
حمایت از تولید ملی به منظور توانمندسازی بنگاههای اقتصادی چندین مشخصه دارد که نخستین آن حمایت از زیرساختها به منظور رشد و رونق تولید ملی است؛ به این معنا که دولت در فراهم آوردن برخی زیرساختها به منظور توانمندسازی بنگاههای اقتصادی کمر همت بسته و به منظور جبران عقبماندگی وظایفی را برای شتاب دادن به فراهمسازی زیرساختها به عهده گیرد. در این راستا دولت باید از منابع بیتالمال به منظور فراهم آوردن زیرساختها بهره گیرد. پرکردن فاصله میان توجیه اقتصادی کوتاهمدت و درازمدت از جمله دیگر مشخصههای حمایت به منظور توانمندسازی بنگاههای اقتصادی است، چرا که توسعه اقتصادی بنگاهها معمولا در توجیه اقتصادی کوتاهمدت یا میانمدت نهفته است و یک بنگاه اقتصادی نمیتواند در کوتاهمدت خود برای دراز مدت تصمیمگیری کند.
دولت در این قسمت با تقویت بازار سرمایه یا به صورت مستقیم به کمک سرمایهگذاران بخش خصوصی خواهد شتافت و توجیه اقتصادی را برای بنگاههای اقتصادی به صورت بلندمدت تعریف میکند، ضمن اینکه کمکردن ریسک سرمایهگذاری نیز از جمله دیگر مواردی است که دولت به منظور حمایت از بنگاههای اقتصادی در توانمندسازی آنها بهکار میگیرد. کم کردن ریسک سرمایهگذاری با حمایت استراتژیک امکانپذیر است؛ به این معنا که در بازارهای استراتژیک و در جایی که بازار استراتژیک وجود ندارد، دولتها میتوانند با حمایت خود شرایط بازار را تغییر داده و به نفع تولید ملی خود برگردانند. همچنین دولتها باید شرایطی فراهم کنند که مقابل مواردی چون تحرکات دامپینگ به حمایت بخش خصوصی رفته و تلاش کنند آن حمايتي را که رقبای یک بنگاه تولیدی در کشور رقیب از سوی دولت خود به دست میآورند را در اختیار بنگاه تولیدی کشور خود قرار دهند.
در توانمندسازی یک بنگاه تولیدی مهمترین عامل تقویت مکانیزم رقابتی برای بنگاههای تولیدی است؛ اگر میخواهیم یک بنگاه اقتصادی سرپا بایستد، باید تلاش کنیم این بنگاه متکی بر نوآوری و بهرهوری باشد و البته تمرین این کار در بازار داخلی است. معنای سیاستهای حمایتگرایانه آن چیزی نیست که امروز در اقتصاد مصطلح است بلکه باید شرایطی را فراهم کرد که بنگاه داخلی بتواند تمرین رقابت کرده و به همه آنچه که رقبا دسترسی دارند دست یابد.
به 2 صورت میتوان به حمایت از تولید ملی پرداخت اما بین نگاه اعانهای و حمایت از توانمندسازی بخش خصوصی تفاوتهای بسیاری وجود دارد، این در حالی است که حمایت اعانهای با 3 شاخص از حمایت به منظور توانمندسازی متمایز میشود.
در تولیدی که با حمایت اعانهای آغاز میشود، یک بنگاه اقتصادی از لحظه آغاز کار خود ممکن است لزوما با توجیه اقتصادی وارد عمل نشده باشد، بلکه یک تصمیم سیاسی و اجتماعی پشت آن نهفته باشد. این بنگاه ممکن است در یک جلسه سیاسی و تحت تاثیر یک فشار یا ملاحظه سیاسی و اجتماعی شکل گرفته باشد و لزوما مبتنی بر توجیه اقتصادی نباشد. مدیریت این واحد تولیدی که با سرمایه دولتی یا شبهدولتی وارد عرصه اقتصادی شده، از سوی دولت یا وزرا تعیین میشود.
در عوامل تولید اعانهای تصمیمات و دلایل غیراقتصادی صورت میگیرد و هیاتمدیره با توصیه و بدون توجیه عملکردی انتخاب خواهند شد که در عمده موارد البته هدف ایجاد اشتغال و فروکش کردن برخی اعتراضات و سروصداهاست، ضمن اینکه میزان دستمزدها نیز لزوما تابع عوامل اقتصادی نیست.
این بنگاه با شرایطی پیش خواهد رفت که بدون اعانه نمیتواند سر پا بایستد. زمانی که سخن از حمایت از تولید ملی، کار و سرمایه ایرانی به میان میآید، مقصود آن حمایتی است که تا ابد بنگاه را محتاج و متکی به سرمایه دولتی نکند و در نهایت به توانمندسازی بنگاه ختم شود. تا زمانی که متوجه نباشیم چه نوع حمایتی باید از بنگاههای داخلی صورت دهیم هیچگاه نخواهیم توانست جایگاه مناسبی در کنار رقبا و در بازارهای رقابتی بیابیم.
در این میان بهترین راه مقابله با تحریم این است که اجازه ندهیم نقشه تحریمکنندگان بر پیکر اقتصاد ایران نقش بندد و به ساختارهای اقتصادی لطمه وارد کند. زمانی تحریم با افزایش هزینه مبادله، قیمت کالایی را بالا میبرد اما اگر تحریم به زیرساختهای اقتصادی لطمه وارد کند، آنگاه نمیتوان از آن چشمپوشی کرد.
جنگ هم زمانی به ایران تحمیل شد که قرار بود در اقتصاد طرحی نو دراندازیم و به سمت مردمی کردن اقتصاد پیش برویم اما در همان شرایط دولتی شدن اقتصاد در کشور رواج یافت، بنابراین هم اکنون نیز نباید اجازه داد تحریمهای ناخواسته چنین شرایطی را برای کشور به وجود آورد.
*رئیس اتاق بازرگانی و صنایع و معادن و کشاورزی ایران