همایون اسعدیان، تهیه‌کننده و کارگردان یک: ریشه‌ها یکی، دو تا نیست که بتوان به طور مشخص به آنها اشاره کرد اما می‌توان درباره این سوال این‌طور گفت که سینما امسال از منظر تولید و اکران دستخوش بحران شده است، البته بحران‌هایی که امروز سر باز کرده‌اند، بحران‌هایی بوده که ما پیش‌تر نسبت به بروز آنها هشدار داده بودیم اما جدی گرفته نشد، ضمن اینکه آرایش اکران در زمان عید نیز به این بحران دامن زد طوری که فیلم‌هایی برای اکران عید در نظر گرفته شد که از همان ابتدا چینش نامناسبی داشت. این در حالی است که اگر در اکران عید تدبیرهای لازم به کار گرفته می‌شد، امروز با این شرایط مواجه نبودیم. اکران عید سرآغاز مخالفت با فیلم‌ها و روش فرهنگی بود. اعتقاد من بر این است که ما یک متولی فرهنگی به نام وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی داریم که نظارت بر ساخت و اکران فیلم‌ها را برعهده دارد اما به نظر می‌رسد در این نهاد فرهنگی، مدیریت قوی و منسجم به آن شکلی که باید وجود نداشته است. بعد هم به جای آنکه روش مذاکره را در پیش بگیریم، اتحادیه تهیه‌کنندگان 2 (جامعه صنفی تهیه‌کنندگان) بیانیه‌‌ای توهین‌آمیز علیه حوزه هنری منتشر که وضع را بدتر کرد و در نهایت واکنش حوزه هنری به این بیانیه به سمت و سوی تعطیلی سینما آزادی یا ندادن حواله پیش رفت. همان موقع هم ما بر این باور بودیم که می‌توان با مذاکره قضیه را حل و فصل کرد، منتها زمانی پای گفتوگو رفتیم که این دعواها شدت گرفته بود و تنها حسنی که داشت این بود که شورای صنفی پذیرفت پروانه نمایش و حواله بدهد. اما به هر صورت این مساله باز شدن زخم کهنه‌‌ای بود که از یکی، دو سال پیش به وجود آمده بود. متاسفانه به‌رغم وجود شرایط خوب بر سینما، مسؤولان امروز عنوان می‌کنند سینما برخلاف گفته‌ها رونق دارد اما من تا جایی که اطلاع دارم این‌طور نیست. کما اینکه فقط یک فیلم در خردادماه کلید خورده است ولی آقای شمقدری اگر بخواهد در این‌باره آماری اعلام کند، آماری را می‌گوید که درست نیست. این یعنی پاک کردن صورت مساله و همه می‌دانیم بحران و مشکلات را نمی‌شود پنهان کرد. مساله‌‌ای که درباره اکران فیلم‌ها وجود دارد این است که نباید 2 فیلمی که ممکن است نزد برخی اقشار اجتماعی ایجاد شائبه کند را در یک زمان اکران کنند. من این مساله را برای اکران عید نیز گوشزد کردم و گفتم دست‌کم یکی از این فیلم‌ها را اکران کنید و یکی دیگر را برای زمان مناسب‌تری نگه دارید تا ایجاد حساسیت نکند.
دو: طبعا افت فروش فیلم‌ها در حال حاضر پیش از هر چیز به کیفیت نازل برخی فیلم‌ها برمی‌گردد، ضمن اینکه باز هم یادآور می‌شوم بروز مشکلات در وضع کنونی سینما به اکران نامناسب عید ارتباط دارد. البته در این میان نباید هزینه‌هایی که یک خانواده برای آمدن به سینما متحمل می‌شود را نادیده گرفت. در حال حاضر سینماهای شهرستان‌ها در حال تعطیلی و رکود است و عمده این مشکلات به خاطر وضع بد اکران است. به نظرم نباید به این مساله دل‌خوش کنیم که فیلم «خوابم می‌آد» رضا عطاران توانسته فروش خوبی در گیشه داشته باشد.
سه: باید توجه کنیم که سینما در حال حاضر در شرایط بحرانی قرار دارد. صرف نظر از اینها، در 2 سال گذشته شکاف‌هایی میان اهالی سینما و مسؤولان سینمایی ایجاد شد، در حالی که تصور می‌کنم باید در درجه نخست همدلی و وفاق میان طرفین باشد تا بتوان به مرتفع کردن مشکلات پرداخت. مسؤولان باید بدانند نگاه از بالا به هیچ‌وجه جواب نمی‌دهد. نه‌تنها در زمینه سینما که در هیچ حیطه دیگری داشتن نگاه از بالا برآیند مطلوبی ندارد، ضمن اینکه کنار گذاشتن لجاجت‌ها و در پیش گرفتن راه عقل و منطق می‌تواند به برون‌رفت از این بحران کمک زیادی کند.
