بعضی نام‌های خانوادگی خیلی بامسما هستند؛ درست مثل نام خانوادگی ثروتیان. درست است که استاد بهروز ثروتیان دیگر در میان ما نیست و به اصطلاح دستش از دنیا کوتاه شده اما او را می‌توان در ردیف یکی از ثروتمندترین مردان ایران قلمداد کرد. ثروت او طی سال‌های پرفراز و نشیب عمرش به غایت ارزشمند و مورد مباهات آیندگان است که شرحش در این مقال نمی‌گنجد. در واقع هریک از آثاری که امروز در زمینه تالیف، تصحیح و تفسیر از او به جا مانده، ثروتی عظیم و پایان نیافتنی است که می‌تواند دستمایه و منبع الهام پژوهشگران و شاگردان بعد از او قرار گیرد. این استاد ارزشمند، روز 7 تیرماه بر اثر سكته قلبي در منزلش در كرج در سن 75 سالگي از دنيا رفت. وی در سال 1316 در مياندوآب متولد شد، در سال 1342 در كنكور سراسري شركت و همزمان ادبيات و فلسفه تحصيل كرد كه در هر دو شاگرد اول بود. در سال 1345 نفر اول دانشگاه تبريز شناخته شد و مدال علمي درجه يك فرهنگ را دريافت كرد، سپس براي خدمت فرهنگي به مياندوآب رفت. در سال 1351 دوره كارشناسي‌ارشد ادبيات را در تبريز به اتمام رساند و در سال 1354 موفق به اخذ دكتراي ادبيات از دانشگاه تهران و در همين دانشگاه نيز استخدام شد. در سال 1358 از دانشگاه تبريز بازنشسته شد و از سال 1365 تا 1382 با دانشگاه آزاد كرج همكاري داشت. تصحيح و شرح آثار نظامي، تصحيح ديوان حافظ، شرح ديوان حافظ، فرهنگ اطلاعات نفايس‌الفنون، فرّ در شاهنامه، تصحيح جاودان خرد، پير طريقت گفت، بيان در شعر فارسي، روايات گهربار، طنز و رمز در الهي‌نامه، بازنويسي آثار نظامي براي جوانان، روياي عشق در مثنوي گل و نوروز، گزيده مخزن‌الاسرار، آينه غيب، سلام بر حيدربابا (شعر فارسي)، ترجمه حيدربابايه سلام، از ايران چه مي‌دانيم (7 جلد)، شعر و انديشه نيما يوشيج، انديشه‌هاي نظامي‌گنجه‌اي و نقش بيان در آفرينش خيال از جمله آثار منتشر شده ثروتيان هستند. آنچه در پی می‌آید حاصل گفت‌وگوی ما با شاگرد این استاد پیشکسوت درباره آثار منتشر شده و منتشر نشده‌اش است.
حکایت شاگرد وفادار
علیرضا قوجه‌زاده، استاد دانشگاه و دانشجوی رشته دکترای زبان و ادبیات فارسی یکی از شاگردان و نزدیکان زنده‌یاد ثروتیان بوده است. قوجه‌زاده با اشاره به اینکه در سال 1374 یکی از شاگردان زنده‌یاد ثروتیان در دانشگاه کرج بوده، می‌گوید: در دانشگاه شاگردش بودم، در جنگ با پسرش همرزم بودم و بعد از پایان دوران دانشگاه پیوند دوستی من و استاد طوری شکل گرفت که موجب شد بیش از پیش به او نزدیک شوم و به خواست ایشان، پیگیری چاپ و نشر کتاب‌هایش را برعهده بگیرم.
پایان‌نامه ارزشمند
قوجه‌زاده از کتاب «خردنامه ایران باستان» به عنوان یکی از ارزنده‌ترین آثار بهروز ثروتیان در سال‌های اخیر یاد می‌کند و در توضیح این کتاب می‌گوید: پایان‌نامه دکترای ثروتیان، تصحیح جاویدان خرد بوده است. این کتاب ترجمه «الحکمته الخالدت» است که همزمان در ایران در شعبه اسلامی دانشگاه مکجیل کانادا در سال 1355 نیز منتشر شده و بار معنایی فراوانی دارد و تا امروز به وسیله نشر کاوش 5 بار تجدید چاپ شده است. کتاب «خردنامه ایران باستان» در واقع گزیده‌ای از پایان‌نامه ایشان به شمار می‌رود. این کتاب در سال 1389 نیز توانست برنده جایزه کتاب فصل شود.
