دشمن مردم (مایکل مان) بازسازی برشی از تاریخ درباره مردی است که نامش در تاریخ لقب «دشمن مردم» را یدک میکشید. «جان دلینجر» دارنده این عنوان یکی از اسطورههای یاغی آمریکایی در کنار بانی و کلاید، آلکاپونها و... به حساب میآید. مان، کارگردانی است که بعد از ساخت فیلم «مخمصه» توانست ساختار ترکیبی متفاوتی را از داستان «دزد و پلیس» ارائه کند و سالها بعد از تولید این اثر موفق دست به تولید فیلمی زده است که تالیفی متفاوت در جهان سینما محسوب میشود. فیلم «دشمن مردم» روایتگر آخرین روزهای زندگی جان دلینجر است، دلینجر، این یاغی سرکش از دهها بانک نزدیک به 300 هزار دلار (معادل 6 میلیون دلار) سرقت کرد. در دوران رکود اقتصادی، مردم آمریکا بانکها را عامل اصلی وضع نابسامان اقتصادی خود قلمداد میکردند و تنفر از بانک و بانکداری بینهایت افزایش یافته بود. در این شرایط سرقتهای دلینجر از بانکها و مراکز مالی عملی انقلابی و شجاعانه به شمار میرفت. گاهی برخی نشریات و جراید در آن روزگار او را با رابینهود مقایسه میکردند. جی ادگار هوور، رئیس مخوف FBI، جان دلینجر را در سال 1934 دشمن شماره یک مردم نامید و جنگی با عنوان «جنگ علیه جنایت» را علیه او و یارانش آغاز کرد. هوور از سال 1935 تا 1972 رئیس FBI بود و به عنوان یکی از قدرتمندترین و بیرحمترین مردان امنیتی آمریکا شناخته شده است.جان دلینجر مثل بیشتر ضدقهرمانهای تاریخ سینما زندگی کوتاهی داشت و مرگ آگاهی وی جنبه تراژیکی به زندگی او داده است. دلینجر بارها به طرز حیرتآوری از زندان فرار کرد و از چنگال پلیس گریخت و سرانجام مثل فیلم «رضا موتوری» مسعود کیمیایی کنار سینما در شیکاگو با گلوله ماموران FBI از پا درآمد.
مایکا مان کارگردانی است که مولفه مهم کار او مهارت در ایجاز، قصهگویی در ساختار فیلم و تسلط عجیب بر تحرک بخشیدن بر قصه و خیرگی بصری آثارش دارد و البته عمده آثارمان نگاهی تفکربرانگیز به اجتماع طبقاتی دارد و ذهن تماشاگر را با استفاده از بازیهای لایهدار و پیچیده از بازیگرانش همیشه به چالش میکشد. در فیلم «دشمن مردم» به شکل کاملا هوشمندانه شخصیتهای ادگار هوور (بیلی کراداپ) رئیس FBI و کارآگاه ملوین پرویس (کریستین بیل) که در نهایت جان دلینجر را دستگیر میکند با شکل غیرمتعارفی بررسی میشود و نشان میدهد پلیس در خونخواری و جنایتکاری دست کمی از دزدان و سارقان ندارد. در فیلم «دشمن مردم» جان دلینجر (جانی دپ) تبهکار مسلح دهه 1930 به خاطر سرقت مسلحانه از بانکها به شهرت رسید و به خاطر بیباکی و فرار مدامش از چنگ پلیس در افکار عمومی آمریکا محبوبیت پیدا کرد. تمرکز فیلم بر آخرین روزهای زندگی دلینجر است و تصویری از جامعه از دهه 1930 نیز به عنوان پسزمینه داستان برای تماشاگر میسازد و البته با تردستی خاصی دلینجر را به عنوان یک قهرمان مردمی و اجتماعی تصویر میکند که بهرغم تبهکاریهایش بعد از رئیسجمهور، محبوبترین مرد آن کشور محسوب میشد. در آن زمان رکود عظیم اقتصادی وارد چهارمین سال خود شده و ضریب بیکاری به 25 درصد رسیده بود، مردم بانکها را مسؤول رکود اقتصادی