به جرات می‌توان گفت سریال «سهمی برای دوست» یکی از بهترین سریال‌های تلویزیونی در 2 سال اخیر است؛ سریالی که سر و شکلش نسبت به دیگر آثار پخش شده از این رسانه متفاوت‌تر است. کارگردان این سریال مسعود اطیابی است؛ کسی که می‌تواند پرچمدار موج کمدی‌های سالم باشد. ***
در گفت‌وگوی قبلی که با هم به مناسبت اکران «خروس جنگی» داشتیم متوجه شدم ریزه‌کاری‌های داستانی برای جذاب شدن فصل‌های کمدی فیلم ماحصل تلاش خودتان در تغییر اساسی فیلمنامه است. با علم به اینکه بنده می‌گویم سرکار خانم طلا معتضدی فیلمنامه‌نویس درجه 2 و متوسط تلویزیونی به حساب می‌آید «سریال سهمی برای دوست» هم به سیاق دیگر آثار شماست.
من درباره خانم معتضدی خلاف نظر شما را دارم. وی در شروع کار متن خوبی را به ما ارائه کرد، بنده متن اولیه ایشان را نپذیرفتم و تغییراتی را پیشنهاد کردم که قرار شد روی فیلمنامه انجام شود، بعد تصمیم بگیریم کار می‌کنیم یا خیر. چند جلسه نشستیم صحبت کردیم و نظراتمان را درباره فیلمنامه اولیه که خیلی طولانی بود به ایشان گفتیم. خانم معتضدی هم نسخه دیگری نوشتند و آوردند که به نظرم نسخه نهایی ایشان خوب و مناسب بود. من هم سعی کردم موقع تولید زیاد از فیلمنامه فاصله نگیرم. بیشتر لحظات خوب این سریال متعلق به فیلمنامه است اما به این موضوع هم اعتقاد دارم که فرم همیشه باید جلوتر از محتوا باشد.
من می‌دانم قوام یافتن سریال ماحصل تلاش فردی خود شماست.
کار در تلویزیون و سینما ماحصل تلاش جمعی است. چون اینجا وظیفه دارم از فیلمنامه‌نویس دفاع کنم، فکر می‌کنم خانم معتضدی هم خوب نوشته و هم فیلمنامه‌نویس خوبی است و توانایی خاصی دارد که می‌توان به ایشان اصلاحیه داد تا مسیر قصه را تغییر دهند. حتی در طول فیلمبرداری سر کار حاضر می‌شدند و پیشنهاد می‌دادیم برخی صحنه‌ها تغییرکند و ایشان این کار را انجام می‌دادند و ما کار می‌کردیم.
برای یک سریال تلویزیونی بهترین‌های بازیگری می‌آیند با شما همکاری می‌کنند، مهره مار دارید؟!
کست بستن به شانس فیلمساز باز می‌گردد. من از همان ابتدا ترکیبی را می‌نویسم؛ اینکه چقدر شانس داشته باشم که به این ترکیب ایده‌آل در عمل برسم به شرایط متفاوتی بستگی دارد. بهترین حالت این است که بازیگرانی که ما نیازشان داریم سر کار نباشند، از لحاظ مالی به توافق برسیم و با فیلمنامه و نقش مشکل نداشته باشند، با توجه به این 3 گزینه من آدم خوش‌شانسی هستم.
«اسرار پدری» تله فیلم کاملا موفقی بود، چرا بعد از موفقیت این تله، سریال کار نکردید؟
چند سالی است که به من پیشنهاد می‌شود سریال مناسبتی بسازم اما هر بار با متن مشکل پیدا می‌کنم یا شرایط کاری فراهم نمی‌شود، بالاخره یک اتفاقی افتاده که کار نکنیم. برای ساخت این سریال آقای مفید خیلی اصرار کرد و کلی برنامه‌ریزی‌هایش را بر هم زد. ایشان به عنوان تهیه‌کننده خیلی لطف کرد و پافشاری ایشان سبب ساخت این سریال شد.
سریال شما جزو گزینه‌های نوروزی بود، چرا در ایام نوروز پخش نشد؟ باتوجه به اینکه «سهمی برای دوست» نسبت به «سیر و سرکه» سریال بهتری است.
سریال سیر و سرکه را ندیدم که راجع به آن قضاوت کنم تا بگویم در چه سطحی است. از ابتدا شبکه گفته بود که ما 2 تا سریال میسازیم برای نوروز و یکی از آنها را انتخاب می‌کنیم و پیش‌بینی می‌کردم برای پخش نوروزی «سهمی برای دوست» را انتخاب نکنند. کار ما به صورت مشارکتی با سازمان بورس انجام شده بود و شرایط خاصی بود که از ابتدا به عید نوروز فکر نمی‌کردم. البته یک جاهایی خود مدیر شبکه شک و تردید داشت.
