نفت 100 دلار

گروه بین‌الملل: تنش‌ها در یمن طی هفته‌های گذشته به‌ویژه در روزهای اخیر وارد مرحله تازه‌ای شده؛ روندی که همزمان با تشدید جنگ در منطقه، پیامدهای اقتصادی و انرژی قابل توجهی برای رژیم سعودی به همراه داشته است. گزارش‌های رسانه‌های عرب نشان می‌دهد عربستان یکی از زیان‌دیده‌ترین طرف‌های تشدید این بحران بوده و در نتیجه افزایش ناامنی‌های منطقه‌ای، تولید ناخالص داخلی واقعی این کشور ۴,۷ درصد کاهش یافته است.
به گزارش «وطن امروز»، اداره کل آمار سعودی دیروز کاهش درآمدهای نفتی آن کشور را تأیید و اعلام کرد فعالیت‌های نفتی در پی تحولات اخیر ۲۴,۸ درصد کاهش یافته است. این افت در شرایطی رخ داده که اجرای راهبرد «محاصره در برابر محاصره» از سوی یمن، مسیرهای صادرات نفت عربستان را بیش از گذشته تحت فشار قرار داده است.
یکی از مهم‌ترین تبعات این وضعیت، افزایش فشار بر صادرات نفت عربستان از مسیر دریای سرخ و تنگه باب‌المندب است. ریاض که پس از اختلال در مسیرهای اصلی صادراتی خود تلاش کرده بود بخشی از صادرات نفت را از مسیر تنگه هرمز به پایانه ینبع در دریای سرخ منتقل کند، اکنون با ناامن شدن باب‌المندب با چالش تازه‌ای روبه‌رو شده است. به این ترتیب، یکی از مسیرهای جایگزین ریاض برای انتقال نفت نیز با افزایش ریسک و هزینه مواجه شده است.
از سوی دیگر، همزمان با تشدید تنش‌ها در یمن، حملات به زیرساخت‌های انرژی عربستان نیز افزایش یافته است. بر اساس گزارش دیروز روزنامه انگلیسی فایننشال تایمز، در یک ماه گذشته، تأسیسات نفتی شرکت آرامکو در جیزان دست‌کم 2 نوبت هدف حملات قرار گرفته و این حملات با آتش‌سوزی‌های گسترده همراه بوده است. نیروهای یمنی این حملات را در واکنش به ادامه محاصره یمن با هدف اعمال فشار بر ریاض برای پایان دادن به این وضعیت عنوان کرده‌اند. در مقابل، تداوم محاصره و ناتوانی در دستیابی به توافق، زمینه را برای تداوم حملات متقابل و تشدید تنش‌ها فراهم کرده است.
خبرگزاری رویترز گزارش داد حملات یمن به چند تأسیسات انرژی عربستان در روز دوشنبه، فعالیت برخی از این مراکز را مختل کرد و دست‌کم ۷۳ نفر زخمی شدند. در این حملات، اهدافی متعلق به شرکت آرامکو، همچنین یک پایگاه هوایی عربستان هدف قرار گرفتند.

فشار بر بازار جهانی نفت
تشدید تنش در یمن، به‌ویژه درگیری‌های مرتبط با باب‌المندب و حملات به زیرساخت‌های انرژی عربستان، تنها به اقتصاد آن کشور محدود نمانده و مستقیما بر بازار جهانی نفت نیز اثر گذاشته است. بر اساس گزارش رویترز، پس از حملات جدید به تأسیسات انرژی عربستان، قیمت هر بشکه نفت برنت در آستانه 100 دلاری شدن قرار گرفته و به ۹۹,۴۶ دلار رسید و نرخ نفت خام وست تگزاس اینترمدییت (WTI) نیز به ۹۴,۷۳ دلار افزایش یافت. هر دو شاخص در این مقطع به بالاترین سطح خود طی چند ماه اخیر رسیده‌اند.