سیری در زندگی حافظ
از قوجه‌زاده درباره سرنوشت کتاب «سیری در زندگی حافظ شیرازی» می پرسم، او درباره این کتاب توضیح می‌دهد: زنده‌یاد ثروتیان در این کتاب به شرح اندیشه و افکار حافظ پرداخته و به نوعی زندگینامه حافظ را بر اساس غزلیات او مورد تفسیر قرار داده است. علاوه بر این، وی برای نگارش چنین کتاب ارزشمندی از آثاری که تا امروز درباره حافظ و زندگی و افکار او وجود داشته‌اند نیز کمک گرفته است، به همین دلیل است که کتاب «سیری در زندگی حافظ شیرازی» صرفنظر از تبیین زندگی این شاعر بزرگ، تحلیل اشعار او نیز به شمار می‌رود. این کتاب هنوز به چاپ نرسیده است. علاوه بر اینها، استاد ثروتیان در اواخر عمر آثاری در دست نگارش داشت که «شرح غزلیات دیوان کبیر» از این جمله به شمار می‌رود. از آنجایی که مولانا در آثار خود با 3 تخلص «خاموش»، «شمس» و «حسام‌الدین» معروف بوده است، بخشی از اشعار او در دیوان کبیر با تخلص خاموش بیان شده است. زنده‌یاد ثروتیان در این کتاب آن بخش از اشعاری که با این تخلص آورده شده را مورد بررسی قرار داده است. متاسفانه بعد از درگذشت وی، تالیف این کتاب ناتمام مانده است.
ادای دین به زادگاه
شاگرد استاد ثروتیان از دیگر کتاب او با عنوان «شرح حال فرهادمیرزا» نام می‌برد و اضافه می‌کند: فرهادمیرزا معتمدالدوله یکی از نویسندگان و شاعران دوره قاجار بوده که کتابی با نام «زنبیل» نیز داشته است. ثروتیان در این کتاب به بررسی و توضیح آثار این شاعر و نویسنده پرداخته است زیرا کتابی که از فرهادمیرزا باقی مانده حالت کشکول دارد و مطالب این کتاب مشتمل بر فرهنگ، لغات و... بوده که بی‌تردید خواندن آن برای مخاطبان و دوستداران ادبیات جذاب است. «تاریخ 50 ساله میاندوآب» نیز دیگر اثر این استاد پیشکسوت ادبیات فارسی است. این کتاب که تاریخ میاندوآب را از دوره مشروطه به بعد به تصویر می‌کشد هنوز چاپ نشده است. چون زادگاه استاد میاندوآب بوده این کتاب به نوعی ادای دین ایشان به این شهر به شمار می‌رود.
شهروند گنجه
به خاطرم هست قوجه‌زاده سال گذشته کتاب «شهروند گنجه» که متشکل از مقاله‌های استاد بهروز ثروتیان بوده را منتشر کرده است. او در توضیح بیشتر این کتاب می‌گوید: زنده‌یاد ثروتیان، طی سال‌ها، مقاله‌هایی درباره نظامی‌گنجه‌ای به رشته تحریر درآورد که غالب آنها در نشریات ادبی مختلف منتشر شد اما به دلیل اینکه این مقاله‌ها از انسجام کافی برخوردار نبودند و هریک به شکل پراکنده و در یک برهه زمانی چاپ شده بودند، تصمیم به گردآوری آنها در زمان حیات استاد گرفتم زیرا تصور کردم تدوین چنین کتابی با درونمایه این مقاله‌ها قطعا می‌تواند دیدگاه‌های وی به عنوان یک پژوهشگر ادبی نسبت به آثار و افکار نظامی‌گنجه‌ای را نزد مخاطبان روشن کند. البته مقالاتی که دکتر ثروتیان درباره نظامی نوشته متعدد است، بنابراین من در این کتاب به گزینش مقاله‌هایی که در این باره وجود داشته پرداخته‌ام. درباره فصول مختلف این کتاب که از سوی نشر آیدین منتشر شده این‌طور می‌توان گفت که مقدمه کتاب به دوران تحصیلات و زندگینامه استاد ثروتیان اختصاص دارد که به اجمال درباره هریک از دوران زندگی او شرح داده‌ام. فصل اول نیز شامل گفت‌وگوهایی است که طی سال‌های گذشته تا امروز با ثروتیان در نشریات و رسانه‌ها منتشر شده است. در این کتاب مقاله‌هایی درباره همه آثار نظامی از جمله «هفت‌پیکر»، «شرفنامه»، «لیلی و مجنون»، «مخزن‌الاسرار» و. . . وجود دارد که «زن مبارک میوه درخت برومند از دیدگاه نظامی»، «راز و رمز سخن در آینه غیب نظامی»، «هند و هندو در آثار نظامی»، «افسانه آدمک‌های آهنین در قصه بانوی حصاری»، «برخورد فکری نظامی با فردوسی»، «اسپاهان، اسپهان و سپاهان در آثار نظامی» و... نیز برخی مقاله‌های این کتاب به قلم دکتر ثروتیان را تشکیل می‌دهد.
