آزاده صالحی: زیاد شنیده‌ایم که هنرمندان و نویسندگان بی‌شماری در تنهایی و انزوایی که مدت‌ها به آن دچار بوده‌اند درگذشته‌اند. از قدیمی‌ها شنیده‌ایم که بارها گفته‌اند مرگ حق است. شکی نیست اما در اینکه مرگ چگونه می‌تواند سراغ یک آدم بیاید نکته‌ای است که نیازمند بررسی و تحلیل است. مرگ در تنهایی، تنگدستی، نسیان و پیری آن هم برای نویسنده‌ای که خالق کتاب «لحظه‌های انقلاب» است، قدری تلخ و تامل‌برانگیز است. سیدمحمود قادری‌گلابدره‌ای از جمله نویسندگانی است که شامگاه 15مردادماه در بی‌کسی و فقر چهره در نقاب خاک کشید. وی متولد ۱۳۱۶و از شاگردان و دوستان جلال آل‌احمد بوده است. از گلابدره‌ای بیش از ۳۳ کتاب منتشر شده که نخستین آن با عنوان «سگ کوره‌پز» در سال 1349 منتشر شده است. او بعد از نگارش رمان «پر کاه»، «بادیه» را در سال 1356 به چاپ رساند؛ رمانی که عباس کیارستمی فیلمنامه‌ای اقتباسی بر اساس آن نوشت. داریوش مهرجویی از رمان «دال» وی فیلمنامه‌ای با نام «صحرای سرد» نوشته که موضوع آن در سوئد می‌گذرد و به زبان‌های خارجی مختلفی نیز برگردانده شده است. «پرستوها»، «صحرای سرد»، «حکومت نظامی»، «سنگ به مثقال»، «آقاجلال» و «سفر به حجله‌گاه عشق» از آثار گلابدره‌ای طی سال‌های گذشته تا امروز به شمار می‌رود. مرگ گلابدره‌ای نیز مانند حیات او طی سال‌های اخیر رقت‌انگیز و متاثرکننده است. نویسنده‌ای که به گفته دوستان نزدیک خود این اواخر تلفن دست می‌گرفته و طلب لقمه نانی از این و آن برای رفع گرسنگی می‌کرده، حتی بعد از مرگ نیز از اقبال حضور دوستان بر مزار و مسجد محروم می‌ماند چنانکه در مراسم ترحیم او جز عده معدودی شرکت نکردند. احمد شاکری نویسنده‌ای است که درباره ابعاد شخصیتی و آثار محمود گلابدره‌ای با او به گفت‌وگو نشسته‌ایم.روشنفکر مشرف به انقلاب
زنده‌یاد گلابدره‌ای را می‌توان نویسنده‌ای متعلق به نسل پیشین ادبیات داستانی معاصر دانست بویژه آشنایی، شاگردی و دوستی‌اش با جلال آل‌احمد، وی را در ردیف نویسندگان روشنفکر قرار می‌دهد. از طرفی او در دوره کنونی نیز نویسنده‌ای اثرگذار بوده و دوره‌های مهمی چون پیروزی انقلاب اسلامی و دفاع مقدس را درک کرده است چنانچه اگر بخواهیم تاریخ ادبیات معاصر را ورق بزنیم، نمی‌توان از نام گلابدره‌ای به واسطه خلق آثارش چشم‌پوشی کرد ضمن اینکه بین آثار او، تجارب متفاوت ادبی نیز به چشم می‌خورد که از این جمله می‌توان به آثار وی در زمینه‌های داستانی و مستندنگاری اشاره کرد که در مقایسه با دیگر ژانرها برجسته‌تر بوده‌اند.
انعکاس سلوک فردی در همه آثار
نکته دیگر سلوک فردی ایشان است که در آثارش نیز متجلی شده است. اگر بخواهم از بارزترین آثار گلابدره‌ای نام برده باشم، بی‌تردید کتاب‌هایی چون «لحظه‌های انقلاب» و «اسماعیل اسماعیل» را می‌توان نام برد که به لحاظ ساختاری و محتوا قابل قبول بوده است. خاصه اثر ماندگار «لحظه‌های انقلاب» که دارای مولفه‌های مستندنگاری است و به دلیل داشتن نوع روایت و دیدگاه در جایگاه منحصر به فردی قرار می‌گیرد. آنچه گلابدره‌ای را از دیگر نویسندگان متمایز می‌کند اینکه وی زمانی به نگارش آثاری با درونمایه انقلاب پرداخت که نسل جدید انقلاب هنوز به دنیا نیامده بودند و نویسندگان پیش از انقلاب نیز چندان که باید برای نوشتن از آرمان‌های انقلاب تمایلی از خود نشان نمی‌دادند.
