كرد. ژرمن‌ها بدين سان انگلستان را در ومبلى حذف كردند و به مرحله اصلى جام در بلژيك رسيدند. در آنجا مولر كه معروف بود حتى با قوزك پا و شكمش هم گل می‌زند با 2 گل ميزبان را از ميدان به در كرد تا در فينال به شوروى برسند. تيم قدرتمندى كه براى چهارمين بار متوالى به مرحله پايانى جام می‌رسيد.


۱۹۷۶يوگسلاوى- شرق و سوسیالیست‌ها

براى نخستين بار افتخار ميزبانى به شرق اروپا رسيد. يوگسلاوى پرستاره‌ترين تيم شرق آمده بود تا در خانه گوى سبقت را از ديگر شرقى‌های مدعى بربايد بويژه كه شوروى قدرت بزرگ اين بلوك با افول سنت «كلكتيو» يا «بازى جمعى» دوره گذار به سمت فوتبال ستاره‌محور را با فراز و نشيب طى می‌كرد اما در اين ميان ناگهان سر و كله چكسلواكى پيدا شد كه ۱۴ سال پس از آخرين نقطه اوج فوتبالش و نايب‌قهرمانى جام‌جهانى ۱۹۶۲ يكباره با جمعى از ستاره‌های ارزشمند كه معلوم نبود تا آن زمان كجا بودند نه‌تنها قدرت‌های شرق بلكه انگلستان، هلند و آلمان بزرگ‌ترين قدرت‌های آن روزگار دنياى فوتبال را شوكه كرد. شاگردان «داسلاو يزك» انگلستان را در ومبلى 3‌گله كردند و بعدتر در بلگراد لاله‌های نارنجى هلند را در يك بازى خشن پژمردند در حالى كه كرويف و يارانش دست به خودويرانگرى زدند و در اثر پرخاش با داور ولزى جريان مسابقه را از دست دادند. در بازى فينال چك‌ها آلمان‌غربى قهرمان جهان را هم با 2 گل پشت سر گذاشتند.


۱۹۸۰ ايتاليا- با نام جام ملت‌ها

اين بار مسابقات با نام آشناى «جام ملت‌های اروپا» و حضور ۸ تيم در مرحله نهايى پى گرفته شد. حالا ايتالياى ميزبان، انگلستان با كيگان و آن پيراهن جديدش همراه بلژيك و ژان مارى فاف سنگربان افسانه‌اى‌اش جزو مدعيان بودند. آلمان‌ها اين بار تحت هدايت «يوپ دروال» با تلفيقى از نسل‌های جديد و قديم بازگشتى قدرتمندانه داشتند و گرچه جاى «شكارچى چاق»، «گرد مولر» آن جلو خالى بود آنها از چك‌ها انتقام ستاندند و هلند را شكست دادند تا به عنوان صدرنشين گروه خود در فينال با بلژيكى روبه‌رو شوند كه با رهبرى «گاى تيس» فردى كه بعدها مارسى را قهرمان اروپا کرد، انگلستان، ايتاليا و اسپانيا را جا گذاشته بود. پيش از فينال چكسلواكى مدال برنز را از ايتاليايى‌ها ربود و تا يك دهه بعد محو شد اما فينال عرصه ظهور يك ستاره تازه بود. هورست هروبش كه تنها به خاطر مصدوميت كلاوس فيشر به تركيب اصلى ژرمن‌ها راه يافته بود يك‌تنه سرنوشت جام را رقم زد و 2 گل عجيب و غريب به «فاف» تحميل كرد.


۱۹۸۴ فرانسه- زنده‌باد پلاتینی


هيچ‌يك از ادوار جام ملت‌های اروپا چنين نام يك ابرستاره را نشنيده‌اند. ميشل پلاتينى فوتبال را وارد فرهنگ فرانسوى‌های سانتى مانتال كرد. او در مسير رساندن «گل»ها به نخستين قهرمانى تاريخ فوتبالشان ۹ گل شامل ۲ هت‌تريك به ثمر رساند و 3‌تاى ديگر براى هم‌تيمى‌هايش ساخت و به علاوه با آن ساق‌های بدون محافظ و حركات تكنيكى زيبايش سمبل فلسفه فوتبال هنرى (ميشل هيدالگو) محسوب می‌شد كه معتقد بود به جاى تخريب بازى حريف آنها را تشويق به بازى زيبا كرد. فوتبال ناب و تمام‌هجومى كه خروس‌ها در يورو ۸۴ به نمايش گذاشتند تنها با نمونه‌های دهه پنجاهى‌اش قابل قياس بوده بويژه ديدار كلاسيك مرحله نيمه‌نهايى بين فرانسه و پرتغال يك رالى گل بود كه ۱۲۰ دقيقه نفس حاضران در ورزشگاه ولودروم مارسى را بند آورد. اسپانيا هم با اسكلت بازيكنان باسك در آخرين لحظات آلمان‌غربى را از پا درآورد و به فينال رسيد اما ضربه آزاد پلاتينى و سهل‌انگارى «آركونادا» يك برد آسان را براى ميزبان رقم زد. امواج قهرمانى خيلى زود از پارك دوپرنس به سراسر سرزمين «گل» رسيدند. فرانسوى‌ها بلافاصله پيشنهاد ميزبانى جام‌جهانى فوتبال ۱۹۹۸ را به فيفا ارائه دادند.

ارسال نظر
captcha
پربیننده