گروه سیاسی: مذاکرات فشرده مسکو دیشب به پایان رسید. مذاکراتی که همانند روز اول در 2 نوبت صبح و عصر برگزار شد و دستور جلسه آن راهکار «5 مرحله‌ای» ایران برای دستیابی به یک نتیجه پایدار بود.
سعید جلیلی و کاترین اشتون عصر روز گذشته پس از پایان مذاکرات و احتمالا برای دست یافتن به نقاط مشترک برای اعلام نتایج نشست مسکو
با یکدیگر دیدار کردند.
دیپلمات‌ها در مسکو می‌گویند گروه 1+5 در آخرین جمع‌بندی‌های خود خواهان انجام مذاکرات کارشناسی با ایران پس از مذاکرات مسکو شده است. این خبر را بی‌بی‌سی به نقل از منابع غربی اعلام کرده و دیپلمات‌ها در مسکو نیز آن را تایید می‌کنند. ایران هنوز به این درخواست پاسخی نداده است.
پس از پایان جلسه چهارم مذاکرات بین ایران و 1+5 دیدارهای دو جامبه میان دکتر جلیلی و کاترین اشتون و قبل از آن مذاکرات دو جانبه میان دکتر جلیلی و سرگئی ریابکوف انجام شده است.
به نظر می‌رسد حجم مطالب طرح شده از جانب ایران به اندازه‌ای بوده است که گروه 1+5 برای مطالعه آن نیاز به زمان دارد. دیپلمات‌های غربی گفته‌اند که ایران پاورپوینت‌های تفصیلی و مهمی به آنها ارائه کرده است. شب گذشته همچنین دیدار کاترین اشتون مسؤول سیاست خارجی اتحادیه اروپايي و سعید جلیلی دبیر شورایعالی امنیت ملی کشورمان برگزار شد.
هر چند خبری از این دیدار تا لحظه تنظیم گزارش منتشر نشده است با این حال احتمالا جلیلی و اشتون درباره جزئیات مذاکرات آینده گفت‌وگو کرده‌اند. خبرگزاری‌ها پیش از این گزارش داده بودند اعضای گروه 1+5 درپایان نشست مسکو از ایران درخواست کردند تا نشست‌های کارشناسی در آینده برگزار شود.
حتی گفته می‌شود اعضای گروه 1+5 پیشنهاد اعلام زمان و مکان جدید مذاکرات را داده‌اند که هنوز خبری درباره زمان و مکان دور جدید مذاکرات منتشر نشده است. از سویی خبرها حاکی از آن است که ایران طرح پیشنهادی 1+5 برای برگزاری نشست‌ها را پذیرفته است.
گفتنی است طرح مذاکرات کارشناسی برای اولین بار در نشست بغداد مطرح شد. بنا بود این نشست‌های کارشناسی منتج به تهیه پیش‌نویسی برای مطرح شدن در نشست مسکو باشد. این درحالی است که تعلل غربی‌ها به‌رغم چندین بار نامه نگاری علی باقری، باعث شد این طرح اجرا نشود.
طرح استدلالات مستحکم، قانونی و منطقی از سوی تیم مذاکره ایران در نشست مسکو و به اجماع نرسیدن اعضای گروه 1+5 یکی از دلائل پیشنهاد تشکیل کمسیون‌های کارشناسی برای نشست آینده است.
جزئیات مذاکرات روز گذشته ایران
یک عضو تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای کشورمان درباره روند مذاکرات روز گذشته گفت: ایران در مذاکرات یک بسته 5 محوری مطرح کرد که هم بر تثبیت حقوق ایران و هم بر جبران اشتباهات یک دهه گذشته غرب تاکید دارد. وی با بیان اینکه درباره ادامه مذاکرات الان نمی‌توان هیچ تصمیمی گرفت، گفت: شامگاه دوشنبه در ضیافت شام جلیلی و اشتون، 2 طرف دیدگاه‌های یکسانی درباره تهدیدات جهانی داشتند و به نظر می‌رسد دور جدیدی از همکاری‌های گسترده بین ایران و روسیه آغاز شود. وی ادامه داد: اکنون در روند مذاکرات يک دوراهي به وجود آمده است و طرف مقابل بايد مسير خود را انتخاب کند؛ مسير اول خروج از بن‌بست 10 ساله مذاکرات است و مسير دوم همان مسير قبلي است که گفت‌وگوها را مختل مي‌کند. وي درباره اظهارات مايکل مان مبني بر عدم صراحت حق غني‌سازي کشورها در ان‌پي‌تي اظهار داشت: با حرف‌هاي ديروز مايکل مان به شک افتاديم که وي متن معاهده ان‌پي‌تي را خوانده باشد. چون ان‌پي‌تي درباره خيلي مسائل ديگر از جمله معدن، رآکتور تحقيقاتي، پزشکي هسته‌اي و... چيزي نگفته است. به نظر مي‌رسد وي بايد يکبار ان‌پي‌تي را مرور کند. این عضو تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای کشورمان افزود: تاریخ اعتمادسازی ما طولانی بوده اما طرف مقابل چه پاسخی جز قطعنامه، تحریم و اتهام برای ما داشته است؟
غربی‌ها باید تضمین دهند که پاسخ مناسب می‌دهند تا ما اعتمادسازی جدیدی انجام دهیم. این عضو مطلع تیم هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران خاطرنشان کرد: روس‌ها در تلاشند دورنمای مذاکرات مثبت باشد و ایده‌های خوبی دارند که عمدتا مبتنی بر ایده‌های مقاله آقای پوتین است. باید دید آیا این ایده‌ها می‌تواند مبنای مذاکرات قرار گیرد یا خیر. وی ادامه داد: منطقی است که طرف مقابل فرصت بیشتری برای پاسخ نیاز داشته باشد. قسمتی از بیانیه آقای پوتین و اوباما که بر همکاری ایران و آژانس تاکید شده، جنبه مثبتی است، چون ایران در همکاری با آژانس جدی است.
