۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۷:۲۷

این بود نظم نوین جهانی؟

دولت ایالات متحده آمریکا در مارس 2003 در سایه شعارهایی نظیر مبارزه با تروریسم جهانی، برقراری صلح جهانی، اعطای دموکراسی و آزادی، به صورت غیرقانونی به کشور عراق لشکرکشی کرد و آن را به اشغال نظامی خویش درآورد. آیا با وجود حمله آمریکا به عراق تروریسم محدود‌تر شد یا در گستره وسیع‌تری افزایش یافت؟ آیا بعد از حمله به افغانستان و عراق بی‌ثباتی در منطقه خاورمیانه با افزایش چشمگيري مواجه نبود؟ آيا نظم نوین جهانی که لقلقه فرهنگ آمریکایی است با ركود مواجه نشد؟ در فیلم
«بدرود بغداد» کاراکتر «صالح» معترضانه به کاراکتر «دنیل» می‌گوید شما با حمله عراق نظم و تعادل زندگی را به هم ریختید، نظم نوین جهانی پیشکش. آنچه در فیلم
«بدرود بغداد» بازنمودش را می‌توان به شکل قابل ملموسی دریافت، تهاجم وحشیانه و پیامدهای غیر‌قابل تصور و ناگواری برای اشغالگران و مردم عراق است تا آنجا که این حادثه به عنوان یکی از بزرگ‌ترین اشتباهات تاریخی دولتمردان آمریکا محسوب می‌شود. «گنجه رنج» ساخته سفارشی – پنتاگونی کاترین بیگلو جای تقبیح سیاست‌های میلیتاری بسان سخنان موبدان موبد، موعظه‌ای آمریکایی است و برخلاف سخنان روشنفکرمآبانه سازندگان اتفاقا سیاسی‌ترین فیلم در جهت تقدیس تمدن میلیتاریستی آنگلوساکسونی است. ماهیت فیلم می‌خواهد سنگر آمریکایی را جبهه متمدنانه‌ای برای پوست‌اندازی جهان معرفی کند. منتقدان آمریکایی تبلیغاتی عظیم برای این فیلم به راه انداختند. اغلب آنها با سازندگان همصدا شدند که این اثر، فیلم کاملا منتقدانه‌ای علیه سیاست‌های میلیتاریستی آمریکایی است اما رجعت به پشت‌پرده تهیه فیلم سبب می‌شود این ادعا‌ها واهی به نظر برسند. اغلب فیلم‌هایی که در مجموعه کمپانی‌های هالیوود با تم جنگی ساخته می‌شوند باید مورد حمایت پنتاگون باشند و فیلمنامه آثار منطبق با سازوکارهای این سازمان میلیتاریستی باشد. اگر غیر ‌از این باشد پنتاگون در ساخت فیلم مشارکت نخواهد کرد و تهیه ادوات نظامی هم برای استودیو حتما هزینه‌بر خواهد بود. فیلم «گنجه رنج» رسما با پول پنتاگون ساخته شده و این فیلم نخستین همکاری خانم بیگلو و تهیه‌کننده‌اش مارک بوئل با پنتاگون نیست، وی چند سال قبل فیلم «k19» را به سفارش پنتاگون با همین تهیه‌کننده برای این سازمان ساخته است. غیر از مشارکت پنتاگون در ساخت و تولید فیلم، افراد متعددی که فیلم را دیده‌اند عنوان می‌کنند این فیلم سیاسی نیست یا حداقل کلیت اثر لحن صریح سیاسی ندارد و به معنا سیاسی است. برخلاف بسیاری از فیلم‌هایی مثل «دره الا» (پل هیگینس)،
«Stop-Loss» (کیمبرلی پیررس) یا «غیر‌قابل انتشار» (برایان دی‌پالما) پیام‌های فرامتنی فیلم سیاسی هستند که عاملان جنگجو سیاستمداران آمریکایی را به چالش می‌کشند و با تاکید بر مفاهیم انسانی نتایجی ضدجنگی می‌گیرند اما مفاهیمی که در فیلم «گنجه رنج» وجود دارد در خدمت مفاهیم سیاسی‌اش قرار می‌گیرد. داستان فیلم درباره 3 درجه‌دار متخصص است که به خیابان‌های خطرناک و پر از بمب در بغداد اعزام می‌شوند تا انواع بمب‌های کنارجاده‌ای را خنثی