نویسنده تجربه‌ها و سفرها
زندگی محمود گلابدره‌ای بویژه در دوره‌ای که برای تحصیل در آمریکا بسر می‌برد نیز از جهت دیگر قابل توجه است. او در طول سفر 10 ساله خود در آمریکا، مشاغل و شهرهای مختلفی را تجربه کرد و همین تجارب، دستمایه نگارش او برای آثار بعدی‌اش شد طوری که با دقت در مضامین کتاب‌های گلابدره‌ای می‌توان به این نتیجه رسید که تجاربی که او طی این سال‌ها در برهه‌های گوناگون زمانی کسب کرده چقدر توانسته بر نوع نوشتن او تاثیرگذار باشد. اگرچه بعد از سفر به آمریکا و تاثیراتی که از جهان غرب دریافت کرد آثارش مورد نکوهش روشنفکران آمریکایی قرار گرفت و از او همواره به عنوان نویسنده روشنفکر یاد شد.
قدم‌های جدی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
به نظر می‌رسد درباره وضع معیشتی نویسندگان باید به 2 نکته به شکل تواما توجه کرد. شکی نیست که نسبت به نوع زندگی یک نویسنده باید توجه بیشتری نشان داده شود تا زندگی نویسنده همتراز با شأن قلم او باشد. البته نباید با وجود مواردی انگشت‌شمار مانند وضع معیشتی نویسنده‌ای چون گلابدره‌ای سراغ تعمیم رفت و سیاست‌های کلی را مورد نقد قرار داد. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی طی سال‌های کنونی قدم‌های جدی را در این زمینه برداشته که بیمه نویسندگان، مقرر کردن بیمه بازنشستگی و از کار افتادگی، اعطای مدرک معادل، پذیرفتن نویسندگی به عنوان شغلی مستقل و... از این جمله بوده است. نه‌تنها وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی که دیگر نهادهای متولی و مرتبط نیز اقدامات مناسب و شایسته‌ای برای رفاه نویسندگان انجام داده‌اند.
تأسیس دفترهای حمایتی
پیشنهاد من به عنوان یک نویسنده همواره بر این بوده که دفتری برای پیگیری امور نویسندگان راه‌اندازی شود. البته به نظر می‌رسد اگر این عملکرد از سوی بنیاد ادبیات داستانی صورت گیرد، بهتر است به این معنی که بنیاد ادبیات داستانی یکی از محورهای فعالیت خود را بر مرتفع کردن مشکلات نویسندگان بنا کند که همان‌طور که اشاره کردم تا امروز شاهد تلاش‌های خوبی در این باره بوده‌ایم. تصور من بر این است که تامین معیشت نویسنده در جامعه پارامترهای مختلفی دارد و به عوامل زیادی می‌توان آن را مرتبط دانست. از جمله رابطه نویسنده و ناشر، رابطه نویسنده و مخاطبانش و همین‌طور حوزه‌های فعالیت نویسنده طی سال‌های مفید کاری‌اش.
«لحظه‌های انقلاب» مهجور و‌منزوی
اگرچه نویسنده‌ای چون محمود گلابدره‌ای طی دهه‌های گذشته آثار درخشانی از خود به جای گذاشته اما عمده فعالیت نویسندگی او به دهه 60 و اوایل دهه 70 محدود می‌شود. به عنوان مثال او در دهه 70 و بعد از بازگشت از آمریکا کتاب «10 سال هوم‌لسی آمریکایی‌ها»را نوشت که نشر فرهنگ‌گستر آن را منتشر کرد. قرار بود این کتاب مبدل به مجموعه‌ای 10جلدی شود اما تنها 2 جلد آن نوشته شد، دلیلش هم این بود که این 2 جلد به لحاظ مفهومی سخت بودند و زبان روایتی که نویسنده در پیش گرفته بود، به آن شکلی که باید مخاطب را جذب نمی‌کرد یا مثلا کتاب «لحظه‌های انقلاب» به دلایلی که روشن نیست چندان از اقبال تجدیدچاپ برخوردار نشد و حتی در محافل ادبی نیز کمتر مورد توجه قرار گرفت. «لحظه‌های انقلاب» به‌زعم آنهایی که این کتاب را خوانده‌اند، اثری مطلوب و پرمفهوم است و آن‌طور که از نامش پیداست، با مضمون پیروزی انقلاب اسلامی به رشته تحریر درآمده است. این کتاب تلفیقی از خاطره‌نگاری در قالب و ساختار رمان است.