سیر و سرکه در اندازه نوروز نبود و به زعم بسیاری سریال شما خیلی بهتر از سیر و سرکه است.
مرا در مقام قضاوت قرار ندهید. آقای رمضانی همکار بنده است و خیلی رابطه خوبی داریم و در واقع فیلمساز خوبی است. ما به عنوان برنامه‌ساز و فیلمساز وظیفه خودمان را انجام می‌دهیم. مدیران هستند که باید برنامه‌ریزی و مدیریت کنند. ما به تشخیص آنها باید تن بدهیم که در چه زمانی تولیدات ما را پخش می‌کنند یا چگونه از آن بهره‌برداری کنند. قطعا مدیری موفق‌تر است که از آثاری که تهیه و تولید می‌کند بهره‌برداری بهتری کند و محصول تولید شده را در زمان بهتری نمایش دهد.
از طرفی سریال شما شرکت‌های هرمی را به درستی به چالش کشید و بورس را تقدیس کرد. یک عده در حال حاضر در مملکت ما به دلایل متعدد با ترویج فرهنگ بورس‌بازی مخالف هستند و بورس بازی را به نوعی قمار‌بازی می‌دانند.
نه اصلا اینطوری نیست. بورس را اگر بشناسیم دیگر بدین شکل درباره‌اش قضاوت نخواهیم کرد. راجع بورس بنده تحقیق کردم؛ خوشبختانه در زمان پیش‌تولید ما نمایشگاه بورس دایر شد و در این نمایشگاه بنده حدودا با 100 کارگزاری بورس صحبت کردم، اصلا اینطوری نیست؛ قمار یک چیز دیگر است، بورس یک چیز دیگر و شرکت هرمی هم یک چیز دیگر. به نظر من در یک مشارکت مالی، پولی غیر‌شرعی است که ما در سود و زیانش شریک نباشیم، درآمدمان هم مشخص نباشد از چه ناحیه‌ای است. وقتی شما در بورس مشارکت می‌کنید و سهام یک شرکت تولیدی را می‌خرید گویی دارید تولید می‌کنید یا خدماتی ارائه می‌دهید و بابت همین فرآیند درآمد کسب می‌کنید. وقتی سهام می‌خرید در سود و زیان شریک هستید. به لحاظ شرعی نوع بورس در ایران متفاوت است و انتقاداتی اینچین وارد نیست.
اگر رسانه‌ها را رصد کرده باشید موج شدیدی مبتنی بر غیر‌اسلامی بودن بورس به راه افتاده بود.
مشکلی که در کشور ما وجود دارد این است که همه راجع به همه چیز حرف می‌زنند و توجه نمی‌کنیم اگر بخواهیم بگوییم پدیده‌ای شرعی نیست باید ملاک‌هایی را مد‌نظر قرار دهیم. باید خیلی مطالعه کنیم و به احکام اشراف داشته باشیم و قدرت تفسیر قرآن را داشته باشیم. ما علمای دینی داریم که رسالت‌شان همین چیزهاست و آنها تحقیق و اجتهاد می‌کنند و در نهایت تشخیص می‌دهند چه چیز درست است. اگر به لحاظ شرعی، علمی و اقتصادی بورس اشکالی داشت هیچ وقت سفارش ساخت سریالی درباره آن را نمی‌گرفتم.
با توجه به عملکرد موفقتان برای ساخت سریال «سهمی برای دوست»، بازهم تصمیم دارید سریال بسازید؟
به هرحال طنزی که میسازیم خیلی‌ها دوست ندارند، خیلی‌ها هم خوششان نمی‌آید و بالعکس. سبک و سیاقی است که خودم دوست دارم و سالم بودنش در اولویت است.
شیوه شما در ساخت کمدی‌های خانوادگی و سالم یک جور سبک شده. اتفاقا غیر از جامعه
شبه روشنفکر، خیلی‌ها دوست دارند در حوزه سینما شما به جای «صبح روز هفتم»، «خروس جنگی» و «شرط اول» و «اخلاقتو خوب کن» بسازید؟
خروس جنگی را که ساختیم همه ایراد‌های بنی‌اسرائیلی می‌گرفتند، تمام که شد الان همان دوستان این فیلم را جزو آثار موفق بر می‌شمرند، شرایط نقد ما منصفانه نیست. در زمان خودش فیلم را نمی‌بینند و بعدا مجبورند اقرار کنند به تاثیر فیلم. زمانی که خروس جنگی را می‌ساختم خیلی دوست داشتم فیلم ما نزدیک به فیلم «همسر» آقای فخیم‌زاده باشد، چون یک فیلم خانوادگی بود، میزان کمدی‌اش اندازه و سالم بود و پیام خوبی هم داشت.