میدانستند و حسننظری به بانکها نداشتند، دلینجر هم از احساسات مردم برای محبوب شدن بهرهبرداری کرد. جنبه غمانگیز فیلم مایکل مان درباره جان دلینجر این است که دلینجر شخصیتی سنتی است که قربانی عدمانطباق خود با زمانه میشود. دلینجر یک راهزن قرن نوزدهمی بود در میانه قرن بیستم و به دلیل اینکه در موقعیت زمانی بدی حلول کرده بود، نابود شد یعنی تحولی خاص در این فیلم رخ میدهد و به طور غیرمستقیم میبینیم که دلینجر به منسوخ بودن شخصیت خودش پی میبرد اما کارشناسان تاریخ هم اعتقاد دارند دلینجر برای زمان خودش هم کهنه بود، چون تبهکاری سازمانیافته در شکل کلان از میان رفته بود و عمدتا تبهکاری قالب متمرکزتری پیدا کرده بود. پلیس هم در آمریکا همانند اروپا در فرآیندی جهانی سازمانیافتهتر شده بود. در این فیلم ضد قهرمان اسطورهای در نبردی نابرابر با 2 سیستم مواجه است؛ یکی FBI و دیگری سیستم تبهکاری سازمانیافته که آنها هم میخواهند این تبهکار منفرد را از بین ببرند. جی ادگار هوور (کراداپ) رئیس FBI میخواهد با به دام انداختن دلینجر که به او لقب دشمن شماره یک مردم را داده بودند کارآمدی این سازمان عظیم پلیسی را به روزولت، رئیسجمهوری وقت ثابت کند و برای همین به دنبال دلینجر میگردد.
داستان جان دلینجر در گذشته به صورتهای متعدد به فیلم بدل شده اما فیلم مان برجستگیهای غیرقابل انکاری را در خود دارد که به این قصه قدیمی تازگی میدهد. البته قصه دلینجر داستانی ابدی و ازلی در فرهنگ عامه آمریکاست و بازگشت به آن تعجبی ندارد. عمدهترین فیلمی که فکر میکنم از آن میشود نام برد که در گذشته بر اساس زندگی دلینجر ساخته شده، فیلم برجسته جان میلیوس است با شرکت« وارن اوس» که در سال 1355 در مجموعه سینماهای مولنروژ قبل از انقلاب نمایش داده شد و در آن فیلم نیز تمرکز اصلی داستان روی همین تعقیب سرسختانه دلینجر توسط FBI بود اما زمانی که «دشمن مردم» را تماشا میکنید تفاوتش با فیلمهای قبلی مشخص میشود. این داستان بر اساس کتاب تاریخی برایان بارو ساخته شده و در این اثر اقتباسی کارگردان همه سنتها و کلیشههای رایج در جهان دزد و پلیسی را کنار میگذارد. به طور کلی «دشمن مردم» نه فیلم بیوگرافیک است و نه گانگستری و برخلاف همه فیلمهای قبلی چنان در زمان و مکان غرق شده که به فیلمی تاریخی درباره دهه 1930 بدل میشود. از نکات برجسته دیگر این فیلم بازی بیهمتای جانی دپ در نقش دلینجر و ترکیبی از شیطان و فرشته که توسط این بازیگر در کالبد دلینجر متبلور شده، است. «دشمن مردم» را باید یک فیلم بدیع دانست که با جزئیات وسواسآمیز و آشوبهای ناگهانی صورت تازهای از سینمای گانگستری ارائه میکند اما همه جذابیت اثر مان را باید در شور و جدیت مایکل مان دانست در بازسازی دلمشغولیهایش نسبت به شخصیتهای تبهکار آمریکای 1930. مان در این فیلم تحرک نفسگیر مدامی دارد و انگار این فیلم جمعبندی همه دغدغههای کارگردان است. جانی دپ و مایکل مان شدت عاطفی صحنه آخر را به اندازه یک اپرا درباره مردان جانسخت ارتقا دادهاند و به شخصیت جان دلینجر اعتبار و رمز و راز بخشیدهاند.