بی‌توجهی رسانه‌ها به نویسندگان
وقتی نویسنده‌ای در شرایط نامساعد اجتماعی از دنیا می‌رود، نمی‌توان فقط سیاستگذاران دولتی و نهادهای فرهنگی را مقصر قلمداد کرد. به نظرم نویسنده‌ها نیز باید به یکدیگر تعهد داشته باشند. نه‌تنها نویسنده‌ها که منتقدان و مطبوعات نیز باید سهمی در این میان داشته باشند. چندان که متاسفانه مشاهده می‌شود، برخی رسانه‌ها تا پیش از مرگ نویسندگانی مثل گلابدره‌ای اطلاع زیادی درباره شخصیت و آثار او ندارند و بعد از درگذشت نویسنده به بررسی آثار و احوال او می‌پردازند در حالی که همین رسانه‌ها در زمان حیات نویسنده‌ها یادی از آنها نمی‌کنند. این غفلت در حالی از همه طرف صورت می‌گیرد که عرصه نشر پیش از هر چیز دیگر نیازمند تعامل است و تنها با حفظ مولفه تعامل است که می‌توان به ادامه حیات سالم و پرثمر نشر امیدوار باشیم. برخی می‌گویند نویسندگی در مقایسه با دیگر کشورها مهجور مانده و در کشورهای دیگر نویسندگان از منظر معیشتی وضع بهتری دارند در حالی که این تعبیر خطاست زیرا در آن کشورها نیز نویسندگانی مورد توجه و اقبال قرار می‌گیرند که آثار شگرف و برجسته‌ای نوشته باشند و این‌طور نیست که هر نویسنده‌ای ولو اینکه اثر شاخصی هم ارائه نکرده باشد از حمایت‌های لازم برخوردار شود. می‌توان گفت در هر کشور یک یا 2 نفر مثل مارکز یا خالق هری پاتر از این حمایت‌ها بهره‌مند می‌شوند و به ثروت افسانه‌ای دست می‌یابند. در عین اینکه چگونه جهانی شدن، چگونگی دست یافتن یک اثر به تیراژ فراوان و... مباحثی است که علل مختلفی را در پی دارد و باید برای یافتن این پاسخ‌ها بیشتر تعمق و واکاوی کرد. اگرچه در کشور ما هنوز این موقعیت که یک اثر ادبی شاخص به وجود بیاید و در عرصه‌های مختلف مورد توجه قرار گیرد به وجود نیامده است. البته این به معنی آن نیست که ما در زمینه ادبیات دارای نقصان هستیم بلکه فقط به این اندازه نرسیده‌ایم.
نامه گلابدره‌ای به یک مسؤول
محمود گلابدره‌ای در نامه‌ای که سال 86 به سعیدی‌کیا، وزیر وقت مسکن و شهرسازی می‌نویسد، ضمن تقاضای مسکن برای خود، درآمد ماهانه‌اش را فقط 90 هزار تومان اعلام می‌کند. به گزارش مهر، نامه‌ای به امضای سیدمحمود گلابدره‌ای خطاب به وزیر مسکن و شهرسازی در سال 86 در مراسم تشییع جنازه او دست به دست شد که نشان می‌داد پیرمرد ادبیات داستانی کشور ما در چه فقر و فلاکتی زیست می‌کرده است. متن کامل این نامه به شرح زیر است: «با سلام خدمت مقام محترم وزیر مسکن و شهرسازی، جناب آقای سعیدی‌کیا، بنده سیدمحمود قادر گلابدره‌ای، نویسنده 70 ساله که 33 کتاب، 5 تا قبل و 28 تا بعد از انقلاب و لحظه‌های انقلاب یکی سال 58 و 4 تا رمان سال 60، یک سال در جبهه‌ها در کانون پرورش چاپ و 2 ساعت از زندگی‌ام در غبار دارآباد و صدها بار پخش و مقام معظم رهبری و رئیس صدا و سیما دیده و مرا خواست و از سال 82 تا حالا 5 بار خانه رهن کرده و ساکن شده‌ام، در خدمت انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی بوده و هستم و حالا صاحبخانه بعد از یک سال گفته قرارداد فسخ و باید جا عوض کنم. 10 میلیون رهن از 2 میلیون شروع شده و حالا صاحبخانه می‌گوید 20 میلیون و من گیر کرده‌ام که چه بکنم؛ پول ندارم، جا ندارم و تنها درآمدم همین 90 هزار تومان کمک به پیشکسوتان است که ارشاد محبت می‌کند و من با 90 هزار تومان می‌توانم، می‌خواهم، می‌زیم و می‌نویسم. کمک کنید اگر امکان دارد به خاطر خدا. مقام معظم رهبری فرمودند به شما بگوییم جایی به من حقیر بدهند تا بنشینم و بنویسم. خدا عوضش را به شما بدهد».