گروه سیاسی: محمدباقر قالیباف، رئیس هیأت مذاکرهکننده ایران با آمریکا و سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه و عضو ارشد هیأت مذاکرهکننده، بعدازظهر دیروز عازم قطر شدند. طبق اخبار رسمی، در این سفر هیأت ایرانی درباره جزئیات یادداشت تفاهم پیشنهادی برای پایان جنگ میان ایران و آمریکا، با مقامات قطر از جمله نخستوزیر آن کشور دیدار کردند.
ساعاتی پیش از قالیباف و عراقچی، عبدالناصر همتی که از اعضای هیأت مذاکرهکننده ایران است نیز به قطر سفر کرد.
به گزارش «وطن امروز»، سفر هیأت ایرانی به قطر در حالی انجام شد که بعدازظهر شنبه ۲ خرداد، واسطههای پاکستانی اعلام کردند در جریان مذاکرات عاصم منیر، فرمانده ارتش و سیدمحسن نقوی، وزیر کشور پاکستان با مقامات ایران در تهران، یک یادداشت تفاهم نهایی شده که مبنای آن پایان جنگ آمریکا علیه ایران، همچنین از سرگیری مذاکرات ۲ طرف برای حل و فصل موضوعات اختلافی است.
اگرچه طبق ادعای منابع رسانهای آمریکایی و عربی، قرار بود این یادداشت تفاهم روز دوشنبه توسط مقامات پاکستانی اعلام شود اما طرف آمریکایی عنوان کرد برای اعلام این توافق عجلهای ندارد. ترامپ اگرچه اعلام کرد مذاکرات با ایران در حال پیشرفت است اما دولت آمریکا ترجیح میدهد برخی مفاد این یادداشت تفاهم را بررسی کند.
مفاد چهارگانه این یادداشت تفاهم عبارت است از:
۱- توقف و عدم از سرگیری جنگ در همه جبههها از جمله لبنان
۲- بازگشایی تنگه هرمز تحت مدیریت ایران
۳- رفع محاصره دریایی ایران توسط آمریکا
۴- دسترسی ایران به بخشی از اموال بلوکهشده خود
بررسی جزئیات در دوحه
مهمترین محور مذاکرات هیأت ایرانی در قطر، موضوع دسترسی ایران به اموال بلوکهشده است. اگرچه مقامات پاکستان به عنوان واسطههای اصلی مذاکرات ایران و آمریکا در حال انجام رایزنی و هماهنگی میان طرفین هستند اما از اواخر هفته گذشته، برخی کشورهای منطقه رایزنیهایی را برای حصول توافق پایان جنگ میان ایران و آمریکا آغاز کردند. در این بین، مقامات قطر رایزنیهای ویژهای را آغاز کردهاند. پنجشنبه هفته گذشته هیأتهایی از قطر به ایران آمدند تا با مقامات جمهوری اسلامی درباره توافق پایان جنگ گفتوگو کنند. بر اساس گزارشات منابع موثق، مهمترین محور رایزنی قطریها در تهران، تلاش برای تضمین اجرای تعهدات طرف آمریکایی بوده است. در این بین، با توجه به اینکه یکی از مفاد یادداشت تفاهم، دسترسی ایران به داراییهای بلوکهشده خود است، رایزنی قطریها از اهمیت مضاعف برخوردار شده است. نزدیک به ۷ میلیارد دلار از داراییهای ایران در قطر بلوکه شده است. اگرچه طبق توافقات انجامشده در سال ۱۴۰۳ قرار بود قطریها این پول را به ایران تحویل دهند اما به واسطه بدعهدی دولت جو بایدن و همراهی حکام قطر با آن، این دارایی در اختیار ایران قرار نگرفت. این اقدام قطر با انتقاد ایران همراه شد. در جریان سفر امیر قطر به ایران، رهبر شهید انقلاب از حکومت قطر به خاطر همراهی با دولت آمریکا در این موضوع انتقاد کردند. سابقه بدعهدی دولت آمریکا، همینطور خلف وعده قطریها باعث شده اکنون نسبت به دسترسی ایران به اموال بلوکهشده، بویژه در قطر، یک بیاعتمادی گسترده وجود داشته باشد. اگرچه مقامات ارشد قطر در مذاکرات اخیر خود با ایران تعهد دادند این داراییها به ایران تحویل شود اما سفر قالیباف و هیأت ایرانی به قطر، در راستای بررسی و اعتبارسنجی این تعهد قطریها و اخذ تضمینهای محکم و لازم در این رابطه است. حضور عبدالناصر همتی در دوحه، برای بررسیهای فنی و امور مالی دسترسی به داراییهای ایران و حضور محمدباقر قالیباف و سیدعباس عراقچی در قطر نیز در راستای اخذ تضمینهای سطح بالا از مقامات ارشد قطر بوده است. ایران قطعا پیشفرض خود را بر بدعهدی طرف آمریکایی در این زمینه گذاشته اما حضور اعضای ارشد هیأت مذاکرهکننده ایران در قطر، برای این بوده که طرف قطری ملزم شود نسبت به تعهدات و تضامین خود برای دسترسی ایران به این داراییها پایبند بماند و تجربه بدعهدی آمریکا و قطر در سال ۱۴۰۳ تکرار نشود.
