چند روز پیش مصاحبه جالبی از آقای خشایار دیهیمی با موضوع روشنفکر ایرانی در رسانه‌ها منتشر شد که حاوی جملاتی تند نسبت به دکتر شریعتی و جلال آلاحمد بود. البته آقای دیهیمی به محمد خاتمی و سروش هم انتقادهایی می‌کند اما بخش پررنگ و سنگین حملات او فقط متوجه آلاحمد و شریعتی است. انتقادهایی که سند و دلیلی قوی برای آن ارائه نمی‌شود.
وی با اینکه ابتدا از افراط و تفریط گلایه می‌کند، شریعتی را متهم به دروغگویی می‌کند و می‌گوید: «(شریعتی) یک خطیب است. حالا بعضی‌ها به غلط او را روشنفکر می‌خوانند. یکی به من بگوید این چه جور روشنفکری است که هر جایی مصلحت می‌داند دروغ می‌گوید و برای پیشبرد اهدافش به راحتی وقایع را وارونه جلوه می‌دهد. اصلا آدم از خودش خلق کرده بود و از زبان او حرف‌های خودش را نقل می‌کرد. اینها کار روشنفکر نیست».
این اظهارات عجیب علیه شریعتی در حالی مطرح شده است که دیهیمی درباره دروغ سندی ارائه نمی‌کند. البته شریعتی مبرا از اشتباه نیست، اما آیا می‌شود اینقدر راحت کسی را به دروغگویی متهم کرد؟ بر فرض که شریعتی گاهی حرف‌هایش را از زبان شخصیتی ساختگی بیان کرده باشد، آیا این مساله دلیل دروغگویی او است؟ اصلا کجای این کار عجیب و عیب است؟
دیهیمی، آلاحمد را هم اینگونه می‌نوازد که «آل احمد اصلا روشنفکر نیست. یک اکتیویسم سیاسی است. برای همین هم به حزب توده می‌پیوندد. به نیروی سوم ملحق می‌شود. به مرجع تقلید نامه می‌نویسد و همه این کارها را هم از موضع حزبی انجام می‌دهد. این چپ روی است، نه روشنفکری. روشنفکر نمی‌تواند این کارها را بکند!»
من واقعا متوجه نمی‌شوم کار حزبی چه منافاتی با روشنفکری دارد؟ یا نامه نوشتن به مراجع تقلید چه منافاتی با روشنفکر بودن یک آدم دارد؟ چرا روشنفکر نمی‌تواند این کارها را بکند؟! مگر روشنفکر شدن قانون خاصی دارد؟ آیا برای روشنفکر شدن لباس خاصی دوخته‌اند که هر وقت آن را پوشیدیم، روشنفکر می‌شویم و از آن پس باید یکسری کارها را انجام بدهیم یا انجام ندهیم؟ اصلا مگر روشنفکری یک ژست است و روشنفکرها هم یک طبقه خاص هستند؟ علاوه بر این چه کسی گفته آلاحمد همیشه درگیر کار حزبی بوده؟ مهرزاد بروجردی در کتاب خود با عنوان «روشنفکران ایرانی و غرب» بعد از اشاره به فعالیت‌های مختلف حزبی آلاحمد می‌نویسد: «پس از کودتای ۱۳۳۲، آلاحمد همه پیوند‌های حزبی خود را گسست و بیشتر کار خود را بر علاقه‌های ادبی خویش به عنوان معلم، ادیب، مترجم و قوم‌نگار متمرکز کرد و در همان حال یک کوشنده سیاسی مستقل باقی ماند. این تجربه‌ها بر سال‌های بعدی زندگی او تاثیر گذاشت». (ص ۱۰۹)
به هرحال من فکر می‌کنم اینگونه تاختن دیهیمی به جلال آلاحمد ناشی از ناراحتی او از روشنگری‌های جلال درباره روشنفکران باشد. چون آلاحمد روشنفکران را مسؤول اصلی تسلط غرب بر کشور می‌دانست. نگاه انتقادی او در 2 کتاب «غربزدگی» و «در خدمت و خیانت روشنفکران» هم متوجه روشنفکران ایرانی بود.
نکته جالب اینکه دیهیمی بعد از حمله به شریعتی و آلاحمد روشنفکر را اینگونه تعریف می‌کند «روشنفکر باید چنان استقلالی داشته باشد که ضعیف‌ترین صداهای جامعه را منعکس کند... روشنفکر صرفا یک آدم منتقد و بلندگوی ضعیف‌ترین صداهاست. منعکس‌کننده واقعیت‌هایی که به چشم هر کسی نمی‌آید و این کار کمی نیست. جای روشنفکر را هیچکس نمی‌تواند پر کند».
