چند ماه پیش عده‌‌ای با دستاویز قرار دادن جام از دست دادن‌های متوالی بارسلونا، حکم به مرگ تیکی‌تاکا دادند اما اسپانیا قهرمان جام چهاردهم ملت‌های اروپا شد تا معلوم شود تیکی‌تاکا نمرده است. آن روزها چه بسیار که از پایان عصر تیکی‌تاکا سخن می‌گفتند، ژاوی را «پلی‌میکر پیر» می‌خواندند و طعنه می‌زدند چون تیکی‌تاکا آسانسوری بالا آمد، لاجرم آسانسوری هم پایین رفت و تمام شد. نگارنده البته منکر تفاوت تیکی‌تاکای بارسا با تیکی‌تاکای اسپانیا نیست، منتها تیکی‌تاکا چیزی جز هنر حفظ توپ نیست. در همین یورو شاهد بودیم که در اغلب بازی‌ها اسپانیا از هنر حفظ توپ، نه برای حمله و بازی قشنگ و تهاجمی بلکه برای کشتن زمان، خسته کردن حریف و عدم اجازه به او برای حمله استفاده می‌کرد. جز بازی ماتادورها با ایرلند و ایتالیا، باید اعتراف کرد تیکی‌تاکا ظاهرا جلوه خسته‌کننده‌‌ای داشت و گاهی صدای سوت تماشاگران را به نشانه اعتراض درمی‌آورد اما آیا تیکی‌تاکا به چه چیز ضمانت داده است؟! بازی زیبا یا قهرمانی؟! بازی زیبا همراه با جام یا فقط بازی زیبا؟! بازی زیبای حداقلی به علاوه جام حداکثری یا بالعکس؟! آیا تیکی‌تاکا آمده که جام را قربانی انسجام کند؟! این سوالات را به گونه دیگری هم می‌توان پرسید؛ ما از تیکی‌تاکا چه می‌خواهیم؟! جواب همه این اما و اگرها آن زمان روشن می‌شود که جملگی بدانیم؛ تیکی‌تاکا یا هنر حفظ توپ، مثل هر سیستم دیگری سوای بازی زشت و زیبا، سودای برد در سر می‌پروراند. نباید و اصلا قرار نیست تیکی‌تاکای بارسا ما را بدعادت بار بیاورد. اتفاقا هنر تیکی‌تاکا به سبک مردان دل‌بوسکه آنجا ظاهر شد که بر همگان آشکار کرد تیکی‌تاکا فقط بازی جذاب نیست بلکه راهی منطقی به پیروزی نیز هست. با تیکی‌تاکا می‌توان هنر حفظ توپ داشت؛ یک گل زد و بازی را بست اما باز با همین تیکی‌تاکا می‌توان در برابر ایرلند و ایتالیا جشنواره گل راه انداخت. گمانم در یورو ۲۰۱۲ نبوغ تیکی‌تاکا آمیخته به بلوغ شد و دروغ بودن ادعای مرگ تیکی‌تاکا معلوم شد. در فوتبال سیستم‌های زیادی آمده و رفته‌اند اما تازه شب دامادی تیکی‌تاکاست. اینکه این شاه‌داماد توپ گرد کی و کجا بمیرد، مجال بحثی دیگر می‌طلبد. شاید آن روز که ژاوی کفش‌ها را بیاویزد، شاید آن روز که دوران نسل طلایی فوتبال اسپانیا به سرآید و بسیاری شایدهای دیگر. فی‌الحال اما زمان مناسبی برای این سوگواری نیست که تیکی‌تاکا جامه قهرمانی بر تن و جام در دست دارد. من واقعا نمی‌خواهم شعار بدهم که تیکی‌تاکا همیشه جواب می‌دهد اما تیکی‌تاکا در جام چهاردهم نشان داد که هم برای حمله و هم برای دفاع، فعلا که خوب جواب می‌دهد. این هنر تیکی‌تاکاست که اگر خود حال حمله ندارد، به حریف هم مجال حمله نمی‌دهد. لطفا فوتبال را منحصر در خوشی و تخمه شکستن نکنیم و نقطه قوت تیکی‌تاکا را نکته ضعفش قلمداد نکنیم. تیکی‌تاکا به تماشاگران فوتبال بدهکار نیست که همواره به هر حریفی ۵ گل بزند. این حق مسلم تیکی‌تاکاست که گاهی بر اساس شرایط، توپ را ماهرانه حفظ کند اما نه خود حمله کند و نه به تیم