در حال حاضر سینمای ایران وضع آشفته‌ای دارد. دعواهای سیاسی میان نهادهای مختلف نیز به این آشفتگی و اضمحلال سینمای ایران دامن می‌زند. حتی اگر در بهترین شرایط همدلی و وفاق میان معاونت سینمایی، حوزه هنری و شهرداری به وجود آید، آقایان باید بپذیرند. مخاطب از هر طیف و گروهی با سینما قهر کرده و این موضوع هیچ ربطی به مصادیق فحشا و منکر ندارد. مخاطب سینمای ایران به دلایل فراوانی با سینما قهر کرده است که به اختصار این دلایل را بررسی خواهیم کرد.
نبود تنوع ژانر
مسؤولان سینمای آیا برای یک بار در این موضوع تامل کرده‌اند که تنوع ژانر مهم‌ترین عامل برای جذب مخاطب است؟ سینمای ایران نزدیک به 20 سال است در گرداب ملودارم، کمدی و ژانر تازه متولد شده آپارتمانی افتاده است. آقایان مدیران و متولیان فرهنگ آنقدر حواسشان جمع نیست که مخاطب سینمای ایران از این تولیدات 20 ساله اخیر که در محیط‌های بسته قصه‌های مشابه رقم می‌خورد، خسته شده. بخشی از مخاطب سینما علاقه‌مند است فیلم‌های هیجان‌آوری که دارای صحنه‌های تعقیب و گریز است روی پرده عریض تجربه کند. کسی که علاقه‌مند است فیلم را در سینما تماشا کند، مي‌خواهد اکشن و برخورد ببیند، ژانر علمی– تخیلی و گونه وحشت را تجربه کند. مگر این مخاطب فعلی سینما چقدر می‌تواند فیلم‌های آپارتمانی را تحمل کند، مخاطب سینما نمی‌تواند فیلم‌های علمی- تخیلی ببیند، نمی‌تواند فیلم جنگی با استاندارد جهانی را تجربه کند و آنچه آفت و آسیب این سینما از سال‌ها پیش بوده، نبود تنوع ژانر است و فیلم خارجی به سادگی می‌تواند درمانگر این مساله باشد. آیا متولیان سینمایی درک می‌کنند که سینمای ایران دارای تنوع ژانر نیست و نمی‌شود به مخاطب فیلم‌های نازل کمدی یا فاخر آپارتمانی را حقنه کرد؟!
کیفیت سالن‌ها
سالن‌های سینمای ایران به درستی از کیفیت استانداردی برخوردار نیستند، ضمن اینکه اغلب سینما‌هایی که زیر نظر حوزه و شهرداری نیستند را تهیه‌کنندگان سینمای ایران از آن خود کرده‌اند و چون کیفیت آثارشان نازل است تمایلی به خرید تجهیزات مدرن نشان نمی‌دهند. البته بخش خصوصی هم اگر سالن‌هایش تجهیز نمی‌شود دلیل دیگری هم دارد. طبیعی است بازگشت مالی برای سالندار وجود ندارد و به اندازه‌ای نیست که سالندار در طول یک سال اقدام به تعویض صندلی‌های سالن کند.
فناوری عقب‌مانده سینما
باید اعتراف کنیم در دست یازیدن به فناوری‌های مدرن سینما در بخش نرم‌افزار و سخت‌افزار دچار نقصان‌های فراوانی هستیم. معمولا فیلم‌هایی که با حمایت دولت و با بودجه‌هایی استاندارد ساخته می‌شود مثلا در بخش ساخت موسیقی دچار مشکل هستند و موسیقی استاندارد نمی‌تواند با موسیقدان داخلی تولید شود. مثلا «ملک سلیمان(ع)» و «قلاده‌های طلا» برای داشتن یک اثر استاندارد موسیقی دست به دامان فرنگی‌ها می‌شوند. در ایران با همان روش‌های کلاسیک همچنان موسیقی فیلم ضبط می‌شود و مخاطب هنر هفتم در سینما از شنیدن موسیقی استاندارد محروم است، حالا ادوات فیلمبرداری و صدابرداری و امکان استودیویی به جای خودش.