تصحیح متون کهن
با نگاهی به زندگی پرثمر استاد بهروز ثروتیان این سوال در ذهنم شکل می‌گیرد که اگر قرار به تقسیم‌بندی فعالیت‌های پژوهشی و تالیفی او باشد کدام بخش بیش از دیگر بخش‌ها طی این سال‌ها پررنگ‌تر به نظر می‌آمده است؟ قوجه‌زاده در این باره نیز با اشاره اینکه بخش تصحیح و تحلیل عمده فعالیت ثروتیان طی این سال‌ها بوده است، اضافه می‌کند: دکتر ثروتیان در مقطع کارشناسی در دانشگاه به نگارش پایان‌نامه‌ای با عنوان
«فرّ در شاهنامه» می‌پردازد. این پایان‌نامه در نوع خود در آن زمان چندان نزد استادان قابل توجه و اعتنا قرار می‌گیرد که به همت دانشگاه تبریز در سال 1351منتشر می‌شود. استاد ثروتیان در سال 1354 موفق به دریافت مدرک دکترای خود می‌شود. جالب این است که استاد راهنمای وی در این مقطع، مهدی محقق بوده است.
وقف 7 سال عمر بر تصحیح آثار نظامی
کدام‌یک از آثار استاد ثروتیان را می‌توان با ارزش‌ترین اثر دانست؟ قوجه‌زاده در پاسخ به این سوال نیز خاطرنشان می‌کند: بی‌تردید همه آثار او در نوع خود تاثیر‌گذار و برای نسل‌های بعدی مفید به شمار می‌روند در عین حال آن بخش از فعالیت‌های ایشان بر آثار نظامی‌گنجه‌ای قابل اعتناست. ثروتیان 7 سال در زیرزمین خانه‌اش در تبریز به تصحیح دیوان نظامی پرداخت و به نظر می‌رسد وقف این مقدار عمر روی این مقوله می‌تواند نقطه درخشانی در زندگی استاد قلمداد شود. این کتاب همان‌طور که اشاره کردم با عنوان «تصحیح و توضیح مخزن‌الاسرار» نخستین‌بار به وسیله نشر طوس در سال 1363 منتشر شد. دیگر مجلدهای این مجموعه چون «لیلی و مجنون» (1364)، «خسرو و شیرین»(1366)، «شرفنامه» (1368)، «هفت‌پیکر»(1377) و «اقبال‌نامه»(1379) نیز بعد از آن منتشر شدند، گرچه بعدها استاد ثروتیان این کتاب‌ها را با ویرایش تازه و استفاده از نسخ دیگر به وسیله نشر امیرکبیر چاپ کرد که تا امروز 3 بار از سوی این نشر تجدیدچاپ شده است. به خاطرم می‌آید «بشنو از نی» از دیگر کتاب‌های زنده‌یاد ثروتیان به شمار می‌رود. به گفته قوجه‌زاده، این کتاب به نوعی برگردان 6 دفتر مثنوی معنوی به نثر ساده است که به وسیله ثروتیان انجام شده است. نکته حائزاهمیت درباره این کتاب این است که وی در مقدمه اثر به این مساله اشاره کرده که مثنوی معنوی مولانا از اول تا انتها تماما درباره ولایت حضرت علی(ع) است. این کتاب در سال 1388 از سوی نشر مهتاب منتشر شده است. به گفته شاگرد وفادار استاد، «سلام بر حیدربابا» اثر دیگر ثروتیان است. وی در این کتاب، منظومه معروف «حیدربابایه سلام» شهریار را به فارسی برگردانده است.