پرویز شیخ‌طادی، کارگردان
یک: تصور می‌کنم اعضای صنوف باید به فکر خودشان باشند و از این بحث‌ها و مسائلی که موجب شده در این سال‌ها، رفع معیشت سینماگران (منظورم تشکل‌هاست) نابسامان شود پرهیز کنند. ما در حال حاضر در یک موقعیت تاریخی قرار داریم و صنوف سینمایی ضرورت دارد در این موقعیت از خود مراقبت کنند. بیکاری، از کار افتادگی، فقر و... از جمله مشکلات سینمای امروز است. امروز زمانی است که اصناف باید به فکر خودشان باشند و برای بهبود وضع خود در انتظار کمک از نهادهایی چون خانه سینما و دیگران نباشند. متاسفم که دیگر صنوف برخلاف صنف سینما از هر نوع امکانات رفاهی و حمایتی برخوردار هستند. همه صنوف جامعه دارای بیمه تکمیلی، بیمه، امنیت شغلی، امنیت مالی و... هستند و خانواده اعضای این صنوف همواره در یک رفاه نسبی بسر می‌برند. برخلاف سینماگران که مهم‌ترین مشکلشان نداشتن امنیت شغلی است. در صنوف دیگر برخلاف صنف سینما، کسی نمی‌تواند به راحتی ورود کند و در هر حال وضع قانونمند‌تری نسبت به سینما دارند. مساله‌‌ای که در این میان وجود دارد این است که هر صنفی وقتی قانونی باشد و قانونی عمل کند، می‌تواند انتظار مطالبات قانونی نیز داشته باشد. امروز مشاهده می‌کنیم اگر افرادی بر اعضای سینما مسلط شده‌اند فقط به خاطر عدم قانونمند بودن صنف سینماست. متاسفانه ما طی سال‌های گذشته تا امروز اشتباهی مرتکب شدیم و صنف سینما را مستقل نکرده‌ایم و نگفته‌ایم به عنوان مثال صنف سینمایی‌ها، باشگاه یا امکانات دیگر می‌خواهند. همواره شاهد این مساله بوده‌ایم که مثلا یک آقایی به نیابت از دیگر سینماگران با معاونت سینمایی دیدار می‌کند. خب این حرکت‌ها اشتباه است. متاسفانه صنف سینماگران از قانون بی‌خبر هستند و به نظرم هیچ چیز بدتر از بی‌خبری از قانون نیست. همین‌قدر بگویم که قانونی برای دیگر عوامل دست‌اندکار در سینما تسهیلاتی وجود دارد. به عنوان مثال، صنف جلوه‌های ویژه می‌توانند برای آموزش‌های لازم و فراگیری بیشتر در رشته خود به خارج از کشور بروند اما خبر ندارند.
دو: شاید بتوان یکی از دلایل افت فروش فیلم‌ها را در شرایط کنونی این مساله دانست که اصولا سینما هنر گرانی است. شما تصور کنید اگر یک خانواده 4نفره بخواهد به تماشای یک فیلم برود، باید صرفنظر از خرید بلیت برای آن فیلم، هزینه‌های رفت و آمد و غذا خوردن را نیز در آن روز متحمل شود و این از عهده هر خانواده‌‌ای برنمی‌آید. در نتیجه استدلال چنین خانواده‌‌ای این می‌شود که 50 هزار تومانی که قرار است در یک روز صرف سینما رفتن شود، وقف کار واجب‌تری کند. از اینها گذشته، مردم ما این روزها ترافیک‌زده و محیط‌زده هستند. من نمی‌دانم چرا دست‌اندرکاران فرهنگی فقط پردیس‌های سینمایی می‌سازند، در حالی که این پردیس‌ها فارغ از نمایش فیلم و امکانات سینمایی می‌توانند به منظور آسایش مردم نیز تعبیه شوند. شما تصور کنید خانواده‌‌ای به عنوان مثال از افسریه به پردیس سینمایی ملت می‌آید. نمی‌شود این خانواده اینقدر هزینه بعد مسافت و... متحمل شوند و به پردیس سینمایی بیایند تا فقط فیلم ببینند. منظورم این است که پردیس‌هایی که ساخته می‌شود باید صرفنظر از امکانات سینمایی، بتوانند دیگر وسایل رفاهی مردم مثل کتاب خریدن، تفریح کردن و... را نیز فراهم کنند. از همه اینها گذشته، ما از مردم توقع داریم با این هزینه‌های سنگین بیایند و فیلم‌های بد را ببینند. جالب این است که اگر هم به تماشای چنین فیلم‌هایی نیایند، متهم می‌شوند با سینما قهر کرده‌اند و... همان‌طور که اشاره کردم، امروز سینما نمی‌تواند با تلویزیون‌هایی که به عنوان سینمای خانگی در منازل وجود دارد رقابت کند. اطراف ما در حال حاضر پر از فیلم‌ها و دی‌وی‌دی‌هایی است که با صدای دالبی در خانه‌ها به چشم می‌خورد، در صورتی که سینمای خانگی به جای خود اما مخاطب باید از لذت جمعی سینما رفتن نیز بهره‌مند شود؛ البته مشروط بر آنکه همه امکانات برایش فراهم باشد.
