فیلم «بدرود بغداد» همزمان با فیلم «گنجه رنج» ساخته شد. این نکته را بدین جهت بیان میکنم که 2 موضوع و مساله جاری در دل یک جنگ از 2 زوایه مختلف بررسی میشود، نگاه میلیتاریستی بیگلو، کارگردان آمریکایی با ظرافت جهان را تحتتاثیر قرار میدهد و در دوئلی ایدئولوژیک همه جوایز اسکار در برابر فیلم عظیم جیمز کامرون را درو میکند اما فیلمساز وطنی با چیرهدستی فرمی و محتوایی نگاه ضدمیلیتاریستی و انسانیاش را در ظرف یک اثر بینالمللی میریزد، حتی به اندازه فیلم «33 روز» هم از او تشکر و قدردانی نمیشود. همان سال که «بدرود بغداد» در جشنواره فیلم فجر نمایش داده شد، چندی بعد با ربودن همه جوایز اسکار توسط فیلم «گنجه رنج» تبلیغات وسیع جهانی درباره این فیلم آغاز شد. در همان زمان در کشور خودمان فیلم رسما بایگانی شد تا حجم وسیعی از فیلمهای سخیف به نمایش درآیند و جالب است آقایان سال بعد از نمایش به فکر اسکار فرستادنش افتادند اما غرض و مرض با این فیلم شاخص همچنان ادامه یافت و در بدترین زمان ممکن در سینمای تهران به صورت محدود به نمایش درآمد. اگر درباره فیلم «بدرود بغداد» نه به اندازه
«گنجه رنج» بلکه به اندازه همین منطقه خارمیانه همت و تلاشی برای اکران فیلم وجود داشت، این فیلم کوچک با پیام فرامنطقهای موجود در محتوایش میتوانست اثری تاثیرگذار باشد. ماهیت اثر نگاهی فرامنطقهای و به نوعی جوابیه فیلم میلیتاری
«گنجه رنج» محسوب میشود. همزمانی ساخت اثر نشان از پیشرو بودن نوابغ این سرزمین در فهم موضوعات کلان و استراتژیک در دفاع از حقانیت مردم عراق دارد. اگر مسؤولان فرهنگی ما به سازوکارهای جهانی(حتی فرامنطقهای) سینما میاندیشیدند و میدانستند اکران جهانی فیلمهایی نظیر «بدرود بغداد» چقدر وجهه ایرانیان را نزد جهانیان ارتقا میبخشد هیچگاه در دام دعواهای خالهزنکی و سیاسی کنونی نمیافتادند. صرفنظر از ضعفهای مدیریتی در حوزه سینما، به فیلم
«بدرود بغداد» باید به عنوان محصولی چند منظوره نگاه کرد؛ فیلمی که در لایههای محتوای ایدئولوژیک در تقبیح میلیتاریسم با ظرافت و زبان جهانی سلطهجویان جنگ دوم صلیبی را متهم میکند. واقعا یک فیلم با قوارههای کاملا کوچک و زبان پیامرسان در ابعاد جهانی، توسط جوانی خلاق ساخته شده است اما مدیران و مسؤولان اصلا حواسشان به موضوعات مطروحه در این فیلم بزرگ نیست. حتی اکران چنین فیلمی از فیلمهای شیر و عسلی و قر و کمری مهجورتر است. آوینی در مقاله «جنگ در آینه نقاشی متعهد» مینویسد: «جنگ تحمیلی پایان گرفت اما مبارزه پایان نگرفته است و بهرغم توهم بسیاری از آنان كه در انتظار پایان جنگ بودند، مبارزه آنگاه پایان خواهد گرفت كه انقلاب از ماهیت اسلامی خویش دور شود. اگرچه تحلیلهای سیاسی محض بدون توجه به حقیقت اسلام و صیرورت عالم وجود و منتهای آن، ممكن است به نتایجی دیگر مغایر با آنچه گفتیم دست یابد اما حقیقت اسلام ظاهر نخواهد شد مگر در كشاكش جهاد و مبارزه». امروز جنگ و مبارزه برای هنرمندی که به ابزار نقاشی و تصویر متعهد تسلط دارد امری اجتنابناپذیر به شمار میرود. این یک واجب کفایی برای بشریت است که در میدان جهادی بنیادینتری برای دفاع از حقانیت بشر (فارغ از هر ایدئولوژی )گام بردارد و در این عرصه رقابت مدیایی از زوایای مختلف نوبرهنگی تمدن استعماری آنگلوساکسونی را مورد نقد قرار دهد. «بدرود بغداد» فارغ از همه پیامهای سیاسیاش به کشورگشایان آنگلوساکسونی که برای هر تهاجمی پلاکارد حقوق بشر در دست دارند، هویت مظلومانه مردم عراق را یادآورد میشود. کافی است درباره کاراکتر «صالح» بیشتر کنکاش کنیم. صالح اعتراف میکند دلش میخواست در سر کلاس درس مشغول آموزش شاگردانش باشد و از سر اجبار امروز باید در میان لباسی از انتحار باشد. تصویری