محورهای دیگر مذاکرات دوحه
همزمان با حضور هیأت ایرانی در دوحه، منابع خبری از جمله «الجزیره» مدعی شدند غیر از موضوع داراییها، درباره دیگر مفاد یادداشت تفاهم نیز گفتوگو شده است. با توجه به جایگاه جدید قطر در مذاکرات میان ایران و آمریکا احتمالا دوحه همراستا با اسلامآباد، در حال انجام هماهنگیها با طرفین، پیرامون یادداشت تفاهم و ترتیبات اجرایی آن است. در همین راستا «الحدث» در خبری مدعی شد احتمالا عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان نیز بزودی عازم دوحه خواهد شد؛ موضوعی که نقش ویژه قطر در این مذاکرات را نشان میدهد.
غیر از موضوع دسترسی ایران به داراییهای بلوکهشدهاش، بازگشایی تنگه هرمز تحت مدیریت ایران، رفع محاصره دریایی ایران توسط آمریکا و توقف و عدم از سرگیری جنگ در همه جبههها بویژه لبنان، ۳ محور دیگر یادداشت تفاهم پیشنهادی است که طبق ادعای رسانههای قطر، بخشی از محور گفتوگوهای هیأت ایرانی با مقامات قطری است.
توافق تحتالشعاع بیاعتمادی
اگرچه از شامگاه شنبه و پس از چراغ سبز تلویحی ترامپ و مقامات آمریکا نسبت به یادداشت تفاهم پایان جنگ، احتمال توافق طرفین روی این موضوع افزایش یافته اما سابقه بدعهدی دولتهای آمریکا نسبت به توافقات بینالمللی از جمله با ایران، بویژه سوابق بدعهدی دولت فعلی آمریکا و مواضع متناقض ترامپ، باعث شده مذاکرات و تحولات مربوط به این یادداشت تفاهم، در سایه بیاعتمادی نسبت به طرف آمریکایی باشد. نشانههای بدعهدی و دبه کردن طرف آمریکایی از همین حالا هم آشکار شده است. روز یکشنبه منابع رسانهای آمریکایی فاش کردند در جریان مذاکرات اخیر مقامات پاکستان در تهران، عاصم منیر به صورت مرتب جزئیات مذاکرات را با یک تیم دولت آمریکا، شامل جیدی ونس، استیو ویتکاف و جرد کوشنر هماهنگ کرده بود و یادداشت تفاهم نهایی، مورد تایید طرف آمریکایی قرار گرفت. با این حال، ترامپ نسبت به مفاد این یادداشت تفاهم، تعلل و تصریح کرد برای پذیرش این توافق عجلهای ندارد. در این راستا، طرف آمریکایی همچنان نسبت به مفاد چهارگانه این یادداشت تفاهم موارد جدیدی مطرح میکند. آنچه طی ۲ روز گذشته در منابع رسانهای نزدیک کاخ سفید بیشتر اشاره شده، موارد توقف جنگ در لبنان و دسترسی ایران به اموال بلوکهشدهاش است. ترامپ در این مدت در چند نوبت تاکید کرد پرداخت نقدی داراییهای بلوکهشده به ایران را نخواهد پذیرفت. بر همین اساس، برخی پیشبینی میکنند طرف آمریکایی به این بهانه، موانع متعددی برای دسترسی ایران به اموال خود ایجاد خواهد کرد؛ موضوعی که باید دید در سفر هیأت ایرانی به دوحه نسبت به آن چگونه تدبیر شده تا از سنگاندازیهای احتمالی ممانعت شود.
درباره توقف تجاوزات رژیم صهیونیستی به لبنان نیز اگرچه هنوز به صورت رسمی، طرف آمریکایی موضعگیری نکرده اما منابع مطلع میگویند رژیم صهیونیستی به دنبال آن است در متن این یادداشت تفاهم شرایطی ایجاد شود تا تلآویو بتواند حملات خود به لبنان را به بهانههای مختلف ادامه دهد. در این راستا، نتانیاهو به مقامات آمریکا گفته متن توافق باید به گونهای باشد که اسرائیل در دوره زمانی انجام مذاکرات آمریکا و ایران بتواند در برابر تهدیدات احتمالی حزبالله، واکنش نشان دهد. کاملا مشخص است نخستوزیر رژیم صهیونیستی میخواهد از طریق دولت آمریکا، در متن توافق، امکان تداوم حملات به حزبالله را ایجاد کند. تمرکز ترامپ و تیم مذاکرهکننده او بر این موضوع نشان میدهد طرف آمریکایی نیز با این هدف رژیم صهیونیستی همراه است و به همین خاطر، پیشبینی میشود طرف آمریکایی در این بند از یادداشت تفاهم با وجود توافق اولیه، سنگاندازی کند.
به هر حال، اگرچه فعلا یادداشت تفاهم ۴ بندی روی میز است تا در صورت توافق طرفین روی آن، مذاکرات ۶۰ روزه پیرامون پیشنهاد ۱۴ بندی ایران آغاز شود اما آمریکاییها تاکنون نسبت به همین ۴ بند ابتدایی نیز صادقانه رفتار نکردهاند. عدم صداقت آمریکاییها باعث شده با وجود برآورد کارشناسان مبنی بر حصول توافق روی این یادداشت تفاهم، تردیدهای جدی درباره نهایی شدن آن ایجاد شود.