با توجه به اینکه رستاک فعالیت خود را از سال 1376 شروع کرد فکر می‌‌کنید امروز با گذشت 15 سال به عنوان یک گروه مستقل در کجا ایستاده‌اید؟
فرزاد مرادی(خواننده گروه): از زمانی که رستاک فعالیت خود را شروع کرد یک خط فکری وجود داشت که البته ایده‌اش متعلق به سیامک سپهری، سرپرست گروه رستاک بود؛ اینکه موسیقی محلی را به عنوان متریال اصلی استفاده کنیم و این نوع موسیقی را طوری معرفی کنیم که قابلیت برقراری ارتباط با دیگر فرهنگ‌ها را نیز داشته باشد. این موضوع از ابتدا تا امروز اصلی‌ترین هدف گروه رستاک بوده است، ضمن اینکه ما سعی کردیم در استفاده از موسیقی محلی به پژوهش و مطالعه موسیقی هر منطقه نیز بپردازیم و به شکل حرفه‌‌ای این کار را دنبال کنیم چندان که طی سال‌های گذشته تا امروز توانسته‌ایم پژوهش‌هایی در این زمینه انجام دهیم، به این معنا که موسیقی محلی برخی نواحی را جمع‌آوری و ضبط کرده‌ایم و این کارها در حال حاضر در آرشیو نهادهایی چون صدا و سیما، حوزه هنری و... هستند که به مرحله انتشار نرسیده‌اند. میتوان گفت مبنای کار ما آن‌طور که اشاره کردم بر موسیقی محلی پایدار بوده است. به عنوان مثال حدود 10 سال پیش موسیقی تئاتری به نام «سفری برای آرش» را کار کردیم که به نوعی تلفیق موسیقی فولکلور با موسیقی الکترونیک و مدرن بود. از سال 1382 گروه تصمیم گرفت مسیر خود را تغییر دهد و تصمیم گرفتیم در این برهه دیگر از سازهای الکترونیکی استفاده نکنیم و فقط از سازهای سنتی و محلی بهره بگیریم، در عین حال همچنان مبنای کارمان موسیقی فولکلور باشد. کار کردن در چنین حیطه‌‌ای 4 سال به طول انجامید تا حاصل کارمان در قالب آلبوم «رنگواره‌های کهن» در سال 85 آماده شد. اواخر سال 85 کنسرت این کار را برگزار کردیم و در سال 86 به ضبط این آلبوم پرداختیم و مراحل نهایی را انجام دادیم و در پایان این سال یک بار دیگر کنسرت رنگواره‌های کهن را در تالار اندیشه حوزه هنری برگزار کردیم. از آن زمان اگرچه دوستانی به اعضای گروه اضافه یا کم شدند اما نزدیک به 7 سال است رستاک با اعضای تقریبا ثابت به فعالیت مشغول است. در واقع میتوان گفت بعد از انتشار آلبوم رنگواره‌های کهن ما به بخشی از اهدافی که می‌‌خواستیم رسیدیم. مهم‌ترین اتفاقی که برای ما افتاد برقرار کردن ارتباط مطلوب با مخاطبانمان بود. در سال‌های اخیر ما با ارگان‌هایی چون سازمان میراث فرهنگی نیز همکاری کردیم و از رهگذر این همکاری در جشنواره‌های جهانگردی زیادی حضور یافتیم. تجربه حضور در این جشنواره‌ها موجب شد با موسیقی کشورهای دیگر اعم از موسیقی فولکلوریک و انواع دیگر موسیقی کشورها آشنا شویم. در عین حال دنبال راهی بودیم که بتوانیم در مسیری که در پیش گرفته‌ایم همواره ارتباط با مخاطب را حفظ کنیم. بعد از تجربه حضور در چندین جشنواره جهانگردی، نگاهمان تغییر کرد و به هدفی که داشتیم نزدیک‌تر شدیم طوری که تغییراتی در تنظیم‌های خود صورت دادیم که حدود 3 سال به طول انجامید. در سال 89 آلبوم رستاک به شکل تصویری منتشر شد و مردم به صورت گسترده با فعالیت این گروه آشنا شدند طوری که تیراژ اولین آلبوم ما 300 هزار نسخه اورجینال بود و تا امروز شنیده‌ایم به مرز 500 هزار نسخه نیز رسیده است.