حریف اجازه حمله دهد. دقیقا از همین رو من خیلی به این کار ندارم که اسپانیا در برابر پرتغال زیبا بازی کرد یا نه، قدر مسلم اسپانیا با تیکی‌تاکا، گیرم یک تیکی‌تاکای تدافعی (می‌توانید بخوانید یک تیکی‌تاکای بی‌میل به حمله) پرتغال را برد. چرا منتقدان از این زاویه به تیکی‌تاکای اسپانیا نگاه نمی‌کنند که بازی به روش تیکی‌تاکا اتفاقا در دفاع و حفظ نتیجه هم سیستم موثری است؟! آیا بهترین نوع دفاع این نیست که تو اصلا اجازه ندهی پای حریف به توپ برسد؟! سابق بر این در فوتبال عنوان می‌شد که بهترین دفاع، حمله است اما بهترین دفاع همیشه نمی‌تواند حمله باشد چرا که در حمله، خطر ضدحمله و غافلگیری در کمین است. امروز در فوتبال روز جهان، تیکی‌تاکا به خوبی از اثبات این نکته برآمد که بهترین دفاع، ندادن توپ به حریف و توانایی نگه داشتن توپ با پاس‌های متوالی است؛ امری که اعصاب تیم حریف را به هم می‌ریزد و موجب می‌شود تمام نقشه‌هایش در فقدان توپ نقش بر آب شود. یورو ۲۰۱۲ بهترین درس برای تماشاگران فوتبال بود که از تیکی‌تاکا جام را تمنا کنند، نه صرفا بازی زیبا. بگذریم که تیکی‌تاکا حتی در حالت غیرهجومی نیز بازی زیبایی است، به این شرط که از این بازی زیبا فقط تعداد گل زیاد نخواهی! در باب بهترین حالت برای دفاع، البته هستند کسانی که ناظر بر دفاع ایتالیا، تراکم مدافعان را بهترین دفاع می‌دانند اما خب! ایتالیا با همه مدافعانش با گلری در مایه‌های جی‌جی بوفون، در برابر تیکی‌تاکا کاملا تحقیر شد. فینال یورو ۲۰۱۲ نشان داد تیکی‌تاکا به خوبی می‌داند کجا باید چند گل بزند و کجا باید از همان یک گل دفاع کند. مهم تعداد گل‌های اسپانیا نیست؛ آنچه اهمیت دارد این است که تو با تیکی‌تاکا می‌توانی بهترین خط دفاع را داشته باشی و از همه کمتر گل بخوری، صدالبته برای بار دوم قهرمان اروپا هم بشوی، آری! باید ببینیم ما از تیکی‌تاکا چه می‌خواهیم؟ داشتن عقل، بدیهی‌ترین حق مسلم عشاق تیکی‌تاکاست. تیکی‌تاکا به عنوان مظهر فوتبال عاشقانه، در یورو ۲۰۱۲ نشان داد عقل هم دارد. آیا این حسن است یا قبح؟! به راستی چگونه است که سوپرماریوی سیاه در برابر آلمان مدعی اصلی قهرمانی همه کار می‌کند اما مقابل مردان تیکی‌تاکا اصلا صاحب توپ نمی‌شود؟! یک بازی به عقب‌تر برویم و از مسابقه اسپانیا و پرتغال یاد کنیم. همان بازی که به‌زعم بسیاری اسپانیا قشنگ بازی نکرد. آیا گاهی هنر تیکی‌تاکا آنجا نیست که به تکنیکی‌ترین تیم یورو ۲۰۱۲ یعنی پرتغال بویژه به کریس رونالدو اجازه عرض اندام نمی‌دهد؟! آیا عبرت گرفتن دل‌بوسکه از سرنوشت آخرین روزهای پپ در بارسا قابل تمجید است یا باعث سرزنش؟! واقعیت این است که تیکی‌تاکای اسپانیا به نسبت تیکی‌تاکای بارسا، عاقل‌تر، باتجربه‌تر و پخته‌تر بود و البته قبول دارم رهاورد عقل، ای بسا صرفنظر کردن از زیبایی و حذف فوروارد از ترکیب تیم است. اسپانیا برخلاف بارسلونا تیکی‌تاکای خود را محتاج وجود مهاجم نکرد، در عوض به هافبک‌های خود رخصت عرض‌اندام بیشتر داد، لذا جام را گرفت اما راحت گرفت! بی‌آنکه چون