سه: در حال حاضر متاسفانه بی‌ادبی سیاستمداران به فرهنگ نیز وارد شده است. از دوران انتخابات تا امروز این موج بی‌ادبی در رسانه‌ها و فرهنگ وارد شده و این مساله واقعیت دارد که مجاورت، مشابهت می‌آورد. اگر امروز شاهد بروز مرافعه‌هایی در سینما هستیم تماما به خاطر نداشتن اتحاد و همگونی است، در حالی که امروز بیش از هر روز دیگر نیازمند برقراری اتمسفر همدلی هستیم. بی‌تردید وقتی چنین دعواهایی بین نهادهای فرهنگی وجود داشته باشد روی مخاطب نیز تاثیر می‌گذارد.
حسين معززی‌نیا، منتقد سینما
یک: من فکر می‌کنم در حال حاضر به جای خیرخواهی در سینما و فرهنگ کشور، یک‌جور جنگ قدرت به چشم می‌خورد، یعنی هرکسی به فراخور خودش قصد دارد در این میان نظر و سلیقه خود را اعمال کند، ضمن اینکه من اصلا نمی‌گویم حق با چه کسی است و حق با چه کسی نیست اما یک نکته مشخص است و آن اینکه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان نهادی رسمی می‌تواند تصمیم‌گیرنده نهایی برای اکران فیلم‌ها باشد اما هر نهادی بخواهد خود به سیاستگذاری بپردازد، سنگ روی سنگ بند نمی‌شود.
دو: این مساله می‌تواند دلایل زیادی داشته باشد؛ یکی اینکه تابستان فصل مناسبی برای اکران از منظر کنکور، ماه رمضان و جام ملت‌های اروپا نبوده است. خود من نیز در لابه‌لای نوشته‌هایم بعد از تماشای فیلم‌های جشنواره فجر به این نکته اشاره کردم که امسال سال پررونقی برای سینما نیست، بنابراین بی رونقی فیلم‌ها در تابستان متعجبم نمی‌کند اما با این تفاسیر، فیلم «خوابم می‌آد» رضا عطاران با وجود آنکه اثری درخشان به شمار نمی‌رود، توانسته در گیشه فروش مطلوبی را از آن خود کند.
سه: در یک کلمه قانونمند کردن و پایبند بودن به قانون. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی این نخستین‌بار است که می‌بینیم حوزه هنری مقابل قانون ایستاده است اما به نظرم حوزه در حال حاضر جریانی مرئی است و جریان‌های نامرئی‌تری پشت پرده هستند. نهادهایی که به کیفیت فیلم‌ها، نقد دارند را می‌توان جزو همین جریانات نامرئی امروز قلمداد کرد اما با این شیوه فقط سینما از رونق می‌افتد و شرایط به نفع قاچاق فیلم‌های خارجی تمام می‌شود و مردم به جای آنکه با تولیدات داخلی آشنا شوند، سرگرم محصولات خارجی خواهند شد.
مسعود اطیابی، کارگردان
یک: سینما در هر صورت یک نیاز ملی به شمار می‌رود و همه مردم و مسؤولان در ارکان مختلف جامعه سعی می‌کنند درباره رویدادهای سینمایی اظهارنظر کنند. این اظهارنظر کردن از یک جهت خوب است اما متاسفانه ما دچار خلأ قانونی هستیم که با نیاز امروز مطابق نیست و ضرورت دارد قوانین بیش از پیش مدون شوند تا بتوان بر اساس آن به فعالیت پرداخت. در غیر این صورت و در صورت نبود قانون هر کسی می‌تواند درباره مسائل پیش آمده در سینمای امروز اظهارنظر کند. امروز حوزه هنری مدافع ارزش‌های مردمی و انقلاب اسلامی است که کاری بسیار درست است، منتها سوالی که در این میان پیش می‌آید این است که چرا حوزه هنری یکدفعه چنین رسالتی را برای خود قائل شد؟ به عنوان مثال، فیلم قبلی سهیلی پیش از «گشت ارشاد» فیلم مطلوبی نبود. چرا آن زمان حوزه هنری با اکران این فیلم‌ها مخالفت نکرد؟ تنها سوالی که در این میان موجب ابهام می‌شود همین است وگرنه کلیت عملکرد حوزه هنری نسبت به اکران صرف فیلم‌های ارزشی خیلی هم حرکت پسندیده و خوبی است. حرکت حوزه هنری نسبت به اکران فیلم‌های ارزشی تا جایی مطلوب تلقی می‌شود که حتی می‌تواند منجر به تشویق فیلمسازان به سمت و سوی ساخت فیلم‌هایی با مضامین ارزشی نیز باشد. به نظر می‌رسد لازم است با فیلمسازان بر سر محتوای فیلم‌هایی که می‌خواهند بسازند صحبت کرد تا آنها بتوانند بر اساس نیاز جامعه فیلم بسازند. باید به این نکته توجه کرد که سینما همواره می‌تواند ابزاری برای برون‌رفت از بحران‌ها باشد، نه اینکه خود بیمار و محتاج خارج شدن از بحران‌ها و مشکلات شود.
