مهدی طاهرخانی: روزی که مسعود رضائیان، مدیرعامل وقت فولاد خوزستان، سراغ «آگوستو ایناسیو»ي پرتغالی رفت کمتر کسی تصور می‌کرد در کمتر از چند سال فوتبال ایران بهترین بازار کار پرتغالی‌ها در خاورمیانه شود. حالا دیگر کسی سراغ مربیان ارزان‌قیمت کروات و صرب نمی‌رود؛ حتی اگر یکی مثل زلاتکو کرانچار سپاهان را قهرمان لیگ یازدهم کرده باشد. مدیران عامل ایرانی این روزها علاقه عجیبی به جنس پرتغالی پیدا کرده‌اند؛ نکته جالب هم در اینجاست که اغلب این مربیان پرتغالی توسط یک شرکت نقل و انتقالات وارد فوتبال ما شده‌اند. در این بین اسم‌های کوچک و بزرگی به چشم می‌خورد؛ از کارلوس کی‌روش سرمربی سابق تیم‌ملی پرتغال بگیرید تا تونی سرمربی تراکتورسازی که نسبت به دیگر پرتغالی‌های ایران کم نام و نشان‌تر است. اما چرا ناگهان در عرض 2 سال فوتبال ما ناگهان اینچنین تب پرتغالی گرفت؟ آنچه به‌عنوان نخستین عامل قابل درک است مشکلات کلان اقتصادی کشور پرتغال است که فضا را برای مربیان این کشور تا حدودی نا‌مناسب کرده است. از سوی دیگر ایجنت‌های رسمی، نیمه‌رسمی و حتی دلالان بدون مجوز در فوتبال ما رابطه بهتری را با مربیان پرتغالی بر‌قرار کردند. در این بین نام یک نفر و یک شرکت نقل و انتقالات واضح‌تر از همه به چشم می‌خورد. اما اگر آن شخص و آن شرکت اراده‌ای در استخدام مثلا مربیان فرانسوی داشتند باز هم می‌توانستند 4 مربی فرانسوی را همزمان وارد رگ این فوتبال بی‌خون اما پر‌پول کنند؟ شاید موفقیت‌های یک پرتغالی به اسم ژوزه مورینیو، شاید حضور یک سرمربی بزرگ به اسم کارلوس کی‌روش در راس هرم این فوتبال و شاید اسم دهان پر‌کن پرتغال، المان‌هایی بودند که مدیران تصمیم‌گیر ما را دچار وسوسه کردند و در این بین با توجه به مشکلات کلان اقتصادی پرتغال، مربیان آن کشور هم قیمت را سرشکن کردند و اینچنین فوتبال ما ناگهان از سوی ویچ‌ها به سمت مردان «بندر گال» تغییر مسیر داد. اما نکته قابل توجه این است که تا امروز هیچ عنوانی از سوی این مربیان دشت نشده و حتی بازی‌های تیم ملی ایران زیر نظر کی‌روش کوچک‌ترین تحول مثبتی را در خود ندیده است. شاید قضاوت درباره این مربیان در این برهه زود و نا‌عادلانه باشد. سال بعد در چنین زمانی می‌توان درباره عملکرد آنها نظر بهتری را داد؛ حضور ایران در جام‌جهانی برزیل، قهرمانی پرسپولیس در لیگ دوازدهم، سهمیه گرفتن نفت در آسیا و عملکرد خوب تراکتورسازی در لیگ پیش‌رو اتفاقاتی است که از این مردان پرتغالی انتظار عملیاتی شدنش می‌رود. اما سوای پیش‌بینی عملکرد آنها، بهتر است نگاهی به گذشته‌شان داشته باشیم و چگونگی ورود‌شان به ایران.
مردی که با ساک آمد
ژوزه آلبرتو کاستا بازیکن سابق تیم ملی پرتغال از دیگر مربیان پرتغالی لیگ ایران است که در آبادان فعالیت می‌کند. در اواسط لیگ قبل و پس از قطع همکاری نفت آبادان و غلامحسین پیروانی، مسؤولان این تیم با گزینه‌های مختلف داخلی و خارجی صحبت کردند و سرانجام با آلبرتو کاستا مربی پرتغالی به توافق رسیدند. کاستا در زمان حضورش در تيم‌هاي ملي پرتغال، اسپورتينگ لیسبون، نيويورک، ناگويای ژاپن، امارات و منچستر يونايتد به عنوان دستيار کارلوس کي‌‌روش فعاليت مي‌کرد. کاستا همچنين در دوره بازي خود در تيم‌هاي آکادميکا، پورتو، ويتوريا گيمارش و ماريتمو بازي کرد و در 322 بازي 39 گل نيز به ثمر رساند. نکته جالب آنکه او در سال 1979 به عنوان بازيکن سال پرتغال انتخاب شد. کاستا همچنين داراي مدرک مهندسي مکانيک از دانشگاه کوئمبرای پرتغال است. با این وجود او پس از اینکه وارد ایران شد و مسؤولیت نفت را به عهده گرفت در مصاحبه‌ای مدعی شد کی‌روش هیچ نقشی در حضور او در ایران نداشت(!) او در این باره با زیرکی گفت: «من تنها درباره مسائل کلی با کی‌روش مشورت کردم اما این موضوع ربطی به آمدن من به ایران نداشت چرا که ما سال‌ها قبل با هم همکار بودیم. باید بگویم بیشتر شناخت خود را از فوتبال ایران از دیدن فیلم‌های مسابقات در سایت‌های مختلف کسب کردم». البته با توجه به تفاوت زبان و فرهنگ و همچنین در دسترس نبودن خیلی از بازی‌های تیم‌های ایرانی بویژه نفت آبادان روی شبکه جهانی اینترنت، نمی‌توان این حرف کاستا را جدی گرفت. طبق آمار، او بیشترین رابطه را در دوران مربیگری با کی‌روش داشته است و قطعا مدیربرنامه‌های این دو که یک نفر است، عامل اصلی حضور کاستا در ایران به حساب می‌آید. نکته جالب اینکه برخلاف کی‌روش که برای آمدن چند‌ماه وقت خواست و فکر کرد، کاستا تنها با یک ساک کوچک و ساده پا به فرودگاه آبادان گذاشت. خودش در این باره در مصاحبه‌ای گفته بود: «نمایندگان باشگاه نفت آبادان با من تماس گرفتند و علاقه خود را برای همکاری اعلام کردند، من جزئیات را بررسی کردم و احساسم این بود که به این چالش علاقه دارم. در واقع علاقه من آنقدر زیاد بود که تنها با یک ساک به ایران آمدم».