تیکی‌تاکای بارسا دچار نوسان شود. تیکی‌تاکای اسپانیا نقد «عدم بازی زیبا» را به جان خرید اما جام را ارزان‌تر از حد تصور خرید! تفاوت تیکی‌تاکای اسپانیا با تیکی‌تاکای بارسا، بیش از آنکه در زشتی اولی و زیبایی دومی باشد، در «هنر کسب تجربه» است. تیکی‌تاکای بارسا برای تیکی‌تاکای اسپانیا حاوی این عبرت حیاتی بود: «در یک تورنمنت فشرده، تو باید گاهی توپ را حفظ کنی تا نتیجه را حفظ کنی، نه اینکه خود را برای گل‌های بیشتر خسته کنی و روز آخر کم بیاوری». سیستم تیکی‌تاکا اما خواه بارسایی، خواه اسپانیایی، با یک گل یا چند گل، با بازی به‌زعم عده‌‌ای زشت یا به‌زعم عده‌‌ای زیبا، آنچه در اختیار دارد توپ است. در فوتبال، تیمی که توپ نداشته باشد بازیکنانش فوتبالیست نیستند بلکه دونده‌هایی خسته و درمانده‌اند که اگر می‌توانند باید اینیستا را بگیرند! اینیستا فوتبالیست است اما مدافعانی که از مهارش عاجزند، مشغول بازی دیگری هستند به نام «گرگم به هوا»! چون اسپانیا با اینیستا جام چهاردهم را برده، پس تیکی‌تاکا هرگز نمرده. اینیستا سلطان پاس نیست، چون ژاوی هست. اینیستا سلطان دریبل نیست چون مسی هست. اینیستا سلطان سرعت نیست چون رونالدو هست. اینیستا اما سلطان حفظ توپ است و اگر تیکی‌تاکا چیزی جز هنر حفظ توپ نیست، شاه‌مهره تیکی‌تاکا کسی نیست جز اینیستای محجوب. بی‌اینیستا پای تیکی‌تاکا می‌لنگد. فوتبال امروز روبرتو باجو ندارد. مربی‌های فوتبال امروز دنبال فوتبالیست فانتزی نیستند. در مستطیل سبز این روزها غنیمتی است تماشای فوتبال اینیستای فانتزی. در اوج بازی فانتزی، این بچه، مگر توپ لو می‌دهد؟! آخرای بازی فینال، دقایقی قبل از تعویض اینیستا، لحظه‌‌ای دیدم سوپرماریوی سیاه دارد نگاه بدی می‌کند به اینیستا. آنجا که چند نفر ایتالیایی دنبالش بودند و پسرک شماره ۶ توپ لو نمی‌داد که نمی‌داد! شاید ماریو بالوتلی داشت در دلش می‌گفت: از خدا نترسی، بعد از بازی بگیری کتکش بزنی‌ها! راستی سوپرماریو! به جهنم که فینال را باختی! این روزها همه به تیکی‌تاکا می‌بازند؛ بعضی تیم‌ها با یک گل، بعضی تیم‌ها با چند گل! بسته به حال تیکی‌تاکا دارد! گریه نکن! خوب نیست خانم مرکل اشک‌های تو را ببیند! تو بر دل این عجوزه داغ نشانده‌ای! ماریو بالوتلی! با تو هستم... بخند قهرمان!***
یورو ۲۰۱۲ تمام شد اما آنچه به قوت خود باقی است، بدهی‌های سرسام‌آور اعضای اتحادیه اروپایی است. یورو تمام شد اما بحران یورو تمام‌ناشدنی است. حتی تیکی‌تاکا هم برای مردان آندلس کار نمی‌شود. اروپا باید فکر نان کند که خربزه آب است. آنچه «صحنه آهسته» می‌خواهد، گل‌های تیکی‌تاکا نیست، فوتبال نیست، توپ مشت کردن‌های ایکر مقدس نیست، حتی اشک‌های پیرلو نیست، آنچه «صحنه آهسته» می‌خواهد، به گل نشستن کشتی یورو است. دیری است در اروپا، اقتصاد و سیاست در محوطه آفساید قرار دارند. گل نظام سلطه مردود اعلام شده، خشکیده، پژمرده. کو آن داوری که به نظام لیبرال- دموکراسی غرب کارت قرمز نشان دهد؟! حق با کارتن‌خواب‌های قاره سبز است؛ تیکی‌تاکا را ول کن! عدالت کجاست؟