مذاکرات روز دوم در چه فضایی برگزار شد؟
روز دوم مذاکرات ایران و 1+5 در مسکو در شرایط ویژه‌ای آغاز شد.
در 2 دور مذاکره انجام شده در روز دوشنبه 29 خرداد تیم ایرانی 2 اقدام عمده انجام داد؛ نخست، طرح 5 محوری خود را که در اصل مبتنی بر تثبیت حق غنی‌سازی ایران در ازای مجموعه‌ای از گام‌های اعتمادساز و همکاری بود، شرح داد. این اقدام در جلسه صبح انجام شد و جمع‌بندی طرف غربی از این جلسه این بود که بحث نیاز به تداوم دارد.
در جلسه بعد از ظهر، هیات ایرانی بحثی مبسوط در نقد طرح ارائه شده از جانب 1+5 در بغداد ارائه کرد. به گفته دیپلمات‌ها این بحث چنان مبسوط، تفصیلی و دقیق بود که پس از پایان جلسه دوم هیات 1+5 اعلام کرد دیگر هیچ سوالی برای آنها باقی نمانده و صرفا خواهان وقتی برای پاسخ دادن به ایده‌های طرف ایرانی در نشست روز سه‌شنبه هستند.
مذاکرات ديروز ساعت 12 ظهر به وقت مسکو در حالی آغاز شد که به نظر می‌رسید طرف غربی کاملا پذیرفته است ایران بحث‌هایی جدی به مسکو آورده و دیگر به هیچ وجه نمی‌تواند ایران را متهم به بحث‌های شکلی، غیرسازنده و تلاش برای گذراندن وقت کند. گروه 1+5 در روز دوم مذاکرات مسکو کاملا بر سر یک دوراهی قرار گرفت. ایران مسیر خروج از بن‌بست و ورود به یک فضای کاملا جدید را برای طرف غربی در مذاکرات روز دوشنبه به طور کامل شفاف کرد. سه‌شنبه روز انتخاب برای 1+5 بود. یک انتخاب، تمرکز روی مسیر گذشته بود که از همان ابتدا بن‌بست بودن آن کاملا روشن به نظر می‌رسید و مسیر دوم ورود به فضایی جدید است که در آن صورت ایران هم از خود رفتاری جدید نشان خواهد داد.
دیپلمات‌ها معتقدند پیش از آغاز مذاکرات در روز دوم هیات ایرانی در انتظار بود تا ببیند در این مذاکرات گروه 1+5، یک چارچوب جدید و مبتنی بر واقعیت‌های صحنه ارائه خواهد کرد یا نه.
به گفته همین دیپلمات‌ها تلاش طرف روس این بود که حتی‌المقدور این اتفاق رخ دهد و اصول مقاله ولادیمیر پوتین که در آن بر به رسمیت شناخته شدن حق غنی‌سازی ایران در ازای همکاری بیشتر با آژانس تاکید شده بود به عنوان اصول گروه 1+5 در مذاکرات مورد تفاهم قرار گیرد.
اولتیماتوم ایران به 1+5 درباره لزوم لغو تحریم‌ها
روزنامه صهیونیستی هاآرتص روز گذشته ادعا کرد که ایران به غرب هشدار داده که اگر تحریم‌ها را لغو نکنند و حق غنی‌سازی ایران را به رسمیت نشناسند، مذاکرات با شکست مواجه خواهد شد.
به گزارش فارس، هاآرتص در حالی این خبر را مطرح کرده است که منابع دیگر هنوز آن را تایید نکرده‌اند. این روزنامه ظاهرا این خبر را از محل مذاکرات به دست آورده است.
بنابراین گزارش، گروه نمایندگی ایران گفته است که پاسخ منفی از سوی مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپايي، کاترین اشتون که رهبری گروه نمایندگی 6 کشور را بر عهده دارد به منزله پایان مذاکرات در شرایط کنونی آن خواهد بود.
به نوشته هاآرتص، این اولتیماتوم روز سه شنبه و در دومین روز گفت‌وگوها صادر شده است در حالی که روز دوشنبه پیشرفت چندانی حاصل نشد.
اشتون گفته است اتحادیه اروپايي قصد ندارد تحریم‌ها بر ضد ایران را که قرار است از اول جولای آغاز شود، لغو کند، مگر اینکه ایران غنی‌سازی 20 درصدی را متوقف کند .
