به دست خود درختی بنشانیم...

گروه اجتماعی: مرد یک میلیارد درختی و عاشق پویایی طبیعت طی نیم قرن توانسته بذر بیش از یک میلیون درخت را در کشور بکارد و اکنون به معلم طبیعت شهره شده است؛ مرد 69 ساله یاسوجی  که دل از طبیعت نمی‌کند و برای کاشت درخت علاوه بر استان زادگاه خود، هر سال راهی دیگر استان‌ها می‌شود. او توانسته قبای سبز را بر تن مناطق عریان از درخت کند. اکنون و در آستانه روز پدر گفت‌وگویی با پدر احیاگر طبیعت محمدحسین آریا داشتیم.
* آقای آریا! چه شد که به درختکاری رو آوردید و اکنون نه فقط در ایران که در جهان به عنوان دوستدار طبیعت شناخته‌ می‌شوید؟
بنده متولد سال ۱۳۳۵ از استان کهگیلویه و بویراحمد، از جمله طبیعت‌دوستانی هستم که حدود نیم قرن پیش با هزینه شخصی خود، فعالیت بذرکاری را در سراسر ایران آغاز کردم. در این مسیر موفق و به عنوان «مرد یک میلیون درختی» شناخته شدم به طوری که سال ۱۳۹۸ به عنوان چهره برگزیده ملی ایران انتخاب شدم. همچنین سال ۱۴۰۰ به عنوان چهره برگزیده روز جهانی خاک معرفی شدم و در همان سال، به‌ صورت آنلاین با برخی کنشگران طبیعت در کشورهای جهان گفت‌وگو داشتم. 
سال ۱۴۰۱ نیز به عنوان چهره ملی برجسته ایران در حوزه ترویج فرهنگ ایران و طبیعت‌بانان، در دانشگاه تهران انتخاب شدم و سال ۱۴۰۰ از سوی رئیس مجلس و رئیس‌جمهور مورد قدردانی قرار گرفتم. بنده اکنون نزدیک به نیم قرن است با هزینه شخصی خود در سراسر ایران به بذرکاری انواع درختان در طبیعت مشغول هستم و تاکنون ۱۸ گونه گیاهی و درختی از جمله بلوط، بادام، بنه، زالزالک، خاکشیر و... را کشت کرده‌ام که برخی گیاهی و تمرکز اصلی بنده بر درختان، بویژه بلوط است. 
* چرا بیشتر به کاشت درختان بلوط رو آورده‌اید؟
دلیل تأکید بنده بر بلوط این است که این درخت با کمترین هزینه کاشته می‌شود؛ یعنی با یک ضربه کلنگ ساده، حتی با نوک انگشت و پوشاندن بذر با 5 سانتیمتر خاک، سبز می‌شود و نیازی به آبیاری ندارد. درخت بلوط به ‌نظر بنده ملکه تمام درختان است، زیرا بهترین نان دنیا را دارد.
درخت بلوط دارای ویژگی‌های متعددی است. علاوه بر پوشش جنگلی و حفاظت از خاک در قحطی‌های بزرگ از جمله قحطی‌های سال ۱۹۴۵ و قحطی ۱۹۲۷ که جمعیت ایران و حتی جهان دچار بحران شد و جمعیت ایران بشدت کاهش یافت اما مناطقی مانند چهارمحال و بختیاری، لرستان، ایلام و سایر مناطق زاگرس‌نشین به دلیل داشتن نان بلوط دچار قحطی نشدند. 
من بلوط را ملکه درختان می‌دانم، زیرا عمر بسیار طولانی دارد؛ ۱۰۰، ۲۰۰ و حتی ۵۰۰ سال. این درخت حداقل ۱۰۰ سال طول می‌کشد تا به ثمر برسد و معمولاً بین ۵۰ تا ۱۰۰ سال زمان نیاز دارد تا محصول دهد. زمانی جنگل‌های بلوط زاگرس به‌گونه‌ای بودند که حتی بر یخ‌های قطبی کره زمین اثر می‌گذاشتند و نه‌تنها در ایران، بلکه در کل جهان تأثیرگذار بودند. متأسفانه امروز جنگل‌های بلوط ما در حال نابودی هستند.
