آیا این سوال در ذهن شما هم ایجاد شده که این همه فشار و تحریم، چطور توانستند رنگ و روی سفرهای ما را عوض کنند؟ شاید در نگاه اول به نظر برسد که درهای گردشگری بسته شده، اما واقعیت چیز دیگری است. تحریمها مانند یک تکان بزرگ، همه را بیدار کردند تا یاد بگیریم چطور بدون وابستگی به کشورهای دور، چراغ این صنعت را روشن نگه داریم.
این محدودیتها باعث شدند که توریستهای اروپایی جای خود را به همسایههای صمیمی بدهند و خود ما هم به جای سفرهای گران خارجی، عاشق وجب به وجب خاک پاک ایران شویم. در این مقاله بررسی میکنیم که چطور این تغییرات، باعث رشد هتلهای بومی و رونق قطارها شد و یک مسیر تازه برای کسب درآمد مردم ایجاد کرد.
تغییر الگوی ورود گردشگران خارجی به ایران
در سالهای گذشته، بیشتر توریستهایی که به ایران میآمدند از کشورهای اروپایی بودند. این افراد برای دیدن آثار تاریخی مثل تختجمشید یا نقشجهان به ایران سفر میکردند. با سخت شدن تحریمها و مشکلات سیاسی، تعداد این مسافران کم شد اما ایران بیکار ننشست. تمرکز از اروپا به سمت کشورهای همسایه و شرق آسیا چرخید. حالا توریستهای متفاوتی در خیابانهای شهرهای توریستی دیده میشوند.
این جابهجایی باعث شد تا ذائقه خدماتدهندگان هم عوض شود. حالا رستورانها و هتلها سعی میکنند خدماتی بدهند که با فرهنگ مسافران منطقه سازگارتر است.
این تغییر الگو نشان میدهد که ایران توانسته بازارهای جدیدی پیدا کند تا جای خالی مسافران غربی را پر کند. اگرچه درآمد ارزی از این مسافران متفاوت است، اما باعث شده چرخ این صنعت همچنان بچرخد.
رشد و تغییر مدل گردشگری داخلی
وقتی قیمت دلار بالا رفت، سفر به خارج برای بسیاری از خانوادههای ایرانی سخت شد. همین موضوع باعث شد تا مردم به فکر سفر در داخل کشور بیفتند. سفرهای داخلی دیگر فقط به شمال یا مشهد خلاصه نمیشود.
مردم حالا به دنبال جاهای جدید و بکر میگردند. این اتفاق باعث شد تا روستاهای دورافتاده هم به مقصد گردشگری تبدیل شوند و اقتصاد محلی آنها رشد کند.
ویژگیهای جدید سفرهای داخلی شامل این موارد است:
تمایل زیاد مردم به اقامت در بومگردیها به جای هتلهای مجلل.
رشد سفرهای جادهای و طبیعتگردی با خودروی شخصی.
توجه به سفرهای کوتاه و یکروزه در اطراف شهرهای بزرگ.
جستجوی مداوم برای آشنایی با دانستنی های سفر و مناطق ناشناخته ایران.
مردم یاد گرفتند که با هزینه کمتر هم میتوانند لذت ببرند. این تغییر رفتار باعث شد که عدالت در توزیع درآمد گردشگری بهتر شود. حالا پولی که مردم برای سفر خرج میکنند، به جیب روستاییها و صاحبان خانههای بومی هم میرود. این مدل از گردشگری باعث شده تا فرهنگهای مختلف ایران به هم معرفی و مردم با ریشههای خود بیشتر آشنا شوند.
تأثیر تحریمها بر زیرساختهای گردشگری
تحریمها اجازه نداد که هواپیماهای جدید وارد ایران شوند یا هتلهای زنجیرهای بزرگ دنیا در ایران شعبه بسازند. این یک چالش بزرگ بود، اما باعث شد تا تمرکز روی بخشهای دیگر برود. وقتی هواپیما کم است، مردم به سمت قطار و اتوبوس میروند. این موضوع باعث شد تا دولت و بخش خصوصی بر روی بازسازی قطارها و ساخت هتلهای باکیفیت داخلی سرمایهگذاری کنند.
خیلی از مسافران برای اینکه سفر راحت و ارزانی داشته باشند، اولین کاری که میکنند چک کردن قیمت بلیط قطار است. قطارهای سریعالسیر و باکیفیت جایگزین خوبی برای پروازهای گران شدند. این یعنی زیرساختها دارند با نیاز جدید مردم هماهنگ میشوند. اگرچه سرعت رشد به خاطر تحریمها بالا نیست، اما متوقف نشده است.
تغییر مدل درآمدزایی در گردشگری ایران
در گذشته درآمد گردشگری فقط از راه فروش بلیط و هتل بود. اما حالا راههای جدیدی برای پول درآوردن از این صنعت به وجود آمده است. تحریمها باعث شدند که ما نتوانیم از کارتهای بانکی بینالمللی استفاده کنیم. این مشکل بزرگ، باعث شد تا روشهای جایگزین برای تبادل پول ابداع شود. همچنین فروش محصولات محلی و صنایع دستی به بخش اصلی درآمد تبدیل شد.
حالا دیگر فقط هتلدارها سود نمیبرند. حتی یک کشاورز که اجازه میدهد مسافران از باغ او دیدن کنند یا زنی که در روستا نان محلی میپزد، در این درآمد شریک است.
