یکسری فیدبک‌های و بازخوردهایی رادیکال وجود داشت که سریال پرمخاطب شما که با استقبال خوبی از جانب مردم مواجه شده است به شهرستانی‌ها و کسانی که پایتخت‌نشین هستند توهین کرده است، به این مجموعه واکنش‌های رادیکال چه پاسخی می‌دهید؟ من خودم به آثار اخته، بدون زهر و نقد اجتماعی اصولا علاقه‌ای ندارم، هنرمند یعنی فردی که کار هنری‌اش تواما با بازتاب اتفاقات جامعه خودش باشد و بداند در اطرافش چه می‌گذرد. قبول داری در دوره گذار اجتماعی قرار داریم. شرایط اجتماعی فعلی در این دوره گذار با چالش‌های فراوانی روبه‌رو است. حتی در بافت کلانشهر‌های ما عموما 90 درصد ساختار اجتماعی روستایی و 10 درصد شهری به مفهوم کلانشهر است و در این دوره گذار از قالب‌های سنتی- اجتماعی به سمت مدرنیته چالش‌های اجتماعی مد‌نظر در همین ابر‌شهر تهران خودش را نشان می‌دهد. به واقع در این دوره گذار ما در شرایط سوئیچ شدن از این سبک زندگی سنتی (با حفظ ارزش‌ها) به سبک زندگی مدرن هستیم. این شرایط سوئیچ شدن آفت‌ها و آسیب‌های فراوانی را برای ما به‌وجود می‌آورد. من در این سریال این آفت‌ها را نشان دادم؛ این 2 خانواده را کنار هم گذاشتم تا در کنار یکدیگر زندگی کنند و از زندگی این 2 خانواده متوجه مشکلاتی که مدرنیته با خود همراه می‌آورد باشیم، حکم هم صادر نکردم که کدام بهتر هستند و تنها به نشان دادن تصویری از آنها اکتفا کردم. سعی کردم راه‌حل ارائه کنم. کاراکتر «مجید» (امیرحسین صدیق) در واقع راه‌حل کلی سریال به شمار می‌رود. کسی که در روستا بزرگ شده است با آداب و سنن روستایی خو گرفته از طرفی سال‌ها در شهر زندگی می‌کند. این پرسوناژ، آدم معقولی است که از سنت و مدرنیته چیزهایی که به تعالی‌اش کمک می‌کند را برداشت کرده است. معرفتش از جنس روستایی است اما مناسبات مدرن را هم پذیرفته است، ضمن اینکه سبک زندگی روستایی در نظر من خیلی حرمت دارد چون خودم از روستا آمده‌ام و بچگی‌ام در روستا بوده چیزی نیست که بخواهم پنهانش کنم.
در واقع به مواردی پرداختی که در حیطه تجربه‌های شخصی خودت بوده.
نه، به این شکل نبوده است. دغدغه فعلی جامعه را به تصویر کشیدم آن‌چیزی که در اطراف خودمان در حال اتفاق است.
اعتقاد دارم شما 2 برادر خط‌شکنی می‌کنید اما این خط‌شکنی لزوما منجر به هنجار‌شکنی نیست، اصل دعوای من با برادر شما همان لحن تلخ و گزنده است با اینکه نقد اجتماعی فوق‌العاده‌ای ارائه می‌دهد. اصل این دعوا هم به «بعدازظهر سگی سگی» باز‌می‌گردد. تو در «میهمانان ویژه» ظرفیت‌های نقد اجتماعی را افزایش دادی بر خلاف بعدازظهر سگی سگی.
من درباره بعدازظهر سگی سگی باید بگویم شیوه‌ای که در القای مفاهیم در این فیلم به‌کار رفته است، مخاطب ما پس می‌زند؛ یک فیلم فانتزی دو‌پهلو با همان نقدهای اجتماعی مرسوم. ما قرار بود که این مساله فانتزی بودن را در بعدازظهر سگی سگی بیشتر داشته باشیم اما مقداری جرح و تعدیل وجود داشت و نتوانستیم به سمت چنین نقدهایی برویم اما سریال میهمانان ویژه یک اثر کاملا رئال بود. من وقتی با مردم برخورد می‌کنم و راجع به سریال میهمانان ویژه صحبت می‌کنم حتی یک نقد بد هم نمی‌شنوم. این همه منتقدان، روزنامه‌ها و از هر خبرگزاری که با من تماس می‌گرفتند هر کدام صحبت می‌کردند هیچ‌کدامشان درباره سریال میهمانان ویژه گارد نداشتند و با کلیت سریال ارتباط برقرار کرده بودند.