قیمت نفت برنت شاخص اصلی قیمت‌گذاری نفت در بازارهای بین‌المللی و شاخص مهم بازار نفت آمریکا محسوب می‌شود. افزایش همزمان این 2 شاخص نشان می‌دهد تشدید ناامنی در یمن و تهدید مسیرهای انتقال انرژی، تنها یک بحران منطقه‌ای نیست و می‌تواند بازار نفت در دیگر نقاط جهان را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
هر چند صادرات نفت عربستان به طور کامل متوقف نشده اما تهدید باب‌المندب و افزایش خطر حملات، هزینه انتقال نفت را بالا برده و شرکت‌های کشتیرانی را ناگزیر به تغییر مسیر کرده است. بر اساس گزارش رویترز، برخی نفتکش‌های سعودی هنگام بارگیری نفت از پایانه ینبع در دریای سرخ، سیگنال‌های ردیابی خود را خاموش می‌کنند تا مسیر حرکت آنها مشخص نباشد. با این حال، بخشی از این نفتکش‌ها برای پرهیز از عبور از باب‌المندب، ناچار به استفاده از مسیرهای طولانی‌تر، از جمله حرکت از طریق کانال سوئز و در نهایت دور زدن قاره آفریقا هستند.
طولانی‌تر شدن مسیر، علاوه بر افزایش هزینه سوخت، بیمه و حمل‌ونقل، زمان رسیدن نفت به بازارهای مقصد را نیز افزایش می‌دهد و می‌تواند از جذابیت نفت عربستان برای بخشی از خریداران بکاهد. به این ترتیب، حتی بدون توقف کامل صادرات، افزایش بی‌ثباتی در مسیرهای دریایی توانسته هزینه عرضه نفت را بالا برده و به رشد قیمت‌ها در بازار جهانی منجر شود.
بنابراین تشدید تنش در یمن، نفت را نه فقط از مسیر کاهش مستقیم تولید، بلکه از طریق تهدید 2 گلوگاه مهم هرمز و باب‌المندب، افزایش ریسک کشتیرانی، بالا رفتن هزینه بیمه و حمل‌ونقل و محدود شدن مسیرهای صادراتی عربستان تحت فشار قرار داده؛ وضعیتی که می‌تواند با تداوم ناامنی، فشار بیشتری بر بازار جهانی انرژی وارد کند.

عربستان چه میزان از تشدید تنش در یمن ضرر می‌کند؟
در این میان نکته مهمی که وجود دارد این است که تشدید تنش‌ها در یمن فقط به زیان مردم این کشور نیست، بلکه سعودی‌ها نیز به‌شدت نسبت به این وضعیت آسیب خواهند دید. بر اساس داده‌های کشتیرانی مورد استناد رویترز، صادرات نفت از بندر ینبع پس از تشدید حملات یمنی‌ها از حدود ۳,۸ میلیون بشکه در روز به ۳ میلیون بشکه در روز کاهش یافته؛ یعنی افتی حدود ۸۰۰ هزار بشکه در روز که معادل ۲۱ درصد میزان صادرات نفت عربستان سعودی است.
همچنین اگر کاهش ۸۰۰ هزار بشکه در روز نفت عربستان را با مقیاس مالی در نظر بگیریم و قیمت نفت را ۹۹ دلار در هر بشکه محاسبه کنیم، زیان ناخالص روزانه نفت از این مسیر با توجه به کاهش صادرات 800 هزار بشکه‌ای، ۷۹ میلیون دلار در روز خواهد بود و با همین فرض، این رقم در مقیاس سالانه ۲۹ میلیارد دلار زیان را به سعودی‌ها تحمیل خواهد کرد.