این یعنی گردشگری دارد به تمام لایههای جامعه سود میرساند. مدل درآمدزایی از حالت متمرکز خارج و به یک مدل مردمی و پراکنده تبدیل شده که در برابر فشارهای اقتصادی مقاومتر است.
نقش فناوری و پلتفرمهای داخلی در دوران تحریم
وقتی سایتهای بزرگ دنیا ایران را تحریم کردند، جوانهای ایرانی دست به کار شدند. آنها سایتها و اپلیکیشنهایی ساختند که حتی از نمونههای خارجی هم بهتر کار میکنند. این پلتفرمها باعث شدند که مردم به راحتی بتوانند تمام کارهای سفر را از داخل گوشی انجام دهند. فناوری باعث شد که واسطههای اضافی حذف شوند و قیمتها شفافتر شود.
نقش این ابزارهای دیجیتال در این دوران چنین است:
امکان مقایسه قیمت صدها اقامتگاه در سراسر ایران.
سهولت در فرآیند رزرو هتل در ایران بدون نیاز به مراجعه حضوری.
ارائه تخفیفهای لحظه آخری برای پر کردن اتاقهای خالی.
امکان رزرو آنلاین خانههای روستایی و بومگردی.
این اپلیکیشنها اعتماد مردم را جلب کردند. حالا دیگر کسی برای پیدا کردن اتاق در شهر دیگر نگران نیست.
تحریمها و تصویر جهانی ایران بهعنوان مقصد گردشگری
رسانههای خارجی گاهی اوقات تصویر خوبی از ایران نشان نمیدهند. تحریمها هم به این موضوع دامن زدند. اما همین موضوع باعث کنجکاوی خیلی از توریستهای ماجراجو شده است.
آنها میخواهند بیایند و ببینند کشوری که این همه درباره آن صحبت میکنند واقعا چطور است. وقتی میآیند، با دیدن امنیت و زیبایی ایران شگفتزده میشوند.
هر توریستی که به ایران میآید، وقتی برمیگردد تبدیل به یک رسانه بزرگ میشود. آنها به دوستان خود میگویند که ایران با آنچه در اخبار میبینید فرق دارد. این مدل تبلیغات دهان به دهان، قویترین ابزار ما در برابر تحریمهای خبری است. ایران دارد ثابت میکند که فرهنگ و هنر را نمیتوان با سیاست بایکوت کرد.
فرصتهایی که تحریمها برای گردشگری ایران ایجاد کردند
هر سختی یک فرصتی هم درون خود دارد. تحریمها باعث شدند ما یاد بگیریم که چطور روی پای خودمان بایستیم. اگر این فشارها نبود، شاید هیچوقت بومگردیها اینقدر رشد نمیکردند.
ما مجبور شدیم به جای کپی کردن از غرب، مدلهای گردشگری مخصوص به خودمان را طراحی کنیم که با فرهنگ و اقتصاد ما سازگار است. این فرصتها باعث شد که ما از یک مصرفکننده صرف خدمات گردشگری، به تولیدکننده ایده و خدمات تبدیل شویم.
چالشهای جدی صنعت گردشگری در دوران تحریم
البته نباید فقط از خوبیها گفت. تحریمها ضربههای سختی هم به این پیکره وارد کردند. پیر شدن ناوگان هوایی یکی از بزرگترین نگرانیها است.
همچنین عدم دسترسی به سیستمهای بانکی جهانی باعث شده که مسافران مجبور باشند پول نقد زیادی با خود حمل کنند. این چالشها باعث شده که کیفیت خدمات در برخی جاها افت کند. فعالان این حوزه باید مدام بجنگند تا کیفیت را بالا نگه دارند.
آینده مدل گردشگری ایران در صورت تداوم یا رفع تحریمها
آینده به دست خود ما است. اگر تحریمها برداشته شود، ایران با این تجربهای که در دوران سخت به دست آورده، میتواند به سرعت بازارهای جهانی را تسخیر کند. اگر هم تحریمها ادامه پیدا کند، ما به سمت حرفهایتر شدن در گردشگری داخلی و منطقهای حرکت میکنیم. در هر دو صورت، مسیر برگشتی وجود ندارد و ایران جایگاه خود را به عنوان یک مقصد امن و ارزان حفظ میکند.
برنامههای آینده باید روی محورهایی همچون:
توسعه گردشگری دیجیتال و استفاده از ارزهای دیجیتال برای مسافران
تنوع بخشیدن به مقصدهای سفر برای جلوگیری از تخریب محیط زیست
آموزش حرفهای به نیروی کار جوان برای ارائه خدمات در سطح جهانی
همچنین تمرکز بر گردشگری پایدار و حفظ میراث فرهنگی برای نسلهای بعد
ایران کشوری است که هزاران سال تاریخ را پشت سر گذاشته و تحریمها فقط یک فصل کوتاه از این کتاب بزرگ هستند. ما یاد گرفتهایم که چطور در هر شرایطی مهماننواز باشیم.
شکوفایی در دل محدودیت؛ تولد دوباره گردشگری
در پایان باید گفت که فشارها نتوانستند اشتیاق سفر را در دل مردم بکشند. گردشگری ایران حالا زندهتر از همیشه است چون ریشه در مردم و خاک این سرزمین دارد. ما از یک مدل وابسته به خارج، به یک مدل خودکفا رسیدیم که در آن هر ایرانی میتواند یک میزبان عالی باشد. این تغییر بزرگ، ارزشمندترین دستاوردی است که در این سالهای سخت به دست آوردهایم.