1- دنیای امروز با سال‌های نخست دهه 60 میلادی یعنی روزگار شکل‌گیری جنبش عدم‌تعهد و سالیانی که نظام جهاني 2قطبي بود و كشورها يا در اردوگاه چپ و مارکسیسم و عضو پيمان ورشو به رهبري اتحاد جماهير شوروي بودند يا در اردوي راست و امپریالیسم و عضو پيمان ناتو به رهبري آمريكا، بسیار متفاوت است. جنبش عدم تعهد (NAM) به عنوان بزرگ‌ترین ندای جمعی استقلال‌طلبی سیاسی، نظامی و اقتصادی کشورهای مستقل جهان که با ابتكار اوليه جواهرلعل نهرو، احمد سوكارنو و جمال عبدالناصر در سال 1955 در باندونگ اندونزي كليد خورد و مقابله يا -حداقل- استقلال از جهان 2 قطبي آن روز را به عنوان اصلي‌ترين هدف جنبش برگزيد، امروز دومين نهاد بين‌المللي جهان بعد از سازمان ملل متحد است و كشورهاي عضو آن بيش از دوسوم اعضاي سازمان ملل را تشكيل مي‌دهند و تلاش می‌‌کنند نامعادلات ظالمانه حاكم بر روابط كنوني بين‌المللي را تغییر دهند. سال‌هاست آمريكا آهنگ دهكده جهاني با كدخدايي خود را ساز كرده و با جنگ‌افروزي و زورگویی كوشيده جاي خالي شوروي را یک تنه پر كند و با بهره‌گیری از همه ابزارهای نظامی، اقتصادی و فرهنگی، خود را تنها ابرقدرت مسلط و حاکم بر جهان معرفی کند و البته در مراتب بعد برخی قدرت‌های بزرگ و کشورهای جهان اول، مانند فرانسه، آلمان، بریتانیا، ایتالیا، ژاپن، روسیه و کانادا قرار می‌‌گیرند، کشورهایی که 65درصد اقتصاد جهان را در دست دارند. در اين ميان، هيچ نامي از كشورهاي جهان سوم و غيرمتعهد شنيده نمي‌شود؛ مانند كشورهاي آفريقایی، آسيایی و آمريكاي لاتين كه دوسوم جهان را شامل می‌‌شوند و تلاش می‌‌کنند با همکاری و همبستگی با یکدیگر در مقابل زورگویی و زیاده‌طلبی‌های غرب مقاومت کنند. 2- اگر اصول سه‌گانه سیاست خارجی ایران «عزت، حكمت و مصلحت» به عنوان 3 اصل محوری و ثابتی است که سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بر مبنای آنها شكل گرفته است و رهبر حكيم انقلاب این 3 اصل را «یك مثلث الزامی برای چارچوب ارتباطات بین‌المللی» دانسته‌اند و همچنین تعامل ایران با جهان را در سند چشم‌انداز 20 ساله كشور بر مبنای این 3 اصل پیش‌بینی كرده‌اند، باید بررسی کرد نسبت این 3 اصل با دیگر اصول مصرح در سیاست خارجی چیست؟ و چه رابطه‌ای بین آرمان‌گرایی توأم با واقعیت و این 3 اصل وجود دارد؟ و تا چه میزان اهداف و اصول سه‌گانه سیاست خارجی ایران از مجال و مجرای جنبش غیرمتعهدها قابل تحقق است؟
3- انقلاب اسلامی ایران كلمه «غیرمتعهد واقعی» را معنا و مفهومی دوباره بخشید و نشان داد نه تنها براساس اصل 152 قانون اساسی «سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بر اساس عدم‌تعهد در برابر قدرت‌های سلطهگر و روابط صلحآمیز متقابل با دول غیرمحارب استوار است»، بلکه جمهوری اسلامی نسبت به مسائل و پیمان‌های نظامی دول زورگو غیرمتعهد است و راجع به سیاست‌های 2 بلوك شرق و غرب و در مجموع استكبار جهانی از آغاز غیرمتعهد بوده و شعار مبنایی انقلاب؛ نه شرقی نه غربی، ناظر به این موضوع است.
انقلاب اسلامی از بدو تولد با این شعار ثابت كرد میشود نه به بلوک شرق وابسته بود و نه به غرب و می‌‌توان با هر دو مقابله كرد و میشود در مقابل زورگویی هر دو ایستاد.
4- يكي از ويژگي‌هاي جنبش عدم‌تعهد اين است كه دبيرخانه‌ای ايستا و ثابت ندارد و از اين رو رئیس دوره‌اي آن نقش عمده‌اي در تهيه اسناد و صورتجلسات و انتشار آنها پیدا می‌‌کند. ميزباني ايران در اين جنبش، فرصت بسيار خوبي براي ما فراهم كرده است كه بتوانیم با ايجاد همگرايي بين كشورهاي عضو، ساختارهای ناکارآمد و تشریفات غیرضرور را از جنبش غیرمتعهدها دور کنیم. اجلاس شانزدهم و ریاست 3 ساله ایران می‌‌تواند روزنه‌ای برای دمیده شدن روحی تازه بر پیکره جنبش عدم‌تعهد باشد.