در همین حال، رویترز گزارش داد تهدیدهای یمن موجب افزایش حق بیمه، تغییر مسیر نفتکش‌ها و استفاده بیشتر عربستان از کانال سوئز و خط لوله سومد شده و عبور کشتی‌ها از باب‌المندب از ۵۰ فروند در روز پیش به ۳۲ فروند کاهش یافته است. بنابراین هزینه واقعی زیان عربستان تنها در کاهش جریان مستقیم نفت خلاصه نمی‌شود، بلکه آن کشور با مجموعه‌ای از هزینه‌های اضافه شامل بیمه، حمل‌ونقل، طولانی‌تر شدن مسیر صادرات، افزایش ریسک امنیتی و آسیب‌پذیری تأسیسات انرژی خود روبه‌رو شده و بی‌تردید در این شرایط ادامه تشدید تنش‌ها در یمن زیان بیشتری را متوجه سعودی‌ها خواهد کرد.
نکته مهم این است که سعودی‌ها هنوز گزارش و آماری از میزان خسارات حملات موشکی یمن به تاسیسات نفتی خود ارائه نکرده‌اند و انتظار می‌رود هزینه از کار افتادن و تخریب بخشی از تجهیزات پالایشگاهی و نفتی شرکت آرامکو در نتیجه حملات موشکی یمن رقمی قابل توجه باشد؛ رقمی که تاکنون از سوی ریاض سانسور شده و هنوز چیزی درباره آن گفته نشده است.

خسارات مالی سعودی در پی حملات یمن
با آنکه منابع رسمی در ریاض هنوز جزئیات خسارات حملات موشکی یمن را اعلام نکرده‌اند اما روزنامه آمریکایی وال‌استریت ژورنال در گزارشی نوشت بر اثر حملات موشکی بامداد سه‌شنبه نیروهای یمنی، پالایشگاه جیزان بار دیگر دچار آتش‌سوزی و فعالیت آن متوقف شد. این در حالی است که پالایشگاه جیزان عربستان در روز دوشنبه نیز هدف حمله موشکی قرار گرفته بود. در واقع حمله روز سه‌شنبه یمن در حالی انجام شد که آرامکو هنوز در حال ارزیابی خسارات حمله روز دوشنبه به جیزان بود! به گفته منابع، پیش از آنکه ارزیابی خسارات حمله نخست به پایان برسد، تأسیسات بار دیگر هدف قرار گرفت. شاهدان عینی اعلام کردند شعله‌های آتش پالایشگاه از شهر جیزان دیده می‌شد. این پالایشگاه با ظرفیت عملیاتی ۴۰۰ هزار بشکه در روز، بنزین و گازوئیل فوق‌کم‌گوگرد تولید می‌کند.
وال‌استریت ژورنال در گزارش خود افزود در حملات موشکی یمن به اهدافی در سعودی طی روز سه‌شنبه، تأسیسات ذخیره‌سازی نفت و گاز از جمله تأسیسات مرتبط با یک نیروگاه برق در ابها نیز آسیب دید و دامنه خسارات تنها به پالایشگاه جیزان محدود نمانده، بلکه بخش‌هایی از زیرساخت‌های ذخیره انرژی را نیز در بر گرفته است.
در این حملات همچنین پایگاه هوایی خمیس مشیط نیز هدف حمله قرار گرفت. با این حال، میزان خسارت واردشده به پایگاه هوایی هنوز مشخص نیست.

الاخبار: ورود عربستان به جنگ به زیان ریاض است
در تحلیل وضعیت کنونی جنگ یمن، روزنامه الاخبار لبنان در گزارشی به 3 مساله مهم درباره یمن اشاره کرد. نخست آنکه بر خلاف برخی ارزیابی‌ها، انصارالله لزوما از چندجبهه‌ای شدن جنگ هراس ندارد، بلکه با توجه به محدودیت منابع انسانی و گستردگی جغرافیایی جبهه‌ها، باز شدن محورهای جدید می‌تواند فشار بیشتری بر نیروهای مقابل وارد کند.
