لیگ برتر به خط استارت دوازدهمش نزدیک می‌شود. تیم‌ها کم‌کم بسته می‌شوند، مربی می‌آورند، اردو می‌روند، بدنسازی می‌کنند، کری می‌خوانند و در نهایت وارد ماراتن 34 هفته‌ای هر ساله‌شان می‌شوند. در میان همه بمب‌ها و ترقه‌های نقل و انتقالات بازیکنان، رفت‌و‌آمد مربیان هم حسابی سوژه است و این بار مثل اینکه خوش به حال پرتغالیها شده. به همین بهانه نگاهی داریم به سیر حضور مربیان خارجی مختلف، از سرزمین‌هایی که تقریبا هیچ ربطی هم به هم نداشته‌اند.
تب کروات‌ها
چیرو خیلی زود قهرمان اول فوتبال شد و خیلی زود هم به ایران آمد. بعد از فرانک اوفارل بریتانیایی، او مهم‌ترین مربی‌ای بود که به فوتبال ما می‌آمد و تب خاص خودش را هم با خود آورد. البته بلاژ، اولین کروات ما نبود. پیش از او استانکو پوکله پوویچ هم روی نیمکت پرسپولیس و تیم ملی نشسته بود، اما چیرو طبیعتا بسیار مهم‌تر از استانکو بود. خلاصه اینکه پشت بند حضور بلاژ و برانکو در رختکن تیم‌ملی و نتایج بعضا درخشانشان، سیل ویچ‌ها به فوتبال ایران سرازیر شدند. ابدا هم تفاوتی نداشت که مثلا وینگو بگوویچ پیش از نشستن روی نیمکت فولاد ما،
12 سال هیچ کجای فوتبال دنیا نبود یا لوکا بوناچیچ که قبل از رسیدن به فولاد ظرف 10 سال، 9 بار به تیم‌های مختلف کشورش پاس داده شده بود و در نهایت دیپورتش کرده بودند. بعد هم که به یک باره ملادن فرانچیچ از غیب آمد و فولاد را قهرمان لیگ برتر کرد و رفت تا حضور هموطنانش را حسابی بیمه کند. نکته جالب درباره فرانچیچ اینکه او پیش از فولاد مربی هیچ تیم مهمی نبود و بعد از فولاد هم مربی هیچ تیمی نشد. گویی وظیفه داشت بیاید و اعتبار ویچ‌ها را در ایران بالا ببرد و برای همیشه برود. به پشتوانه همین قهرمانی، ویچ‌های کوچک‌تر و احتمالا دغل‌بازتری هم به ایران آمدند. زلاتکو ایوانکوویچ به اعتبار برادرش برانکو مدتی به ایران آمد و پول جمع کرد، میلان زیوادینوویچ که پسر‌بچه دردانه‌اش را هم با خودش آورده بود و در لیست صبا گذاشته بود، زوران جورجوویچ که به خیال خودش لاماسیای سیار بود و می‌خواست از محسن مسلمان آن زمان ذوب‌آهن، لیونل مسی بسازد و در نهایت تومباکوویچ که یک میلیون و دویست هزار دلار (با دلار هزار تومانی البته) از هدایتی گرفت و استیل‌آذین را در همان 10 بازی اول کاندیدای سقوط کرد. البته در میان این همه بنجل، مورد میودراگ یشیچ حسابی جالب بود. یشیچ با پگاه رشت ما سقوط کرد و بعد سرمربی پارتیزان بلگراد و زسکا صوفیه شد و بعد دوباره بازگشت و با شیرین‌فراز هم سقوط کرد!
تب آلمان‌ها
اینها هم مثل ویچ‌ها سال‌هاست که پای ثابت فوتبال ما هستند. البته از بیشترشان به عنوان مکمل استفاده می‌شود تا چهره اصلی. مثلا سوبل را می‌آورند که مترسک سر مزرعه پروین باشد یا هنکه را می‌آورند که تمرینات روز دنیا را به مظلومی یاد بدهد و قص علی‌هذا. این گروه از مربیان البته حسابی پر‌جمعیت‌تر هستند. از برند کرواس سرشناس که با گلادباخ قهرمان جام حذفی آلمان شده بود و با پگاه رشت سقوط کرد گرفته تا یورگن گده که سرجهازی فوتبال ایران است و از دوره کشاورز تهران (1373) تقریبا همیشه بوده و هر وقت هم از ایران دیپورت شده همین اطراف (مثلا ازبکستان) پرسه‌زده تا اگر قرار به برگشتنش بود زودتر برسد. از آگون کوردس، آنالیزور و استعدادیاب فعلی بایرن‌مونیخ که با تیم ملی امید به المپیک سیدنی نرفت گرفته تا ورنر لورانت که توماس هسلر و ینس یرمیس را در آلمان کشف کرده بود و در ایران نیم فصل نشده جایش را به علی دایی داد یا رونالد کوخ که کم معتبر نبود اما با استقلال در لیگ، نهم شد و اریش روته‌مولر که تئوریسین و مدرس فوتبال آلمان بود و در ایران دستیار دایی و مرفاوی شد. ارنست میدن دروپ، کلاوس شلانپر و هانس دتر اشمیت هم دیگر آلمان‌های
کم‌فروغ بودند.
... و حالا تب پرتغالیها
نلو وینگادا و آلفردو کاسیمیرو تنها پرتغالی‌هایی هستند که پیش از حضور کارلوس کی‌روش در فوتبال ما رویت شدند. وینگادا که قبل و بعد از ایران در تیم‌های خوب و اسم و رسم‌داری کار می‌کرد و کار کرد، در پرسپولیس چندان دلچسب ظاهر نشد و خیلی زود کنار رفت. اما بر خلاف او، هموطنش کاسیمیرو که در سال‌های دورتر مربی بنفیکا بود و مدتی هم در پورتو و بتیس دستیاری کرده بود، در نفت آبادان حسابی موفق بود و برزیل ایران را دوباره سر ذوق آورد. حضور کی‌روش در تیم ملی و روند شکست‌ناپذیری‌هایش باعث شد تا فرهنگ نتیجه‌گرایی فوتبال پرتغال (که البته در وجود کی‌روش زیادی نهادینه شده و در کشورش او را ترسو می‌خوانند) به تازه‌ترین ارزش مدیران تیم‌ها بدل شود. حالا در شروع لیگ دوازدهم، به جز کاستا که از قبل سرمربی نفت آبادان بود، 2 تن دیگر از رفقای کی‌روش هم از راه رسیده‌اند. اولیويرا روی نیمکت تراکتورسازی خواهد نشست و مانوئل خوزه هم قرار است کهکشانی‌ترین تیم تاریخ لیگ برتر را هدایت کند. 2 مربی‌ای که تقریبا اولین پرتغالی‌های فوتبال ما قلمداد می‌شوند و به عادت مرسوم نام‌های بزرگ‌تری در قیاس با بقيه پرتغالي‌ها دارند. حالا این دو یا موفق می‌شوند و با موفقیت‌شان سر منشا حضور پرتغالی‌های کوچک‌تر در سال‌های بعد خواهند شد، یا شکست می‌خورند و تبشان در نطفه خفه می‌شود. اتفاقی که از هر دو منظر چندان به نفع فوتبال ما نیست. حضور مربی‌های پرتغالی بنجل به منزله هدر رفتن سرمایه‌هاست و نتیجه نگرفتن الیویرا و مانوئل خوزه هم تقریبا همین معنی را می‌دهد.