عمو سیبیلو در تبریز
تنها یک امضا تا حضور پرویز مظلومی در تراکتورسازی باقی مانده بود که ناگهان سردار جعفری عنوان کرد با یک مربی خوب خارجی به توافق رسیده‌اند. مظلومی که سابقه آقای گلی با پیراهن تراکتورسازی را دارد، امیدوار بود جانشین قلعه‌نویی شود تا نشان دهد قادر است با میراث امیر نتایجی بهتر از او بگیرد اما باز حضور ایجنت معروف در دفتر باشگاه تراکتورسازی همه نقشه‌های پرویز را نقش بر آب کرد. سرانجام پیشنهادات مدیربرنامه پرتغالی‌پسند، کارگر افتاد و او توانست پای یک مربی پرتغالی که در چند سال اخیر چندان فعال هم نبوده را به تبریز باز کند. گزینه او آنتونیو خوزه کونسیسائو اولیورای ملقب به تونی 66 ساله اهل کشور پرتغال بود که جانشین قلعه‌نویی شد. تونی مربیگری را در سال 1989 و از تیم بنفیکای پرتغال آغاز کرده و در ادامه سویا اسپانیا و بوردوی فرانسه را هدایت کرد. از سال 2000 به مدت 2 سال دیگر هدایت بنفیکا را بر عهده گرفته و از سال 2002 کار خود در تیم‌های آسیایی و عربی را آغاز کرده و مربیگری تیم‌های تیمین‌یانگ چین،الاهلی مصر، الاتحاد و الاتفاق عربستان و الشارجه امارات را بر عهده داشت. تونی همچنین با تیم بنفیکا 2 بار قهرمان لیگ پرتغال و یک‌بار نیز قهرمان جام حذفی شد. اما نکته جالب رابطه او با کی‌روش است؛ درست شبیه کاستا در آبادان؛ تونی در سال 1999 کمک کارلوس کی‌روش در تیم‌ملی امارات و در جام‌جهانی آفریقای‌جنوبی در سال 2010 آنالیزور تیم‌ملی ساحل عاج بوده است.
آخرین پرتغالی؛ دشمن کی‌روش
اما آخرین پرتغالی که وارد فوتبال ما شد بر خلاف کاستا و تونی نه‌تنها از دوستان کی‌روش نبوده که در برهه‌ای بیشترین اصطکاک ممکن را با سرمربی تیم ملی ایران داشته است. مانوئل ژوزه که به‌خاطرعملکرد خیره‌کننده‌اش در کشور فراعنه به فرگوسن مصر معروف است در حالی جانشین دنیزلی در پرسپولیس شد که گفته می‌شد به‌خاطر اختلافات عمیق با کی‌روش، شاید به پیشنهاد قرمزها جواب آری ندهد. اما مطابق انتظار این بار هم شرکت مذکور نقل و انتقالات نقش ویژه‌ای را ایفا کرد و توانست با سرشکن کردن پیشنهاد اولیه مانوئل، نظر این مربی را برای حضور در ایران جلب کند. عملکرد ژوزه در مصر حاکی از آن است که او بیشتر از سایر پرتغالی‌های حاضر در ایران فضای خاورمیانه را می‌شناسد. قهرمانی‌های پر‌تعداد و رشک‌بر‌انگیز او با الاهلی مصر نشان‌دهنده توانایی‌های بالای این مربی است. اما داستان اختلاف او با کی‌روش به برهه‌ای مربوط می‌شود که قرار بود فدراسیون فوتبال پرتغال وی را جانشین فیلیپه اسکولاری کند اما در چرخشی ناگهانی کارلوس کی‌روش را انتخاب کرد تا اینچنین مانوئل ژوزه مبدل به یکی از منتقدان شماره یک کی‌روش در تیم ملی پرتغال شود. پس از ناکامی پرتغال در جام‌جهانی آفریقای جنوبی، این انتقادات بالا گرفت که همگی آنها پاسخی بود به اظهار نظر چند سال قبل کی‌روش به شایعه حضور مانوئل در تیم‌ملی پرتغال. کی‌روش گفته بود مگر تیم ملی کشورمان (پرتغال) سیرک است که مانوئل سرمربی آن شود! حالا گردونه شانس پای این دو مربی را به ایران باز کرده است. یکی شده سرمربی تیم ملی و دیگری سرمربی محبوب‌ترین تیم؛ آنکه بیشترین تعداد ملی‌پوش را در لیگ دوازدهم خواهد داشت.