و چه دلیلی برای این همه ارتباط و اقبال مخاطب پیدا می‌کنی؟
این مساله تنها یک دلیل داشت، من 70 درصد این سریال را بنا بر اتفاق‌های محیطی که در اطراف دیده و شنیده بودم، نوشتم و خط قصه را شکل دادم. مثلا در بخشی از سریال خمسه برای فرار وارد صندوق عقب خودرو می‌شود و در را به روی خودش می‌بندد. این اتفاق را مثلا یک راننده تاکسی تعریف کرده و من همان رویداد را در قصه آوردم.
دیالوگ‌های سریال خیلی صریح بودند و پرسوناژها مثل باقی سریال‌ها عصا قورت داده حرف نمی‌زدند.
دیالوگ‌هایی که بین کاراکترها رد و بدل می‌شود خیلی به زبان محاوره‌ای مردم نزدیک است، برای من اصلا چیز عجیب و غریبی نبود. زمانی‌که واقعیت در سریال نمود داشته باشد، زبان پرسوناژها واقع‌گرا‌تر می‌شود.
نمود واقعیت و نوع دیالوگ‌نویسی در سریال‌های شما زیاد است، مثل اسم تو در سریال «راه دررو» که آقا مصطفی کیایی نوشته در واقع دنباله بر همان این‌همانی‌های اجتماعی است.
پیام بازرگانی نام یکی از دوستان خودم در دوره دبیرستان بود. گفتم همان اسم دوستم را روی کاراکتر خودم در سریال «راه دررو» بگذاریم. 15 سال پیش که من در دبیرستان درس می‌خواندم پیام بازرگانی در تلویزیون ما آنقدر شکل نگرفته بود. الان این اسم خنده‌دار به نظر می‌رسد ولی آن‌موقع اسم آنچنان خنده‌داری نبود و این شوخی دو‌پهلو را در سریال لحاظ کردیم.
سریال «مارادونا را ول کن منو بگیر» موضوعش ورزشی است؟
درباره اتفاقات پشت پرده فوتبال است.
«سه پنج دو» سهیلی‌زاده هم با همین تم ساخته شده بود. این سریال یکی از بدترین‌های تلویزیون در چند سال اخیر بود، سریال شما چگونه فضایی دارد؟
سعی کردم کمی متفاوت باشد. سریالی که مشغول نگارش آن هستم 45 قسمت است و داستانش درباره
2 جوان است که از روستا به تهران می‌آیند که بازیکنان بسیار خوبی هم هستند. می‌خواهند وارد یک تیم سرشناس شوند، اصل روایت این است که این موج فوتبال آنها را به کجاها که نمی‌برد. اتفاقاتی که در بستر درام این سریال می‌افتد در نوع خود جالب است. بر‌خلاف آثار تولید شده مشابه در این سریال فوتبالی به هیچ‌وجه ما زمین فوتبال را نمی‌بینیم و اتفاقات بیرون زمین اصل روایت را تشکیل می‌دهد، به نوعی حول و حوش و حتی بخشی از داستان در زمین تمرین اتفاق می‌افتد اما از مسابقات خبری نیست. به نوعی وجه بیرونی فوتبالیست‌ها و مسائل مرتبط با آنها را دنبال می‌کنیم. برای شخصیت‌های اصلی یکسری اتفاقات می‌افتد مثلا بعد از وارد شدن به تیم‌های حرفه‌ای به کجاها که کشیده نمی‌شوند. این پرسوناژها دچار انواع و اقسام نابهنجاری‌ها می‌شوند؛ یکی از آنها معتاد می‌شود و دیگری با اینکه نامزد دارد به مسیرهای غیر‌اخلاقی می‌رود.
بعد از میهمان ویژه پیشنهادات کاری به تو چند برابر شد، در صورتی‌که قبل از نمایش این سریال در حوزه نگارش فیلمنامه به تو توجه نمی‌شد. در یکی از جلسات نقد و بررسی گفتی دغدغه بازیگری داری، گله می‌کردی از شرایط که اجازه بروز و ظهور برای استعداهای نسل جوان وجود ندارد و به این موضوع معترض بودی.
سینمای ما یک دایره محدود است و وارد شدن به این دایره مشکل است. در این دایره‌ای که نگاه‌های تنگنظرانه‌ای وجود دارد به سختی می‌توانیم کار کنیم، کسی که روابط ندارد خودش را به سختی می‌تواند داخل بکشاند.