خب! مگر آلاحمد و شریعتی غیر از این گفته‌اند؟ همه حرف آنها این بود که روشنفکران به وظیفه اصلی خود در قبال جامعه خود عمل نمی‌کنند و صدای مردم نیستند. آیا این حرف اشتباهی است؟
بخش زیادی از انتقادهای آلاحمد به روشنفکران غیرمذهبی، به جدا شدن آنها از توده‌های مردم و مخالفتشان با سنت‌ها و اعتقادات دینی و مذهبی بازمی‌گردد. آلاحمد همچنین متوجه نقش روحانیت در مبارزات تاریخی و ضداستعماری ملت ایران بود و از نادیده گرفتن آنها توسط روشنفکران گلایه می‌کرد و دقیقا به همین علت اقدام به نوشتن «درخدمت و خیانت روشنفکران» بعد از قیام ۱۵ خرداد کرد و در مقدمه‌اش نوشت: «طرح اول این دفتر در دی‌ماه ۱۳۴۲ ریخته شد. به انگیزه ۱۵ خرداد ۴۲… و روشنفکران در مقابلش دست‌های خود را به بی‌اعتنایی شستند!»
کجای این مساله اشتباه است؟ کدام روشنفکر مورد نقد آلاحمد را می‌توان پیدا کرد که بلندگوی ضعیف‌ترین صداهای جامعه ایران باشد؟ اسم چند نفر را با چنان مشخصاتی می‌توان ارائه کرد؟ پس مشکل از آلاحمد نیست، مشکل از جماعت «پا درهوا، آب زیرکاه، هرهری مذهب، راحت‌طلب، بی‌تخصص، بی‌شخصیت قرتی و چشم به دهان غرب دوخته‌ای» است که به کلی از جامعه، مردم و سنت‌هایش جدا شدند و اسم خود را گذاشتند منور‌الفکر و روشنفکر و بعدها لوتر و اصلاح‌گر دین و اعتقادات مردم.
بخش دیگری از حملات دیهیمی به جلال آلاحمد، ناشی از اختلاف قدیمی میان پیروان سارتر و کامو است.
دیهیمی، سارتر را کسی می‌داند که «اخلاق را فدای سیاست می‌کند». وی می‌گوید: «دعوای سارتر و کامو هم بر سر همین بود. کامو به درستی سارتر را متهم می‌کرد که به دلیل وابستگی حزبی‌اش جنایات و فجایع آنها را نادیده می‌گیرد.» اما آلاحمد، سارتر را به خاطر مقاومت در برابر سلطه و مبارزات انقلابی و حمایتش از انقلابیون الجزایر و کوبا و مخالفتش با استعمارگری و نپذیرفتن جایزه صلح نوبل می‌ستود. (روشنفکران ایرانی و غرب، ص ۱۱۴)
اینها بخشی از انتقادهای آقای دیهیمی به شریعتی و آلاحمد است. بماند که اتهام‌های بی‌سند و مدرکی هم درباره اقدام آلاحمد به ترور دیگران مطرح کرده است!
در پایان بد نیست به یک تناقض جالب هم در گفتار خشایار دیهیمی اشاره کنم. ایشان در ابتدای مصاحبه با اشاره به حمله کیهان به روشنفکران گفته است: «روزنامه فلان از یک طرف دائم می‌گوید روشنفکرها یکسری موجودات بیکارند که فقط بلدند حرف مفت بزنند. خب! اگر من حرف مفت می‌زنم پس چرا کتاب چاپ می‌کنید به اسم «ارتش سری روشنفکران». نمی‌شود که من هم هیچکاره باشم و هم همه کاره».
وی کمی بعد می‌گوید: «همین الان به من روزنامه بدهند. شرط می‌بندم روزنامه بدهند به اسم خشایار دیهیمی، اگر تیراژ همه این روزنامه‌ها را نگرفتم لعنت به من. 4 صفحه هم بیشتر درنمی‌آورم. فحش نمی‌دهم، کاملاً قوانین عرفی و شرعی را هم رعایت می‌کنم ولی انتقاد می‌کنم. انتقاد بسیار صریح».
ایشان هنوز صاحب روزنامه نشده، این همه به مخالفان خود فحش داده، چرا بعدا فحش ندهد؟!