طیف کمدی‌های نجیب دهه 60 و 70 دیگر ساخته نمی‌شود،شما در این موضوع تامل کرده‌اید؟
به سینمای ما این ایراد را می‌شود گرفت که از حالت مردمی بودن خارج شده است. فیلمسازان ما در شرایطی باورهای غلطی نسبت به توده‌ها دارند. بدین ترتیب بر اساس همین تفکر اقدام به ساخت فیلم‌هایی می‌کنند که همراه با مردم نیست.
موج کمدی سخیف ربطی به سینمای ایران ندارد. سطح کمدی‌ها در دنیا نازل شده است مثلا 20 سال قبل می‌گفتیم کمدی، یاد فیلم‌های انسانی و متعارف «لوبیچ» و «وایلدر» می‌افتادیم، الان تا می‌گویند کمدی کمدی‌های جنسی، «جاد اپتو» را به یاد می‌آوریم. موافق هستید نگاه بومی در کمدی‌های
ما وجود ندارد؟
نگاه اغلب فیلمسازان به سینمای غرب است و الگوسازی از محصولات غربی سبب شده فیلمساز ما به سمتی برود که اصلا ایرانی نیست. در مواجهه با محصولات فرهنگی، سلامت خانواده و فرزندان برای مردم در اولویت است و گرایش به فیلم سالم در ایران در درجه نخست اهمیت قرار دارد. در شرایطی که به لحاظ مسائل اقتصادی و معشیتی دچار بحران هستیم و مردم شرایط دشواری دارند نیاز به شادابی در اولویت است تا بتوان مقداری از آشفتگی‌های ذهنی مردم را از آنها گرفت.
پس با توجه به موفقیت «سهمی برای دوست» باز هم در تلويزيون کار می‌کنید؟
الان یک سریال 45 قسمتی در مرحله نگارش است. کار قشنگ و جذابی است و فضایی مفرح و طنز دارد. سعی می‌کنم بازیگران طناز‌تری هم انتخاب کنم. در واقع اگر اتفاق بیفتد از تجربه «سهمی برای دوست» استفاده می‌کنم.
با توجه به شناختی که از شما دارم به نظر می‌رسد ریتم سریال بهم ریخته است و ابتدا و انتهای هر قسمت مشخص نیست، چرا؟
موقعی که با آقای مفید صحبت کردیم برای
13 قسمت 45دقیقه‌ای بدون تیتراژ به توافق رسیدیم که اگر با تیتراژ حساب کنید می‌شود 50 دقیقه. متاسفانه گفتند امکان نمایش 50 دقیقه‌ای نیست و سریال باید به زمان کمتری تقسیم می‌شد، ما مجبور شدیم پایان‌بندی هر قسمت سریال را تغییر دهیم و این تغییر شروع و پایان‌بندی سریال کاملا از روی اجبار است. در تدوین اولیه پایان‌بندی خیلی بهتری داشتیم و قسمت‌بندی‌ها تناسب جذاب‌تری داشت.
2 سریال «نون و ریحون» موتمن و «قهوه تلخ» با راوی پیش می‌رود. در قهوه تلخ راوی در نقش قهرمان اول ظاهر می‌شود و در «نون و ریحون» راوی وارد قصه می‌شود، چرا حضور یافتن راوی در متن سریال را حذف کردید و سوال دیگر اینکه این سریال را از ابتدا با راوی نوشته بودید؟
راوی را من در نوشته دوست داشتم، در نسخه اولیه راوی دیده می‌شود و در سریال نقش داشت. من ترجیح دادم صدایش فقط باشد. حتی آقای شریفی‌نیا اصرار داشت روای در سریال حضور پیدا کند و خیلی اصرار داشت راوی را بازی کند ولی احساسم این بود که باید حضور راوی را حذف کنم. برای انتخاب راوی از ابتدا با آقای انصاری صحبت کردیم، حتی به رامبد هم پیشنهاد داده بودیم، در نهایت با آقای انصاری به توافق رسیدم، قبل از این هم برای راوی رضا عطاران مد‌نظرم بود.