برای نوشتن و بروز خلاقیت هم فضا رسما بسته است، برای قبل از سریال میهمانان ویژه به افراد مختلف می‌گفتم من می‌توانم فیلمنامه‌های خوبی بنویسم به هر کسی که می‌گفتم باور نمی‌کرد. دلیل اصلی ساخته شدن سریال میهمانان ویژه جواد رضویان بود، اتفاقی که برای من افتاد باعث شد من 7 تا سریال سفارش بگیرم و حتی 2 تا فیلم سینمایی به من پیشنهاد شد. امثال من خیلی بیرون از همان دایره محدود سینما و تلویزیون ایستاده‌اند و اجازه ندارند وارد این دایره شوند. من بازیگرهایی را می‌شناسم که 10 برابر من بازیگرند، ولی نمی‌توانند وارد این دایره شوند. برایشان این کار بسیار مشکل است، ورود به این مرحله برایشان سخت است. من فقط 7 تا جایزه نخست بازیگری تئاتر دارم، درس این رشته را خوانده‌ام، جایزه کارگردانی تئاتر دارم. از سال 77 بازیگر بودم.
از 77 شروع کردی اما نخستین فیلمت به لطف سکانداری برادر محترم در 88 اتفاق افتاد.
تازه آن‌هم داداش بود و گرنه معلوم نبود کی سینمایی کار کنم. من 77 شروع کردم، 2 تا سریال برای گروه کودک شبکه 2 بازی کردم که کنار گذاشته شد و با فاصله زمانی بعدها پخش شد، بعد از این
2 سریال کودک عموما تئاتر کار می‌کردم و مشغول زندگی بودم. نقش‌های کوتاه پیشنهاد می‌شد، دوست نداشتم تبدیل به بازیگر تک‌سکانسی شوم، آن‌موقع کارم خیلی سخت‌تر بود. بعدازظهر سگی سگی قرار بود سکوی پرتاب هر دوی ما شود. در ابتدا هم قرار بود نقش «فرشید» را من بازی کنم؛ نقشی که بعدا مجید صالحی آن را ایفا کرد. چون من چهره نبودم، می‌خواستند گیشه فیلم تضمین شود، مجید صالحی را آوردند بازی کند. بقیه نقش‌ها به من نمی‌خورد. کاراکتر «شاخص» در این فیلم به من می‌خورد که دستیار کارآگاه بود، نقش بسیار کوچکی که تلاش کردم به چشم بیاید و با تلاش زیاد آن نقش را برجسته کردم، حین کار سعید (آقاخانی) به من گفت تو چقدر بازیگر خوبی هستی. به من گفت پاشو بیا سر سریال من. آن موقع می‌خواست «زن‌بابا» را بسازد. زن بابا نشد به خاطر اینکه گفتند علی صادقی را بگذارید، حتی من رفتم دفتر هم صحبت اولیه خودم را کرده بودم و توافقات اولیه انجام شده بود.
چه کسی گفت تو بازی نکنی؟ تهیه‌کننده، مدیر شبکه و... مناسبات سینما مثل تلویزیون نیست که بازیگران به‌خاطر فروش بیشتر تغییر کنند؛ بیشتر مدیران و مسؤولان تولید نظراتشان را به عوامل تولید دیکته می‌کنند.
نمی‌دانم چه کسی گفت اما سعید به من گفت باید علی صادقی بازی کند و همکاری با سعید آقاخانی موکول شد به سریال «راه در رو» در آن سریال یک نقش به من دادند و آنچنان هم مطمئن نبودند که این نقش را به من بدهند یا نه. بعد از اینکه سریال پخش شد بین آن همه چهره مثل مهران غفوریان، خانم گلچین، سعید آقاخانی، امیر غفارمنش و یوسف تیموری مخاطبان بازی مرا دیده بودند. می‌دانی دلیلش چی بود؛ من ناشناخته بودم، ری‌اکشن‌های من قابل حدس برای بیننده نبود. تماشاگر دوست داشت بداند این بازیگر کیست چرا این‌طوری و این سبکی بازی می‌کند؛ اتفاقی که در سریال میهمانان ویژه هم افتاد. با جواد رضویان که صحبت کردم گفتم جواد جان! از بازیگرانی استفاده کنیم که در این زمینه امتحان پس نداده‌اند.
همه تئاتری‌های ضد‌گلوله را شما معرفی کردید؟
مثلا پوریا رحیمی که نقش «مجید» (پرسوناژ کر و لال) را بازی می‌کند و مسؤولیت آموزش را بر‌عهده دارد در فیلم «چ» آقای حاتمی‌کیا بازی می‌کند. این بازیگر بی‌نظیره اما به او فرصت داده نشده که دیده شود. لحظه شهادت این پرسوناژ را دیدی که چقدر تاثیر‌گذار بازی می‌کند؟ مطمئنم یکی از بهترین بازیگران ایران می‌شود. آنقدر از این دست آدم‌ها در تئاتر داریم که دیده نشده‌اند. آقای کوچکی که نقش «عینی» را در ضد‌گلوله ایفا می‌کند و دائما صلوات می‌فرستد ایشان استاد من بودند.