به موسیقی محلی اشاره کردید. خاطرم هست در این مسیر هنرمندان دیگری چون هوشنگ جاوید یا محمدرضا درویشی و... نیز به پژوهش‌های میدانی روی موسیقی نواحی پرداخته بودند اما آنها نیز بر این باورند که به آن شکلی که باید به موسیقی محلی و نواحی وقعی نهاده نشده است. به نظر شما چرا این نوع موسیقی اینقدر مغفول مانده؟
فرزاد مرادی:
ببینید، موسیقی محلی هر کشور مانند دیگر ژانرها جذابیت‌های مخصوص به خود را داراست، دلیلش هم این است که این نوع موسیقی جزئی از فرهنگ و سنت‌های هر کشور به شمار می‌رود. آهنگسازان بزرگی در گذشته و حال در زمینه موسیقی محلی تلاش کرده‌اند و آثاری نیز از آنها به جا مانده است اما واقعیت امر این است که در اکثر موارد با این نوع موسیقی برخورد صحیحی صورت نگرفته یا اگرهم از سوی یک آهنگساز مورد توجه واقع شده، از آنجایی که کار آن آهنگساز موسیقی کلاسیک بوده، با همان دید کلاسیک به موسیقی محلی نگاه کرده و آن را هارمونیزه کرده که در نهایت به تخریب آن ملودی منجر شده است اما اگر عمیق‌تر نگاه کنیم، می‌‌بینیم موسیقی محلی فقط متکی به ملودی نیست بلکه برای فراگیری و اجرای موسیقی محلی باید در درجه نخست؛ فرهنگ، سازها و موسیقی آن منطقه را شناسایی کرد. حتی در برخی موارد باید به آن منطقه سفر کرد و دید مردم آنجا چه غذایی دوست دارند و به طور کلی به چه چیزهایی گرایش دارند. به نظر میرسد این‌طور عمیق نگاه کردن به موسیقی محلی می‌‌تواند این برآیند را در پی داشته باشد که موزیسین چطور این موسیقی را تنظیم و به مخاطب معرفی کند.
وقتی در اوایل شکل‌گیری گروه تم موسیقی محلی را مبنای کار خود قرار دادید نگران این مساله نشدید که شاید موسیقی محلی به لحاظ عدم شناخت صحیح از سوی مردم به آن شکلی که باید مورد توجه واقع نشود؟
پیران مهاجری (نوازنده عود و طراح کوبه‌‌ای گروه):
نه، به خاطر اینکه پیش از هر چیز به کار خود ایمان داشتیم و از همه مهم‌تر می‌‌دانستیم کاری که پشت آن تفکر باشد و حساب شده انجام شود، می‌‌تواند نزد مخاطبان با استقبال خوبی مواجه شود. همان‌طور که اشاره کردید امروز آگاهی کمی نسبت به موسیقی محلی وجود دارد در حالی که موسیقی محلی گستردگی زیادی دارد. به عنوان مثال وقتی صحبت از موسیقی جنوب به میان می‌‌آید، عموم مردم موسیقی بندری را در ذهن تصور میکنند و فکر میکنند موسیقی جنوب محدود به موسیقی بندری است در حالی که این‌طور نیست. در موسیقی جنوب به قدری تنوع ریتم وجود دارد که شاید هرکسی نسبت به آن آگاهی و شناخت نداشته باشد یا همین‌طور درباره موسیقی بوشهر، خراسان، هرمزگان، بلوچستان و... ریتم‌های متنوع و پرقدرتی وجود دارد که کمتر شنیده و اجرا شده است. با این حال تصور می‌‌کنم وقتی موسیقی محلی ما دارای چنین پتانسیلی است چرا نباید به اشاعه آن در جامعه کمک کنیم.
