مرتضی که کارمند یک شرکت ساختمانی و دارای 2 دختر و یک پسر است توانسته زندگی متوسط و آرامی را برای خانوادهاش فراهم کند اما با بزرگتر شدن فرزندان و افزایش خواستههای آنها با مشکلاتی روبهرو شده است. این خلاصهای از سریال «راه طولانی» است که از روز 16 خردادماه به کارگردانی رضا کریمی روی آنتن شبکه یک سیما رفت. رضا کیانیان، افسانه بایگان، مهروز ناصرشریف، خاطره حاتمی و شهرزاد کمالزاده از بازیگران اصلی این سریال بودند. پیشتر قرار بود این سریال با عنوان «راه طولانی خانه» پخش شود. این سریال در 26 قسمت، زندگی کارمندی به نام مرتضی امیری را به روایت کشید که حسابدار یک شرکت است. فرزندسالاری حاکم بر خانواده امیری، ناخودآگاه کار دست پدر خانواده میدهد و او به خاطر خواستههای مختلف فرزندانش درگیر مسائلی میشود که او را تا زندان و چوبه دار نیز میکشاند. سریال «راه طولانی» اگرچه مانند بسیاری از سریالهای این روزهای تلویزیون از شروعی خوب و موفق برخوردار است اما در میانه راه دستخوش فرودهایی میشود که از موفقیت اولیه میکاهد. سریال از آنجایی که امیری توسط رئیس شرکت برای دریافت یک چک 150 میلیون تومانی تطمیع و وسوسه میشود تا جایی که زیر گرفتن عابر پیاده را به اصرار رئیس شرکت به گردن میگیرد، جذاب
و تا حدود زیادی استرسبرانگیز است اما ورود امیری به بازداشتگاه و شروع ماجراهای تازه و مسائل طنزآمیزی که کارگردان سعی میکند در لابهلای این به اصطلاح درام خانوادگی بگنجاند، بهتدریج از جذابیت سریال کم میکند. نکتهای که در طول سریال به چشم میخورد و به نوعی مخاطب قادر به برقراری ارتباط با این بخش نیست، ورود شخصیت اصلی سریال به بازداشتگاه است. آنجا که همبندیهایش متوجه میشوند او مرتکب قتل عمد شده و در بازداشتگاه به تبعیت و احترام او برمیخیزند، سریال هنوز مجالی برای جلوگیری از این زیادهروی دارد اما ورود امیری به زندان و ادامه یافتن احترامهای تصنعی و غیرقابلباور، به نوعی سریال را دچار افت میکند. اگرچه کارگردان در مواقعی سعی میکند طنز را در برخی بخشهای سریال بگنجاند تا شاید از تلخی صرف آن بکاهد و حتی در گفتوگویی از طنزهای سریال به عنوان طنزهایی هدایتشده یاد میکند اما در برخی مواقع مشاهده میشود که او کنترلی روی برخی قسمتهای طنزآمیز سریال ندارد. برای مثال میتوان به زیادهروی در تکریم و تعظیم همبندیهای امیری در زندان اشاره کرد. اینطور به نظر میرسد که کارگردان بهرغم میل باطنی خود که فاصله گرفتن از کلیشههای معمول سریالسازی است، نتوانسته با گنجاندن چنین لحظههایی به منتهای خواسته خود برسد. قسمتهایی که امیری در قالب پدرخوانده(!) در زندان به زندانیان رهنمود میدهد و حتی بعد از مرخص شدن از زندان نیز این وضع را با رفتن به خانه زندانیان و سرلوحه قرار گرفتن برای آنها ادامه میدهد، دیگر از فرازهای اولیه سریال خبری نیست. لکنت زبان امیری به دلیل وارد شدن شوکهای مختلف به او و مواجه شدن با مشکلات نفسگیر نیز از دیگر نقطه ضعفهای سریال است. نقص در گفتار در شخصیت اصلی سریال تا جایی قوت میگیرد که در مواقعی، مخاطب تلویزیونی را خسته و دلزده میکند. شرخر، رئیس آموزشگاه، مردی که میخواهد «نیما» را قاچاقی از مرز ارومیه به آن سوی آبها رد کند و... نیز در میانه سریال در قالب شخصیتهای فرعی به داستان وارد میشوند و به کش دادن قصه کمک میکنند. این طور به نظر میرسد که وجود داستانهای تو در تو، خط اصلی داستان را با حاشیههای زیادی مواجه میکند که اگر هم نباشند، ضربهای به پیکره اصلی داستان وارد نمیکند. اگرچه این ایراد تنها به مجموعه تلویزیونی «راه طولانی» وارد نیست و آن طور که پیشتر نیز اشاره شد، غالب سریالهای ایرانی در حال حاضر از شروع خوب و پایان ناموفق برخوردارند. درباره سریال «راه طولانی» نیز اوضاع به همین شکل است. قتل ناخودآگاه و بیدلیل «علا» به دست دایی، کمک خواستن بازپرس از امیری برای ردیابی یک شرکت هرمی، ابراز علاقه کردن افراطی و غیرقابل باور امیری به همسرش از زمان افتادن به زندان تا پشت در آموزشگاه دخترانه همه و همه به پیکره اصلی داستان لطمه میزند و از آن، سریالی روتین و هرشبی بدون دریافتهای ذهنی از سوی مخاطب ارائه ميدهد. رفتارهای سادهلوحانه امیری، شخصیت اصلی داستان به عنوان مردی پنجاه و چند ساله که چندسالی از عمر کاری خود را در بانک صرف کرده و این روزها در یک شرکت به حسابداری و رتق و فتق امور مشغول است، از او نزد مخاطب شخصیتی میسازد که فقط در ابتدای سریال با وی ارتباط برقرار میکرده. البته نباید فراموش کرد که حضور بازیگرانی چون رضا کیانیان، افسانه بایگان، پیام دهکردی، صادق هاتفی، امید روحانی و... نشانگر چینش مناسب کارگردان از منظر شخصیتپردازی است. هرکدام از این بازیگران بهخوبی در جای خود نشستهاند و خط داستان را پیش میبرند. راه طولانی از منظر مضمون، ملموس است. مساله فرزندسالاری در خانوادههای امروزی و مشکلات اقتصادی که ریشه در تمام مرافعههای زناشویی و خانوادگی دارد، مطلبی است که قشر متوسط جامعه همواره با آن درگیر بوده است. از این رو شاید بتوان خط قصه سریال را برگرفته از دل اجتماع کنونی و از میان خانوادههایی دانست که با چنین مشکلاتی دست و پنجه نرم میکنند. هر چند پرداخت این داستان در قالب سریالی 26 قسمتی با وجود نقاط ضعف و قوت در بیان کردن حق مطلب چندان موفق نبوده و ابتر مانده است.