حرص صفتی ناپسند است که باید از آن گریزان بود، زیرا از نشانه‌های دوری از خداست [مصباح‌الشریعه؛
ص: 122] اما راه برون‌رفت از آن قناعت است. امیرالمومنین سلام‌الله‌علیه درباره قناعت می‌فرمایند:
«وَ الْقَنَاعَه مَالٌ لَا يَنْفَد» [نهج‌البلاغه؛ ص: 477] «قناعت ثروتی تمام نشدنی است.» قناعت ملکهای است که طبق آن آدمی به اندازه نیاز و ضرورت بسنده میکند و در ثروتاندوزی خود را به سختی نمیاندازد [جامع‌السعادات 2/104]؛ به تعبیر دیگر قناعت ملکهای است که همت انسان را به آنچه او را در زندگی دنیوی برایش ضرورت دارد، مصروف میکند و دنبال زیادهطلبی نیست. امام صادق علیه‌السلام فردی را که گرفتار حرص بود، چنین نصيحت فرمودند: «إِنْ كَانَ مَا يَكْفِيكَ يُغْنِيكَ فَأَدْنَى مَا فِيهَا يُغْنِيكَ وَ إِنْ كَانَ مَا يَكْفِيكَ لَا يُغْنِيكَ فَكُلُّ مَا فِيهَا لَا يُغْنِيكَ» [الکافی؛ 2/139] «اگر آنچه ترا کفایت میکند، بینیازت کرد؛ اندک مال دنیا بینیازت کند و اگر آنچه ترا کفایت کند، بینیازت نکند، هر آنچه در دنیاست، بینیازت نکند.» یعنی اگر به کم قانع شدی، بینیازی و سلامت نفس نیز همراه آن آمده است، اگرنه همواره به امور پست دنیوی و نیازهای دروغین آن گرفتار خواهی بود. در روایت دیگری از حضرات امامان باقر یا صادق علیهما‌السلام وارد شده است: «مَنْ قَنِعَ بِمَا رَزَقَهُ اللَهُ فَهُوَ مِنْ أَغْنَى النّاس» [الکافی؛ 2/139] «کسی که به آنچه خداوند روزی او کرده است، قانع باشد، بی‌نیازترین مردم است.» دلیل این مطلب آن است که اگر قناعت در همه آحاد جامعه؛ در فرد عادی یا کارگزار و مقام مسؤول نظام و در همه مراحل زندگی فردی و اجتماعی جریان یابد، ریشه حرص، طمع و همه هواهای نفسانی در جامعه قطع می‌شود و مردم به آسایش کامل می‌رسند. چنین است که امام صادق علیه‌السلام می‌فرمایند: «لَوْ حَلَفَ الْقَانِعُ بِتَمَلُّكِهِ عَلَى الدَّارَيْنِ لَصَدَّقَهُ اللّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِذَلِكَ وَ لَابَرَّهُ لِعِظَمِ شَأْنِ مَرْتَبَه الْقَنَاعَه» [مصباح‌الشریعه؛ ص: 202]
ادامه در صفحه12