فرزاد مرادی:
یکی دیگر از دلایل مهجور ماندن موسیقی محلی این است که موسیقی هر منطقه از مرزهای جغرافیایی آن منطقه خارج نشده اما درباره موسیقی کردی، گروه شناخته شده و مطرحی چون گروه بزرگ کامکارها توانسته‌اند این موسیقی را از مرز جغرافیایی آن منطقه خارج کرده و اشاعه دهند. این اتفاق درباره موسیقی مناطقی چون خراسان، گیلان، بلوچستان و... رخ نداده است. به نظرم مهم‌ترین عامل این بوده که موسیقی همواره درگیر کلام بوده یعنی شمای نوعی به موسیقی مازندران گرایش پیدا نمی‌کنید چون کلام آن را متوجه نمی‌شوید. حالا شاید این نوع موسیقی مثلا برای مردم مازندران دارای یک حس نوستالژیک هم باشد اما کسی که از بیرون آن را می‌‌شنود و به کلام این موسیقی مسلط نیست، برایش به اندازه یک مازندرانی جذاب نیست. نتیجه این میشود که موسیقی مازندرانی یا هر منطقه دیگر در دایره بومی آن منطقه می‌‌ماند و به دیگر مناطق شناخته و معرفی نمی‌شود. خاطرم هست ما در چند کنسرت به اجرای قطعاتی از موسیقی بلوچستان پرداختیم و مردم می‌‌گفتند این موسیقی هندی است. این شائبه به این خاطر است که موسیقی هندوستان توانسته پا را از مرزهای خود فراتر گذاشته و جهانی شود اما موسیقی بلوچستان این توفیق را پیدا نکرده است یعنی نه ایرانی‌ها آن را می‌‌شناسند نه خارجی‌ها. رستاک می‌‌خواهد از این منظر نگاه تازه‌‌ای داشته باشد تا بتواند صرفنظر از آشنا کردن فرهنگ‌ها با یکدیگر، مردم را به موسیقی مناطق مختلف نزدیک کند فارغ از اینکه مخاطب فقط به کلام توجه داشته باشد. در واقع قصد ما این بوده که مخاطب پیش از اینکه درگیر کلام شود به موسیقی محض توجه کند چون اغلب موزیسین‌ها امروز مشکلشان این است که شعر همواره بر موسیقی غالب میشود یعنی مردم مثلا
80 درصد به شعر و 20 درصد به موسیقی توجه دارند. ما سعی کردیم مردم در درجه اول از موسیقی لذت ببرند و بعد اگر خواستند به دنبال معنای آواها بروند.
یکی از ویژگی‌های کار رستاک اجرای موسیقی نواحی مختلف بوده است؛ از اجرای موسیقی آذری گرفته تا موسیقی بلوچستان. سوال اینجاست که برای اجرای موسیقی هر منطقه چقدر اشراف و تسلط به کار گرفته میشود؟
بهزاد مرادی (خواننده گروه):
ببینید، هریک از ما با توجه به اینکه از مناطق مختلف ایران گرد هم آمده‌ایم ذهنیتی نسبت به موسیقی منطقه خود داشته‌ایم یعنی این‌طور نبوده که بیگانه باشیم و در عرض یک ماه با تمرین کردن به این اجماع و تسلط برسیم. به عنوان مثال درباره من و فرزاد که اصالتا کرد هستیم پیشینه موسیقی کردی وجود داشته یا همین‌طور درباره پیران مهاجری که مازندرانی است طبعا پیش‌زمینه موسیقی مازنی وجود داشته است، منتها کاری که ما در این زمینه انجام داده‌ایم این بوده که این کارها را بازخوانی کرده و المان‌های جدیدی به آن اضافه کرده‌ایم و دوباره آنها را به میان مردم آورده‌ایم یا درباره موسیقی دیگر مناطق دور هم جمع شده‌ایم و ایده داده‌ایم، به تعامل رسیده‌ایم و تجربیات و سابقه شنیداریمان را با یکدیگر به اشتراک گذاشته‌ایم و کوشیده‌ایم به بهترین نحو این موسیقی‌ها را در کنسرت‌ها اجرا کنیم. میتوان گفت توانسته‌ایم به برقراری یک جور توازن برسیم بین مخاطبی که در آن منطقه زندگی می‌‌کند و اگر موسیقی ما را بشنود خوشش بیاید و بین مخاطبی که مثلا در تهران است و آشنایی چندانی با موسیقی دیگر مناطق ندارد. تجربه به ما ثابت کرده این توازن بین هر دوی این مخاطبان در کار ما برقرار شده است.