دو: دلایل مختلفی را برای پاسخ به این سوال می‌توان در نظرگرفت. اولین دلیل این است که مردم از نظر اقتصادی و روانی در حال حاضر سینما رفتن را اولویت زندگی خود قلمداد نمی‌کنند. این مساله البته در میان درصد پایینی از مردم است. بخش دیگر این است که سینما به خودی خود روی دوری مردم تاثیر گذاشته است و دعواهایی از این دست موجب بی‌اعتمادی مخاطب به سینما شده است. البته بماند که اغلب فیلم‌ها در حال حاضر از استانداردهای لازم برخوردار نیستند و مردم از سوژه‌های تکراری اشباع شده‌اند، ضمن اینکه عدم امنیت شغلی برای سینماگران منجر به تولید زیاد شده است، در حالی که تولید زیاد اشتباه است. زیرا در این صورت دیگر عرضه و تقاضایی شکل نخواهد گرفت. باید به این نکته توجه کرد که ظرفیت ساخت فیلم محدود است اما ما طی سال‌های اخیر همواره شاهد تولید زیاد فیلم‌ها بوده‌ایم. تولید زیاد به این معنی است که اهالی سینما همواره دچار دغدغه تامین معاش هستند و روی این اصل به فکر تولید زیاد می‌افتند، یعنی باید در درجه نخست این دغدغه در صنف سینماگران مرتفع شود، در عین حال وقتی سینماگران به تولید انبوه فیلم می‌پردازند دیگر آن جامعه از فیلم اشباع می‌شود.
سه: امنیت شغلی برای سینماگران به معنی کار خوب بشود نه کار زیاد، تولیدات سینمایی کاهش یابند و سطح فیلم از استانداردهای لازم برخوردار شود، هماهنگی میان نهادهای فرهنگی شکل بگیرد و از همه مهم‌تر توجه به قانون در راس امور باشد.
علی سرتیپی، مدیر پخش فیلمیران
یک: یکی از مشکلاتی که در حال حاضر در سینمای امروز وجود دارد این است که سینما سیاست‌زده و موجب شده سینمای فعلی مورد بازیچه قرار گیرد. امیدوارم دوستان تلاش کنند از زیر سایه سیاست بیرون بیاید تا سینما بتواند به حیات خود ادامه دهد، ضمن اینکه باید توجه داشته باشیم ما دیگر در دهه 60 و 70 زندگی نمی‌کنیم. ما در دهه 90 و عصر ارتباطات و اینترنت هستیم و طبعا باید مطابق با روز پیش برویم و راهکارهایی مطابق با نیازهای امروزمان ارائه دهیم. باید درک کنیم شرایط نسبت به دهه‌های گذشته تفاوت کرده است. حالا بماند که برخی می‌گویند باید فیلم‌های دهه 60 و 70 را نشان داد. بی‌تردید وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان نهادی فرهنگی حرف اول و آخر را می‌زند. همه کارهای سینماگران از دریافت مجوز و پروانه ساخت تا اکران و نمایش فیلم در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی صورت می‌گیرد و اگر نهادی غیر از این بخواهد سیاستگذاری‌‌هایی از این دست را درباره سینما اعمال کند چیزی شبیه یک شوخی است.
دو: در برخی موارد کیفیت نازل برخی فیلم‌ها به کاهش آمار فروش لطمه زده اما به طور کلی افت فروش فیلم‌ها به بی‌برنامگی نیز برمی‌گردد، در عین اینکه اکران نامناسب نوروزی را نمی‌توان در این بین نادیده گرفت. البته امیدوارم از عید فطر این روند بهبود یابد.
سه: طبعا اگر قرار باشد از این بحران خارج شویم باید از سیاست‌زدگی در سینما پرهیز کنیم و با برنامه مدون و مطابق با زمانی که در آن زندگی می‌کنیم پیش برویم.