کنند. پیرنگ همین داستان طعنه می‌زند به جهان بیرونی فیلم. در جهان واقع چند سرباز آمریکایی به خاورمیانه آمده‌اند تا دولت عراق که در تمثیل به همان بمب‌های کنارجاده‌ای می‌ماند را خنثی کنند. کاترین بیگلو با درک کاملی از زمان و مکان این فیلم را ساخته و این درک را به تماشاگر منتقل می‌کند، چون همه جوهر فیلم به استنباط و درک مخاطب بستگی دارد. فیلم با جزئیات کافی در اغلب صحنه‌هایی که قهرمان اصلی بمب‌ها را خنثی می‌کند نشان می‌دهد چقدر مانده به انفجار و خنثی‌کننده چه فاصله‌ای با بمب دارد و در اطرافش چه کسانی قرار دارند، باز هم همین مفهوم که به عینیت در فیلم وجود دارد مفهومی آمریکایی است و این پیام را می‌رساند که در تمثیل و استعاره کشور عراق همانند بمب است تا به مخاطب این ایده را القا کنند که در اطرف این بمب کشورهایی مثل ایران ایستاده‌اند و آمریکا تا زمان منفجر شدن بمب عراق چقدر زمان دارد. بیگلو برخلاف فیلم‌های فانتزی خشنونت را لمس کردنی می‌کند و با نمایش عدم اعتماد متقابل آمریکایی - عراقی، مردم مظلوم و بی‌گناه عراق را جنگ‌طلب و بدوی نشان می‌دهد؛ سوالی که به ذهن قهرمان‌های فیلم نمی‌آید و تنها مخاطب است که این مفهوم را درک می‌کند. «گنجه رنج» فیلمی حادثه‌ای و خشونت‌آمیز است و البته با ظرافت‌های خاص مردم بی‌گناه را شریک این خشونت می‌داند و بیگلو سعی می‌کند از حادثه و خشونت انفجار برای سربازان آمریکایی در عراق و افغانستان شعر میلیتاری بسراید و با همه قوا جنگ را زیبا نشان دهد، به همین دلیل است که نوعی خشونت استریلیزه شده در جای جای فیلم وجود دارد؛ خشونت بدوی ویراستاری نشده‌ای که وقایع را به صورت اغراق نشده‌ای در مقابل مخاطب قرار می‌دهد و جنبه‌های مستند این خشونت به هیجان تحرک و جنبه تعلیق در دیدگاه‌های خارومیانه‌ای مخاطب آمریکایی موثر می‌افتد. در واقع یکی از اتهام‌های میلیتاری فیلم کار تحقیقاتی است که با خونسردی فهرستی از انواع بمب‌های کنارجاده‌ای را به نمایش می‌گذارد. در بخش‌هایی از فیلم نشان می‌دهد مردم عراق حاضرند پسربچه‌ای بی‌گناه را به قتل برسانند تا در بدن او بمبی ویران‌کننده قرار دهند، آیا با وجود چنین المانی این فیلم میلیتاریستی تمام‌عیار نیست. این فیلم ضمن اینکه فیلم حادثه‌ای و پرتحرکی هست احساس واقعی را از جنگ به بیننده منتقل می‌کند به صورتی که گویی مخاطب آمریکایی در جنگ مشارکت داشته است. «گنجه رنج» فیلمی است که همه رویدادنگاری غیر‌واقعی‌اش به تحرک تماشاگر آمریکایی منجر می‌شود و ایده‌های فرامتنی اثر مثل ویروس داخل بدن مخاطب می‌شود و همه نیت سازندگان از پرداخت توامان حادثه و اسطوره بدون القای محق بودن در جنگی ناخواسته و نابرابر است و اتفاقا مخاطب در گام نخست به پیام‌های میلیتاریستی و توهینی که به مردم عراق در سراسر این فیلم وجود دارد، می‌اندیشد. جالب اینجاست زمانی که منتقدان آمریکایی در ستایش فیلمی همصدا می‌شوند یعنی سازندگان به اهداف خود در بستر جامعه روشنفکری آمریکا که همواره مخالف حضور نظامی این کشور است، رسیده‌اند؛ فیلمی که جنگ در خاورمیانه را ستایش می‌کند و فاقد هر حسن‌نیتی به مردم
عراق است.
ارسال نظر
captcha
پربیننده