دوم ادعای فروپاشی ائتلاف قبایل همسو با انصارالله با واقعیت‌های میدانی موجود همخوانی ندارد و این جریان همچنان از حمایت بخش قابل توجهی از متحدان محلی خود برخوردار است؛ در مقابل، اردوگاه رقیب با نگرانی‌هایی درباره میزان وفاداری برخی شیوخ قبایل و نیروهای محلی مواجه است و گزارش‌هایی نیز درباره اعمال محدودیت بر برخی چهره‌های این جریان در عربستان منتشر شده است.
سوم ورود مستقیم عربستان به جنگ الزاما به معنای تقویت موقعیت طرف مقابل نیست، زیرا در صورت ورود رسمی و مستقیم ریاض، انصارالله نیز فرصت بیشتری برای هدف قرار دادن مستقیم عمق سرزمینی و زیرساخت‌های حیاتی عربستان خواهد داشت و از این منظر، افزایش سطح مداخله سعودی می‌تواند هزینه‌های امنیتی و اقتصادی بیشتری را متوجه ریاض کند.
«حزام الاسد» عضو دفتر سیاسی انصارالله در پیامی به سرمایه‌گذاران و مقامات سعودی هشدار داد میدان‌های نفتی، مناطق صنعتی و تأسیسات حیاتی در سراسر پادشاهی سعودی دیگر امن نیستند و آینده سرمایه‌گذاری در عربستان نامشخص است.

راهبرد صنعا در برابر تجاوزات ریاض
روز سه‌شنبه انصارالله عملیات بزرگی را از غرب تعز به سمت ساحل دریای سرخ و منطقه مخا آغاز کرد؛ هدفی که از نظر راهبردی به فشار بر مسیر باب‌المندب و ایجاد اهرم فشار بر نیروهای شورشی وابسته به سعودی منجر می‌شود. عرب‌نیوز گزارش داد این عملیات تلاش دارد ارتباط تعز و نیروهای مورد حمایت عربستان را با ساحل دریای سرخ قطع کرده و به سمت مخا پیشروی کند. در واقع، نقطه قوت صنعا این است که در مناطق تحت کنترل خود از عمق جغرافیایی، پایتخت، سواحل دریای سرخ و توان موشکی و پهپادی برخوردار است و می‌تواند میدان نبرد داخلی را به خاک عربستان نیز بکشاند.
تلویزیون الجزیره قطر به نقل از ناظران گروه بحران بین‌المللی گزارش داد اگرچه نیروهای مورد حمایت عربستان نسبت به مقاطع گذشته از تجهیزات نظامی بیشتری برخوردارند و در جوف، بیضا و مأرب تحرکاتی داشته‌اند اما این موضوع به معنای تضعیف جدی انصارالله و دولت صنعا نیست، چون انصارالله و دولت صنعا در تعز دست به عملیات تهاجمی زده‌‌اند و همچنان از ظرفیت کافی برای حمله به عمق عربستان برخوردارند. بر مبنای گزارش الجزیره، نیروهای مورد حمایت عربستان در یمن در تلاش برای باز کردن چند جبهه همزمان و نزدیک شدن به محورهای منتهی به صنعا هستند و همزمان دولت یمن تلاش می‌کند با کشاندن جنگ به مرزهای عربستان، زیرساخت‌های انرژی و مسیرهای دریایی، هزینه این مداخله را برای ریاض بالا ببرد.

بازپس‌گیری یتمه و تداوم مقاومت در لبنات
با آنکه نیروهای وابسته به رژیم سعودی با انتشار تصاویری مدعی تسلط بر منطقه لبنات در استان جوف در شمال‌ شرق یمن شدند اما حضور میدانی رزمندگان انصارالله و کمیته‌های مردمی در پایگاه لبنات، ادعاهای رسانه‌های ائتلاف سعودی درباره سیطره بر این مقر نظامی را رد می‌کند. تصاویر منتشرشده از میدان نبرد در یمن نشان می‌دهد حملات نیروهای ائتلاف سعودی به این پایگاه دفع شده، هرچند احتمال تکرار آنها در این محور همچنان وجود دارد.