5- با توجه به اینکه نظام سلطه یکی از ابزارهایش، تحمیل شرایط اقتصادی سخت علیه کشورهای دیگر است، باید کشورهای عضو جنبش عدم‌تعهد با فعال کردن ظرفیت‌های اقتصادی خود چنین فضایی را کم‌تاثیر کنند. ایران نیز باید از ریاست 3 ساله خود بر جنبش عدم‌تعهد نهایت استفاده را ببرد و به نظر میرسد در شرایط کنونی ایران باید ظرفیت‌ها و قابلیت‌های اقتصادی فراتر از نفت و گاز را در مناسبات اقتصادی با کشورهای عضو جنبش عدم‌تعهد مورد توجه قرار دهد و از آنجا که بخش بزرگي از تجارت خارجي ايران (بیش از 45 میلیارد دلار) با اعضاي جنبش عدم‌تعهد انجام مي‌شود، از فرصت ميزباني اين جنبش مي‌توانيم هم به صورت سلبي و هم به صورت ايجابي استفاده كنيم و منافع خود را پيش بريم؛ به اين معنا كه هم مشتريان جديدي براي توليدات خود اعم از نفت و گاز و توليدات غيرنفتي همچون محصولات صنعتي و كشاورزي و صنايع دستي پيدا كنيم و هم با مذاكره با اعضاي جنبش، مانع از تلاش‌های آمريكا شويم و تحريم‌ها را كمرنگ‌تر كنيم. بويژه اگر بتوانيم در حوزه نقل و انتقالات مالي به‌صورت دوجانبه با كشورها به توافق برسيم، مي‌توانيم منافع خود را تامين كنيم، موضوعی که مغايرتي با تحريم‌هاي شوراي امنيت سازمان ملل متحد نیز ندارد.
6- اجلاس تهران مي‌تواند براي بررسي همه‌جانبه و يافتن راه‌حلی براي بحران سوريه، گروه و هياتي را به رياست تروئيكاي جنبش شامل روساي فعلي، قبلي و بعدي جنبش عدم‌تعهد (ایران، مصر و ونزوئلا) و با حضور كشورهاي همسايه سوريه كه عضو جنبش هستند، يعني 3 كشور اردن، عراق و لبنان، مامور بررسي بحران سوريه كند.
همچنین برخی کشورهای همسایه سوریه مانند ترکیه که عضو غیرمتعهدها نیستند، در صورتی که اصول اولیه و مبانی این جنبش مانند احترام به حق حاکمیت ملت‌ها، عدم دخالت در امور دیگر کشورها و منع هرگونه دخالت خارجی را بپذیرند، می‌‌توانند در این تروئیکا شرکت کنند و به این ترتیب با استفاده از مکانیزم گروه تماس و راه‌حل سوری برای رفع مشکل اقدام شود.
7- اجلاس شانزدهم جنبش عدم‌تعهد با حضور 38 کشور در سطح رئیس‌جمهور، نخست‌وزیر یا پادشاه، 50 کشور در سطح وزرای خارجه و 38 کشور در سطح معاون وزیر، مشاور و فرستاده؛ یکی از باشکوه ترین و پررونق‌ترین اجلاسیه‌های تاریخ خود را تجربه می‌‌کند. این نکته‌ای است که بسیاری از برگزارکنندگان اجلاس تهران به آن باور دارند و تاکید می‌‌کنند با توجه به حضور سران کشورهای عدم‌تعهد در اجلاس تهران نسبت به اجلاسیه‌های گذشته در کشورهای مختلف، این اجلاس قابل مقایسه با دوره‌های قبل نیست.
به این میهمانان اضافه کنید: «بان‌کی‌مون» دبیرکل سازمان ملل، «نبیل العربی» دبیرکل اتحادیه عرب و «اکمل‌الدین احسان اوغلو» دبیرکل سازمان همکاری اسلامی را. این موارد نشان می‌‌دهد تا چه میزان تلاش‌های سالیان متمادی غرب برای انزوای جمهوری اسلامی قرین توفیق بوده است!! چنانكه نيويورک‌پست چاپ آمریکا این روزها نوشت: «آخرین میخ به تابوت اوباما وقتی زده میشود که ایران رهبران برجسته کشورهای سنی، برخی کشورهای غربی و دبیر کل سازمان ملل را در تهران گرد هم می‌‌آورد. اجلاسی که با حضور نمایندگان بیش از 120 کشور سبب نگرانی در میان قدرت‌های جهانی شده است».
*مدیرکل روابط عمومی
و امور فرهنگی مجلس شورای اسلامی