با این حال، هاآرتص از برنامه‌ریزی برای دور بعدی مذاکرات در چین خبر داده است.
روزنامه القدس العربی، چاپ لندن که یادداشتی را به نقل از روزنامه صهیونیستی اسرائیل‌الیوم در این باره منتشر کرده است. در این یادداشت آمده است: مذاکرات ایران با 1+5 در حالی در ایستگاه سوم خود ادامه دارد که از هفته گذشته منابع مختلف اعلام کرده‌اند احتمالا بر خلاف نشست قبلی در بغداد این بار این نشست پیشرفت‌هایی داشته باشد. اما مساله این است که آیا این غرب است که در قبال ایران کوتاه آمده یا ایران است که در مواضع خود تعدیل ایجاد کرده و باعث شده است تا نشست گام‌های رو به جلویی داشته باشد؟
ایرانی‌ها بر اساس استراتژی خاصشان از خواسته خود برای انجام مذاکرات مقدماتی قبل از نشست مسکو منصرف شدند. در عین حال مذاکره‌کنندگان نیز خود خواستند که شرایط تعیین شده در مذاکرات تغییر کند. یک مقام سیاسی غربی که نخواسته است نامش فاش شود در این باره می‌گوید: «ما می‌خواهیم با توجه به افکار آنها یک حرکت ایجابی داشته باشیم.» اما افکار ایرانی‌ها چیست؟
اکثر خواسته ایرانی‌ها حول و حوش تعلیق تحریم‌ها می‌چرخد در مقابل آنها پذیرفته‌اند که میزان اورانیوم 20 درصد غنی‌سازی شده خود را از کشور خارج کنند. اگر این چارچوب پذیرفته شود بدان معناست که ایرانی‌ها می‌توانند غنی‌سازی خود را در مقایس کمتر در تاسیسات هسته‌ای خود از جمله در تاسیسات زیر زمینی فردو ادامه دهند.
دیپلمات‌های غربی می‌گویند آنها در حال فکر بر روی پیشنهاد ایرانی‌ها هستند و در عین حال می‌خواهند پیشنهادهای تازه‌ای را نیز خود به ایرانی‌ها بدهند که البته شامل لغو تحریم‌های اصلی علیه ایران نمی‌شود.
ایرانی‌ها همچنین می‌خواهند در قبال مذاکره بر سر پرونده هسته‌ای به موضوعات دیگر مثل سوریه و بحرین نیز بپردازند. یک دیپلمات ایرانی اما غیر رسمی گفته است ایرانی‌ها خواسته‌اند که حضور نظامی آمریکا در منطقه کمرنگ‌تر شود و نیروهای آمریکایی از خاورمیانه دور شوند. همچنین آمریکا به جایگاه بالای ایران در تحولات عراق و افغانستان اعتراف کند، همچنین همه ابزارهایی را که تهران آنها را به عنوان تهدید علیه نظام خود قلمداد می‌کند، تعلیق کند. در عین حال از میزان حمایت‌های خود از اسرائیل بکاهد و موافقت کند که یک نظام امنیتی برای کل منطقه شکل بگیرد، نظامی که ایران در مرکز آن باشد.
روسیه به دلایل خاص خود با بخشی از این پیشنهادها موافقت کرده است. در عین حال به شرکای غربی‌اش از جمله ایالات متحده آمریکا نیز یادآوری کرده است به عواقب آن نیز فکر کنند. ایرانی‌ها می‌خواهند از تکنولوژی هسته‌ای برای تقویت جایگاه و هیمنه خود در خاورمیانه بهره ببرند.
به هیچ وجه درست نیست که بگوییم اسرائیل و آمریکا در مسیر برخورد با یکدیگر بر سر پرونده ایران هستند. حقیقت این است که اسرائیل از اینکه آمریکا به ایران اجازه دهد که بتواند به بمب هسته‌ای برسد، استقبال می‌کند چرا که با سیاست انزوای این رژیم در خاورمیانه تعارض دارد. اما می‌خواهد که وسایلی فراهم شود که ایران نتواند از بمب هسته‌ای استفاده کند.
اسرائیل همچنین خشنود است که همه انتخاب‌ها همچنان روی میز قرار دارد اما با این شرط که فاصله میان انتخاب تا تصمیم و اجرای احتمالی آن زیاد نباشد. برای همین گفته می‌شود که اسرائیل و ایالات متحده آمریکا 2 مسیر جدا از هم اما موازی با یکدیگر را می‌پیمایند. آنچه مایه نگرانی اسرائیلی‌هاست این است که ایرانی‌ها بتوانند از فرصت‌ها نهایت استفاده را ببرند و یک گام رو به جلو برای رسیدن به اهداف هسته‌ای‌شان بردارند.
اکنون تنها این مساله می‌ماند که ببینیم نتیجه مذاکرات مسکو چه خواهد شد اما لازم است این نکته را نیز دریابیم که اگر عجله نکنیم ممکن است در ادامه آن در ایستگاه بعدی چالش‌های تازه‌ای به وجود آید.