بازیگر فوق‌العاده‌ای بود، در ضد‌گلوله دیده شد؟
اتفاقا در حوزه فیلمنامه‌نویسی فوق‌العاده است، همین الان برای مصطفی یک سریال 40 قسمتی می‌نویسد، متاسفانه فضا به گونه‌ای است که به این افراد مجال برای دیده شدن داده نمی‌شود و در واقع بخشی از انتقادات ما به صدا و سیما از همین زاویه است که دریچه ورود خلاقیت به عرصه صدا و سیما تنگ شده و همه امور تولید به چند تهیه‌کننده خاص محدود می‌شود.
سریال میهمانان ویژه که پخش شد شبکه گفت آقای ضرغامی و دارابی زنگ زدند و تشکر کردند. بعد از این ماجرا همه می‌خواستند من برایشان سریال بنویسم، باور کن من نوشتن 7 سریال را رد کردم. به من می‌گفتند همزمان بنویس، گروه بگذار، نظارت کن و در پایان ترمیمش کن.
چون تهیه‌کنندگان محدود هستند و جریان تولید سریال‌های تلویزیونی عمدتا دست گروه‌های مافیایی است وقتی رئوس سازمان به سریالی مهر تایید می‌زنند دیگر این جریان مافیایی تلاش می‌کند از شخص سوء‌استفاده کند و از آن برند بهره ببرند برای تولیدات بی‌محتوای بیشتر.
می‌گویند چون کارش گرفته از آن اسم می‌خواهند بهره ببرند.
حالا جالب اینجاست همین آدم‌ها قبل از پخش سریال که به آنها مراجعه می‌کردید به فیلمنامه خلاقانه شما توجهی نمی‌کردند اما بعد از موفقیت سریال...
به خاطر همین دائم از جواد رضویان تشکر می‌کنم؛ برای اینکه فیلمنامه دستش رسید، آن را خواند و خیلی ساده و راحت به من زنگ زد. در واقع بعد از پذیرش فیلمنامه نخستین‌بار بود که همدیگر را می‌دیدیم. با هم حرف زدیم و به من گفت در پی انجام یک کار متفاوت است. من گفتم من کنارت هستم و ایشان پای من ایستاد. این سریال قرار بود برای عید کار شود، تنها سریالی بود که برای عید کار می‌شد و یک نویسنده آن را می‌نوشت. باقی سریال‌های عید را گروه‌های 2 نفری می‌نوشتند، مطمئن باشید اگر عید پخش می‌شد از همه سریال‌ها در مرتبه و جایگاه بالاتری می‌ایستاد.
سریال‌هایی که عید امسال پخش شد، سریال‌های خوبی نبودند. در مواجهه با مردم اغلب مخاطبان می‌گفتند آقای کیایی ای‌کاش این سریال ماه رمضان پخش می‌شد. بازخورد مردم خیلی خوب است و من راه سختی در پیش دارم. با ترس دارم می‌نویسم اما تلاشم را می‌کنم.
برای بازی در ضد‌گلوله خودت را به مصطفی تحمیل نکردی؟
اصلا تا 3 روز قبل از اینکه کار شروع شود قرار نبود نقش نایب را من بازی کنم. کست و انتخاب بازیگر قالب و شکل دیگری داشت. نقش «سلیم» را قرار بود عطاران بازی کند. من خیلی دوست داشتم نقش «پرویز» را بازی کنم. در مرحله انتخاب بازیگر اتفاقات دیگری رقم خورد و شرایط دیگری پیش آمد و آنچه در ابتدا مد نظر داشتیم رقم نخورد. سن کاراکتر بالا رفت و قرار شد زوج ایشان را آقای کرامتی بازی کند. این اتفاق که افتاد رسما کشیدم. نقش نایب را هم قرار بود افراد دیگری بازی کنند. قبل از شروع فیلمبرداری همراه با مصطفی فیلم‌های «روایت فتح» را نگاه می‌کردیم دریمان تماشای 2 نفره روایت فتح، مصطفی گفت محسن! ببین همه فرمانده‌ها جوان هستند همه زیر 30 سال حتی 20 ساله هم داشتیم، طبیعی است که انرژی جوانی برای یک فرمانده مهم است و با توجه به اینکه اغلب فرماندهان جنگ جوان بودند، گفت نایب را تو بازی کن.