یک تحقیق میدانی: 100 هزار نسخه در یک روز
حالا از 3 عنوانی که به عنوان سرفصل‌های مهم عقب‌ماندگی سینمای ایران بیان شد قبل از پرداختن به مساله اصلی که اکران فیلم خارجی چه فوایدی برای سینمای ایران خواهد داشت به یک تحقیق میدانی خواهیم پرداخت و امیدوارم از چشم مسؤولان پنهان نماند. سال گذشته زمانی که قسمت چهارم «دزدان دریایی کارائیب» اکران و نسخه نازل و بدون کیفیت آن وارد بازار قاچاق شد، در منطقه انقلاب تا بهارستان سراغ فروشندگان سینماپیادرو رفتم و از آنها درخواست کمک برای آمار کردم. از ساعت 10 صبح تا 8 شب «دزدان دریایی کارائیب» در این منطقه از تهران یکصد هزار نسخه فروخت. من آمار دقیق نسخ فروش رفته را از کسانی که از صبح در محل کسب خود حاضر شده بودند، پرسیدم و میزان دقیق را به دست آوردم و مسؤولان شک نداشته باشند که این آمار کاملا واقعی است. یعنی مردم پایتخت با هوشیاری، آگاهی و علاقه کافی به این اثر این محصول را تهیه کردند و با رضایت قلبی راضی به دیدن نسخه نازل این اثر بودند، در صورتی که موسسه فرهنگی- هنری قرن بیست و یکم که مسؤول بازنشر مجاز این اثر بود تنها به فاصله 2 ماه در تیراژ 80 هزار نسخه از فیلم به فاصله اندکی از زمان انتشار در آمریکا، با فروش خوبی مواجه شد. حالا تصور کنید اگر «دزدان دریایی کارائیب 4» در تهران اکران شده بود و 80 هزار نفر تماشای فیلم را در سینما با بلیت 4 هزار تومانی تجربه می‌کردند، این فیلم می‌توانست به فروش 320 میلیون تومانی دست پیدا کند. مسؤولان و متولیان دقت کنند روز نخست انتشار DVD قاچاق در تهران همزمان با اکران آمریکا یکصد هزار نسخه قاچاق به فروش رسیده و تصور کنید اگر فیلم با کیفیت دیجیتال و صدای دالبی و با دوبله – زیرنویس فارسی همزمان در سینمای تهران اکران می‌شد، در شرایط فعلی می‌توان پیش‌بینی کرد چیزی معادل 500 الی 700 میلیون تومان پول به چرخه مالی سینما تزریق می‌شد که با افزایش حجم فیلم‌های خارجی قطعا این میزان افزایش چندین برابر خواهد بود. چندی بعد این فیلم در ایام نوروز برای چندین و چند بار از رسانه ملی پخش شد و یک پرسش به وجود می‌آید که اگر دیدن فیلم خارجی از نظر مافیا و مدیران سینمایی اشکال دارد، چرا به صورت رسمی در شبکه ویدئویی توزیع می‌شود و چرا از رسانه ملی به نمایش درمی‌آید. چرا نباید چنین فرصت اقتصادی با در نظر گرفتن علاقه‌مندی مردم به آثار روز سینمای جهان در سینماها فراهم شود؟ زمانی که میزان استقبال مردم از فیلم‌های جشنواره را مرور می‌کنید به این نکته پی خواهید برد که بیشترین میزان استقبال مردمی از فیلم‌های خارجی صورت پذیرفته است. مدیران سینمایی فراموش کرده‌اند زمانی که فیلم «مصائب مسیح» همزمان با سینمای جهان در تهران اکران شد، مخاطب شهرستانی برای دیدن فیلم با وجود نسخه قاچاق به سینما فرهنگ هجوم آورده بود، یعنی غیر از اهالی محترم تهران، کسانی که از پایتخت دور بودند برای دیدن این فیلم به تهران می‌آمدند و تهیه بلیت چندان آسان نبود. چندي پيش هم فیلم «یتیمخانه» اکران شد که میزان استقبال مخاطب با توجه به سئانس‌های نمایش فیلم فوق‌العاده بود.
دستاوردی برای سینماگر ایرانی
تعریف تهیه‌کننده در سینمای ایران چیست؟ تهیه‌کننده حکم کارچاق‌کن را دارد که بتواند گوش معاونت سینمایی (فارابی و مرکز مستند)، شهرداری، حوزه هنری، ناجی هنر، سیمافیلم و دیگر نهادهایی که کار فرهنگی می‌کنند را ساده‌تر ببرد و پول بیاورد تا محصولات مد نظرشان را با فیلمسازان مشخصی که دایره فکری وسیعی ندارند، بسازد. تصور کنید چرخه مالی نمایش فیلم خارجی در ایده‌آل‌ترین شکل خود مثل زمان قبل از انقلاب باشد، طبیعی است وارد‌کنندگان فیلم‌های خارجی در بخش خصوصی صاحب سرمایه مستقل از دولت می‌شوند و می‌توانند اقدام به تولید آثار مستقل کنند. زمانی که چرخه مالی سینمای ایران از دولتی شدن نجات پیدا می‌کند، امکانات نرم‌افزاری و سخت‌افزاری در سینما ارتقا خواهد یافت. بدین‌ترتیب سینما هویت مستقل خود را پیدا می‌کند و دیگر پول نفت صرف ساخت آثار بدون بازگشت مالی نمی‌شود. فواید این کار هم این است که مافیای سینمای ایران که هم‌اکنون اداره سینما را از طریق نهادهای صنفی در دست گرفته و آثار نازل و ضعیف‌اش را در سالن‌های سینما به تماشاگر تحمیل می‌کند، در رقابت با فیلم خارجی مجبور می‌شود آثار باکیفیت‌تری بسازد. بهترین مثالی که می‌توان ارائه کرد برادران اخوان (صاحب سینماهای مولن‌روژ) هستند که پیش از انقلاب متولی نمایش خارجی در ایران بودند و از سود حاصله اقدام به تولید آثار ایرانی می‌کردند. اکران فیلم خارجی از طرفی عامل آشتی مخاطب با سینما می‌شود، یعنی مخاطب برای سرگرم شدن می‌تواند سینمای علمی– تخیلی، ژانر وحشت، اکشن و دیگر آثار به‌روز شده سینمای جهان را در سینما تجربه کند و تک‌ساحتی بودن سینمای ایران را برای نرفتن به سالن سینما بهانه نکند.