حضور 120 کشور در جنبش عدم‌تعهد با سهم جمعیتی بسیار قابل توجه، نشان‌دهنده یک پتانسیل عظیم در این جنبش است اما با یک نگاه واقع‌بینانه، جنبش عدم‌تعهد در حرکت‌های اساسی و تعیین‌کننده جهانی از اثرگذاری شایسته‌ای برخوردار نبوده است. حال با در نظر گرفتن سابقه اين جنبش 50 ساله باید پرسید آیا جنبش عدم‌تعهد به اهدافی که بانیان جنبش در 1961 در نظر داشتند، با سرعت مطلوب، نزدیک شده یا خیر؟ بانیان جنبش عدم‌تعهد زمان تاسیس آن یک نگرش متفاوت عدم‌تعهد به 2 اردوگاه اصلی جهان دوقطبی را ارائه کردند و به همین روی این فضای سیاسی، بیشتر یک هویت سیاسی به جنبش بخشید. در این میان هرچند جنبش عدم‌تعهد تاکنون در بعد سیاسی خود تاثیرات قابل توجهی را به همراه داشته اما 50 سال گذشته تاریخ بشریت نشان داد فاکتور اقتصادی بیشترین نقش و اهمیت را در حرکت‌های عظیم جهانی داشته و عزم‌های سیاسی، زمانی که بر مرکب اقتصادی سوار شده و خود را از نظر اقتصادی توانمند و برای اقتصاد خود برنامه‌ریزی کرده‌اند، موفق به دستیابی به اهداف سیاسی خود شده‌اند. صادقانه باید گفت جنبش عدم‌تعهد از جنبه سلبی در تحولات جهانی موثر بوده اما در جنبه ایجابی و اینکه بتواند آنچه را می‌خواهد ایجاد کند، تاثیراتش شایسته حجم عظیم بشری عضو جنبش نبوده چرا که جنبش عدم‌تعهد، موفق به توانمندسازی لازم در حوزه اقتصاد درون خود نشده است؛ توانمندسازی اقتصادی درون خانواده عدم‌تعهد لازمه اثرگذاری ایجابی در عرصه بین‌المللی است و جنبش عدم‌تعهد باید توجه خود را به 2 بال توانمندسازی اقتصادی که رشد و عدالت است، معطوف می‌کرد. بنابراین با توجه به اهمیت نقش اقتصاد و توجه به آن در معادلات جهانی، چنانچه باشگاه عدم‌تعهد بخواهد باشگاه کم‌درآمدها باقی بماند، باید پذیرای اثرگذاری اندک خود در تحولات جهانی باشد اما چنانچه با نرخ رشدی بالاتر از نرخ رشد دیگران حرکت کند، می‌توان پیش‌بینی کرد اثرگذاری ایجابی آن هم بیشتر خواهد شد.
دومین لازمه دستیابی جنبش عدم‌تعهد به توان اثرگذاری ایجابی، تقویت ارتباطات درونی است و باشگاه عدم‌تعهد زمانی می‌تواند هویت سیاسی خود را به یک هویت اثرگذار اقتصادی تبدیل کند که ارتباطات درونی و همگرایی اقتصادی میان اعضای باشگاه و بدون نیاز به عوامل بیرونی بیشتر شده و ارتباطات با واسطه به ارتباط مستقیم تبدیل شود.
سومین لازمه، اثرگذاری ایجابی در تحولات جهانی است و چنانچه جنبش عدم‌تعهد در طول 50 سال گذشته، الگوی رشد متفاوت مثبتی که علاوه بر مباحث نظری در تجربه عملی نیز نشان دهد که می‌تواند جایگزین الگوهای دیگر شود را ارائه می‌کرد، الان وضع کاملا متفاوتی داشت و اگر همین امروز هم موضوع الگوسازی را مورد توجه قرار دهد در 10 سال آینده وضع بسیار بهتری خواهد داشت. از گذشته تاکنون بانیان جنبش عدم‌تعهد به دنبال راه رشدی غیر از سرمایه‌داری و سوسیالیسم بودند اما برخی از همان کشورهایی که از پیشگامان این نظر بودند، در عمل، پرچم افکنده و به یکی از الگوهای این 2 اردوگاه پیوستند اما این 2 اردوگاه در حوزه اقتصاد شکست خوردند و اتفاقات سال گذشته حاصل این هماوردی و رقابت بود که ناکارآمدی ساختاری الگوی رشد سرمایه‌داری را نشان داد و منجر به چالش و بحران اقتصادی در جهان شد. در این شرایط الگوسازی باید دستور کار جدی جنبش عدم‌تعهد باشد؛ الگوی مطلوبی که در آن ملاحظات اجتماعی در کنار ملاحظات اقتصادی مورد توجه قرار گرفته و دارای مبانی تئوریک نیز باشد و فقط به نقد و نفی دیگران اکتفا نکرده تا بتواند برخی چالش‌هایی که در الگوهای متعارف موجود حاصل شده را پاسخ بدهد.
ادامه در صفحه 12