اگر ممکن است درباره سازهای به کارگرفته شده در گروه هم توضیح دهید. مثل ساز دسر کتن که نقاره مازندرانی است یا ساز تارباس آرشهای که در کارگروه دیده میشود.
فرزاد مرادی:
ما برای اجراهای خود از سازهای متعددی استفاده کرده‌ایم. برای نمونه شاید در ردیف معدود گروه‌های موسیقی باشیم که از ساز سرنا استفاده جدی کرده است.
یا نی هفت‌بند؟
فرزاد مرادی:
بله، به طور کلی از سازهای سنتی زیاد استفاده کرده‌ایم چون معتقدیم هریک از این سازها فرهنگ خاص خودشان را به همراه دارند و می‌‌توانند برای مخاطب جذاب باشند، منتها نکته این است که برای استفاده از این سازها خیلی دقت میکنیم و در استاندارد کردن آن مطابق با ارکستر تلاش میکنیم. به بیان ساده‌تر ما از سازهای زهی، بادی و کوبه‌‌ای هر منطقه استفاده میکنیم به این خاطر که قصد داریم رنگ صدایی این سازها به گوش مردم برسد. ما در موسیقی بوشهر که در آلبوم جدیدمان نیز هست، سازهایی را آورده‌ایم که تا به حال کمتر دیده شده است.
مواجهه مردم در برخورد با این سازهای به قول شما ناشناخته چه بوده است؟
فرزاد مرادی:
خیلی خوب. البته یک نکته را اضافه کنم و آن اینکه ما برای به کارگیری این سازها در ارکستر تلاش میکنیم صدای آن ساز خودش را خوب نشان بدهد. مثلا ما سازی به نام سنجک داریم که فلزی و مخصوص گیلان است. ما از این ساز در ارکستر طوری استفاده کردیم که فقط 4 ضربه بزند اما همان 4ضربه تاثیر خود را بر مخاطب می‌گذارد یا همین‌طور درباره ساز تارباس آرشهای، زمانی یکی از اعضای گروه به کشیدن آرشه روی تارباس پرداخت و ما احساس کردیم می‌‌توانیم این کار را ادامه بدهیم. ما از تارباس استفاده کردیم چون حس می‌‌کردیم رنگ صدایی که نیاز داریم از سازهایی چون قیچک، کمانچه و دیگر سازهای زهی– آرشهای ایرانی تامین نمی‌شود.
به نظر شما چطور میتوان اثری ارائه داد که در عین فاخر بودن مردمی هم باشد؟
فرزاد مرادی:
خب این خیلی کار سختی است. یک زمان ممکن است کسی که متخصص باشد و بخواهد با نگاه تخصصی به یک اثر هنری نگاه کند و انتظار داشته باشد بر اساس همان نگاه تخصصی‌ای که دارد یک اثر پیچیده از موسیقی بشنود. یک زمان هم هست که مخاطب فقط از روی تفریح به موسیقی روی می‌‌آورد و توقع دارد اثری ساده بشنود. در این باره ما سعی کرده‌ایم هر دو ویژگی یعنی سادگی و پیچیدگی را توامان در کارمان ارائه کنیم تا بتوانیم نظر هر دو طیف را جلب کنیم.