منابع نزدیک به انصارالله یمن همچنین گزارش دادند در محور یتمه نیروهای مقاومت در کمتر از نیم‌روز موفق شدند این شهرک در شمال استان جوف را از مزدوران سعودی پس بگیرند.
عضو دفتر سیاسی جنبش انصارالله یمن هم روز سه‌شنبه اعلام کرد نیروهای مسلح این کشور پیشروی عناصر مسلح وابسته به عربستان به سمت کوهستان لبنات در شرق استان جوف را دفع کردند. «محمد الفرح» گفت: نیروهای مسلح یمن با چند فروند موشک بالستیک، مواضع پشتیبانی نیروهای تحت حمایت عربستان در الجوف را هدف قرار دادند. وی افزود: در این حملات، تاسیسات و ادوات نظامی سعودی منهدم شد و در آتش سوخت و ده‌ها خودروی نظامی از کار افتاد و ده‌ها نفر از جمله فرماندهان یگان‌های نظامی وابسته به عربستان نیز کشته یا زخمی شدند.
این در حالی است که پیش از این، «شیخ حمد بن دغم» از شیوخ قبایل دغم و چهره مخالف انصارالله با انتشار ویدئویی مدعی تسلط بر یتمه شده بود اما این پیشروی با پاتک نیروهای یمنی دوام نیاورد و یتمه بار دیگر به کنترل نیروهای صنعا درآمد.
برخی ناظران نیز گفته‌اند فرماندهان نیروهای مسلح یمن اکنون در حال ارزیابی وضعیت جبهه جوف هستند و احتمال اقدامات تلافی‌جویانه برای تثبیت مجدد مواضع و وادار کردن نیروهای ائتلاف به عقب‌نشینی از این منطقه وجود دارد.
در این میان کارشناسان تاکید دارند کنترل یتمه بدون تسلط بر ارتفاعات مشرف بر آن قابل تثبیت نیست؛ ارتفاعاتی که همچنان در اختیار انصارالله قرار دارد و موقعیت نیروهای ائتلاف در داخل شهرک را آسیب‌پذیر می‌کند.

تنش‌ها در جنوب غرب یمن
در روزهایی که جنگ در یمن شدت گرفته و در برخی محورها شاهد پیشروی و جابه‌جایی خطوط تماس هستیم، روایت‌های مختلف و گاه نادرستی درباره وضعیت میدان منتشر می‌شود و در این میان برخی گزارش‌ها ادعای «عقب‌نشینی و شکست انصارالله» در مناطق جنوب غرب یمن را مطرح کرده‌اند، این در حالی است که شهرهای جنوب غرب یمن به طور کلی تاکنون در کنترل دولت صنعا قرار نداشته و برخی گزارش‌ها از عقب‌نشینی انصارالله از جنوب غرب یمن نوعی جنگ روانی به نظر می‌رسد، چون این مناطق در اختیار نیروهای شورشی مورد حمایت عربستان قرار دارند.
از سوی دیگر کارشناسان معتقدند یمن را نمی‌توان با لبنان، حزب‌الله یا سوریه مقایسه کرد. ساختار اجتماعی، جغرافیایی و نظامی یمن کاملا متفاوت است و تحولات یمن منطق خاص خود را دارد، لذا درباره یمن صرفا نمی‌توان به پیشروی و عقب‌نشینی در جنگ استناد کرد، بلکه آنچه اهمیت دارد نتیجه نهایی نبرد است. ناظران تحولات یمن معتقدند انصارالله مسیر خود را مرحله‌به‌مرحله و هوشمندانه دنبال می‌کند و برای قضاوت درباره نتیجه نبرد کنونی در یمن، هنوز بسیار زود است و باید در انتظار تحولات روزهای آینده باشیم.