که از صالح ارائه میشود با آن تصویر متوحشانهای که در فیلم «گنجه رنج» ارائه میشود بسیار متفاوت است. این خواسته صالح نیست، از طرف دیگر رنج سرباز آمریکایی با دیدگاهی حقوق بشری در درام این فیلم رصد میشود. «دنیل» بوکسور که فرزند 2 هنرمند لهستانی است در رینگ بوکس هیچ ویژگی تهاجمی ندارد، او برای بیشتر رنج نکشیدن از دام شرطبندان گریخته است و در شرطبندی خاورمیانهای جورج بوش حاضر شده است، او نیز رنجور است و گناه تفنگدار دیگری که دخترک عراقی را بیگناه کشته است سخت او را میآزارد و این گناه مثل خوره روح دوست تفنگدار دنی را میخورد و عاقبت از سر بیطاقتی با کشیدن ضامن نارنجک به رنج خاورمیانهای خود پایان میدهد. امروز مدیران واژهپرداز نه مدیران عملگرای فرهنگی دائما واژه جنگ نرم را برای نرم کردن گلو و راحتی مصدری که بر آن تکیه زدهاند بهکار میبرند و غافل از هنر متعهد جهانی هستند وقتی فیلمی چنین بالنده ساخته میشود باید از آن و فیلمسازش حمایت شود. باید مسؤولان تلاش کنند چنین اثر بالندهای در کشورهای مختلف جهان اکران شود اما در حیرت و عجبیم از اینکه مسؤولان در مقابل هنر و هنرمند متعهد تنها سکوت میکنند. طبیعی است که دیگر انگیزهای برای فیلمسازی که پیشنهادهای متفاوتی از آن سوی مرزها دریافت کرده است باقی نمیماند؛ امروز که جلوی چشم شماست نادیدهاش میگیرید فردا که سر از هالیوود درآورد فریاد وااسفا سرمیدهید. متاسفانه با وجود عدم توجه آکادمی اسکار به فیلم «بدرود بغداد» مدتي است مهمترین کمپانیهای اروپایی و آمریکایی پیشنهادهای وسوسهکنندهای به فیلمساز جوان این اثر دادهاند. حیف نیست پول بیتالمال به جای دودستی تقدیم کردن به انواع و اقسام پورنوسازان ایرانی مقیم فرنگ، صرف همین استعداهای وطنپرست شود؛ آزمون پسدادههایی که حاضر نیستند خاک فرهنگ سرزمین خود را با تن دادن به مناسبات هالیوودی به توبره بکشند. فیلم شایسته «بدرود بغداد» تنها عامل بالندهاش محتوای غنی در نگاه به حوادث و رویدادهای خاورمیانه نیست بلکه در فرمپردازی یکی از محصولات قابل توجه سینمای ایران است. غیر از فيلمنامه بینقص «بدرود بغداد»، تصاوير، نورپردازی و سبک منحصر به فرد تورج اصلانی یکی از شاخصههای مهم آن به شمار میرود. واقعا اگر اصلانی فیلمبردار این اثر نبود خلاقیت فرمی این اثر به تکامل نمیرسید. تعامل فرمی فیلمبرداری با سوژه و شخصیتها فوقالعاده خلاقانه است، اساسا روانشناسي شخصيتهایی که در محور درام قرار داند تنها با همان سبک بدیع اصلانی معنا خواهد یافت. البته برخی دوستان این ایراد را به فیلم وارد میدانند که دوربین از اکستریم کلوزآپهای بیموردی درباره 3 شخصیت اصلی استفاده میکند. در پاسخ این دوستان میتوان گفت اگر غیر از این بود روانشناسی شخصیتها معنا پیدا نمیکرد اما غیر از سبک بدیع کارگردانی، فیلمبرداری و گریم ضلع چهارمی که پازل خلاقیت را در این فیلم کامل میکند بازیهای 3 شخصیت اصلی است؛ پانتهآ بهرام و مصطفی زمانی چنان عربی صحبت میکنند که گویی عربزاده هستند. مزدک میرعابدینی در نقش دانیل، انگلیسی را با تلفظ خوبی حرف میزند و هر کسی که فیلم را ببیند نخواهد فهمید این فیلم محصول ایران است و با بازیگران ایرانی ساخته شده است. اما نکته قابل تاملتر این است که فضای بدوی- عربی این فیلم سینمایی در شهرک سینمایی بازسازی شده و همه فیلم در ایران فیلمبرداری شده است. البته تاکید نکردن بر مفهوم جغرافیای فیلم به اندازه کافی معنادار و جذاب است. فرقی نمیکند این اتفاق کجای خاورمیانه بیفتد؛ تن این گسترهای که سیا آن را نخستینبار خاورمیانه نامید همواره رنجور و آسیبدیده از زخمهای آنگلوساکسونی است؛ فرقی نمیکند، دنی به هر جای آن برای ماموریت اعزام شود باز هم نامش خاورمیانه است.