فکر می‌‌کنید چند درصد از مردم هوشمندانه به کنسرت‌های موسیقی می‌‌آیند و چقدر از آنها بر اساس شنیده‌ها و هجمه تبلیغات و گریز زدن از زندگی روزمره؟
بهزاد مرادی:
زمانی که آلبوم «همه اقوام من» منتشر شد شاهد موج گسترده‌‌ای از استقبال بودیم، هم از سوی مردم و هم از سوی هنرمندان پیشکسوت. به عنوان مثال اساتید بزرگی همچون استاد هوشنگ کامکار، جناب دکتر ریاحی و... خیلی از این کار خوششان آمد و به تشویق ما پرداختند. طبعا ما به عنوان یک گروه مستقل موسیقی، مخاطب‌شناسی میکنیم اما در درجه نخست چیزی که در ذهنمان هست را اجرا میکنیم و اینکه مخاطب با چه دیدی به تماشای کنسرت می‌‌آید به خود مخاطب بازمی‌گردد. در هر حال تلاش ما همواره جذب مخاطب عام و خاص بوده است.
فرزاد مرادی:
در اینکه همه هنرمندان تمایل دارند مخاطب کارشان را دوست داشته باشد شکی نیست. ما نیز از این قاعده مستثنا نیستیم و به ذائقه مخاطب توجه میکنیم. به قول یک نویسنده بزرگ، آنقدر که هنرمندان هنر را پیش می‌‌برند، طرفداران هنر نیز به همان میزان در پیشبرد آن سهم دارند. هنر از دل مردم برآمده و طبعا نمی‌تواند منفک از مردم باشد.
یکی از مولفه‌های گروه رستاک این است که برخلاف گروه‌های دیگر موسیقی خواننده‌سالاری ندارد مثلا هیچ‌وقت حتی در تبلیغات برای کنسرت‌ها هم ندیده‌ایم که بگویند کنسرت گروه رستاک به خوانندگی بهزاد و فرزاد مرادی. همیشه همه چیز منصفانه بین همه اعضای گروه تقسیم شده است. این مساله تعمدی صورت گرفته یا نمی‌خواستید نقش خواننده از نوازنده پررنگ‌تر باشد؟
بهزاد مرادی:
ببینید، وقتی نام گروه رستاک به میان می‌‌آید پیش از هر چیز ما سعی میکنیم نوازنده باشیم چندان که طی این سال‌ها نیز همین‌طور بوده است، ضمن اینکه قصد نداریم با پررنگ کردن نام خوانندگان گروه، زحمت‌های نوازندگان را نادیده بگیریم چندان که در دیگر گروه‌های موسیقی نیز نقش نوازنده
کمرنگ است.
فرزاد مرادی:
تصور کنید یک آهنگساز باید چندین سال از عمر خود را صرف ساخت یک آهنگ کرده و روی آن مطالعه کند تا بتواند حاصل کار را به دست خواننده بسپارد اما خواننده در مدتی کوتاه آن آهنگ را گوش می‌‌دهد، تمرین می‌‌کند و می‌‌خواند. آهنگسازی در مقایسه با خوانندگی کاری بس دشوار است اما متاسفانه در ایران همیشه این‌طور بوده که کفه ترازو به نفع خواننده سنگین‌تر بوده است ولی در گروه رستاک ما نخواستیم چنین روشی وجود داشته باشد یعنی هیچ فردمحوری در گروه رستاک وجود ندارد و ما از ابتدا تا امروز به خواننده به عنوان یک رنگ صدایی در کنار صداهای دیگر نگاه کرده‌ایم.