بخل یکی از ظهورات نفس است که آدمی را از وجهه انسانی‌اش دور میکند. قرآن کریم در آیه 23 سوره مبارکه حدید میفرماید: «وَ اللهُ لا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتالٍ فَخُور» «و خداوند هیچ خیال‌پرداز فخرفروشی را دوست ندارد». خیال‌پرداز در منطق قرآن، متکبر خودپسندی است که اندیشه انسانی ندارد و گرفتار خیال است و به این جهت خودپسند و متکبر است. فخور فرد خودبینی است که در نهایت خودپسندی است. خدا چنین کسانی را دوست ندارد. دوست نداشتن خدا به این معنی است که راه به سوی خدا را به‌روی این افراد میبندد و حجاب بین خود و بنده را برنمیدارد و او را به محضر خود راه نمیدهد. حالا پرسش این است که مختال فخور که خداوند دوستش ندارد، کیست؟ «الَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَ يَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ وَ مَنْ يَتَوَلَّ فَإِنَّ اللهَ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيد» [حدید ـ 24] مختال فخور کسانی دارای 2 صفت مذموم هستند:1) خودشان بخیل هستند.2) دیگران را هم به بخل امر میکنند. یعنی از اینکه به مردم کمک شود و مال در راه درستش صرف شود، مانع میشوند و اینها حقیقتا در دنیای خیالی خودشان زندگی میکنند. زیرا انسان حقیقتبین میداند که خداوند بینیاز و ستوده است و هرچه در دست آنهاست از جانب خدا به آنها داده شده تا آزمون شوند که آیا درست و در راه آن خرج میکنند یا نه؟ اما اینها به جای اینکه با مال خود رضای خدا را جلب کنند، چنان گرفتار خیالپردازی و فخرفروشی هستند که نفسانیت همه وجودشان را محکم به هم بسته است. این هشدار خطرناک در آیات 36 و 37 سوره مبارکه نساء تکرار شده است: «إِنَّ اللهَ لا يُحِبُّ مَنْ كانَ مُخْتالًا فَخُوراً * الَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَ يَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ وَ يَكْتُمُونَ ما آتاهُمُ اللهُ مِنْ فَضْلِه». آن بیچارهها چنان گرفتار خیالپردازی و خودپسندی هستند که بیپایه میاندیشند که ثروت و مالی که خداوند از فضل خود به آنها داده است، صرفا متعلق به خودشان است و به این دلیل از صرف و بذل آن برای دیگران خودداری میکنند و میپندارند این بخل خیر آنهاست اما چنین نیست بلکه آنها به این مال امتحان و در امتحان مردود شدهاند و بنابراین بخل برای آنها شر است: «وَ لا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِما آتاهُمُ اللهُ مِنْ فَضْلِهِ هُوَ خَيْراً لَهُمْ بَلْ هُوَ شَرٌّ لَهُم»[آلعمران ـ180]. زيرا مال بخلشده روز قيامت طوقی است در گردن آنها و در حقیقت اینان حمالی هستند که این بار سنگین را بر گردن خود زنجیر میکنند: «سَيُطَوَّقُونَ ما بَخِلُوا بِهِ يَوْمَ الْقِيامَهًْ».