بلوط کم‌هزینه‌ترین درخت قابل کشت است. شما می‌دانید که در کمتر از ۱۰ ثانیه می‌توان بذر بلوط را کاشت. با یک ضربه کلنگ، این کار انجام می‌شود و بهتر است تنها یک بذر را در خاک قرار ندهیم، بلکه حداقل 3 بذر با هم کاشته شود. حتی اگر به‌ جای 3 بذر، ۱۰ یا ۲۰ بذر در یک چاله قرار داده شود، هیچ آسیبی به آنها وارد نمی‌شود و همه تبدیل به یک ریشه می‌شوند، زیرا اینگونه آفریده شده‌اند. 
امروز همان‌گونه که در کمتر از ۱۰ ثانیه می‌توان درخت بلوط کاشت، در کمتر از ۱۰ ثانیه نیز با اره برقی آن را قطع می‌کنند. معضل امروز این است که قطع درختان برای امرار معاش و تولید زغال انجام می‌شود. بنده از تمام مسؤولان ایران و از همه طبیعت‌دوستان جهان می‌خواهم در مقابله با این معضل کوتاهی نکنند.
* بی‌توجهی به پویایی طبیعت چه چالش‌هایی را در پی دارد؟
شما می‌دانید که پشتوانه هر کشور، طبیعت آن است. اگر خدای ناکرده طبعیت از بین برود زندگی بی‌معنا می‌شود، چرا که تمام موجودات زمین وابسته به طبیعت هستند. هیچ موجودی نمی‌تواند از دایره طبیعت خارج شود. هر موجودی که از این دایره بیرون برود، با مرگ حتمی روبه‌رو خواهد شد. این نکته را مجدداً عرض می‌کنم. شما خود می‌دانید که همه انسان‌ها، زنان، مردان، کودکان، جوانان و سالمندان، خود را به لباس زیبا می‌آرایند، لباس طبیعت هم درختاری و پوشش جنگلی است.
امروز متأسفانه کوه‌های ما لخت و برهنه شده‌اند. شما می‌دانید وقتی انسانی را بی‌آبرو و بی‌حرمت می‌کنند، در واقع او را عریان می‌سازند و با نگاه بد و نفرت به او می‌نگرند. کوه‌هایی که درخت ندارند نیز همین‌گونه‌اند؛ یا اصلاً به آنها نگاه نمی‌کنیم. درختان، لباس‌های زیبای کوه‌های ما و زینت طبیعت هستند. نباید اجازه دهیم طبیعت ما به کویر تبدیل شود. تا جایی که بنده اطلاع دارم، دست‌اندازی‌ها به طبیعت، خانه‌سازی‌های غیرمجاز، جاده‌سازی‌های غیرمجاز، فروش زغال و قطع درختان، از عوامل اصلی نابودی درختان ما بوده‌اند.
بنده انتظار دارم، بلکه استدعا می‌کنم، از تمام مردم دنیا، طبیعت‌دوستان جهان و طبیعت‌دوستان شریف ایران که هر انسان در طول عمر خود، حداقل سالانه دست‌کم یک درخت بکارد. بنده اکنون نزدیک به نیم قرن است که در این راه فعالیت می‌کنم و بیش از یک میلیون درخت کاشته‌ام و به عنوان «مرد یک میلیون درختی» شناخته می‌شوم.
در خیلی از مناطق متاسفانه درختی کاشته نمی‌شد و چیزی به نام درخت وجود نداشت اما من توانستم  با کاشت درخت آنجا را آباد کنم به طوری که ارتفاع درختانی که من 40 سال پیش کاشته‌ام اکنون به بیش از 3 متر رسیده است. از طرفی درخت بلوط اصلاً نیاز به آبیاری ندارد. بنده نخستین کسی هستم که در تهران بلوط را سبز کردم؛ می‌توانید در کوه‌های جمشیدیه، از لواسان تا کرج، از دارآباد تا شهران آنها را مشاهده کنید. تمام این اقدامات را همواره با هزینه شخصی خود انجام داده‌ام و تاکنون هیچ مسؤولی به من کمکی نکرده و هیچ چشمداشتی نیز ندارم.
با وجود آنکه به عنوان چهره ملی ایران، چهره جهانی، مرد یک میلیون درختی، معلم طبیعت ایران و حتی قهرمان طبیعت ایران معرفی شده‌ام، توجه چندانی به من ندارند. هر کاری که تا امروز انجام داده‌ام، با هزینه شخصی خودم بوده است.
از مسؤولان انتظار دارم در کنار درختکاری، بذرپاشی را نیز انجام دهند؛ یعنی اگر هر ۱۰ متر یک درخت می‌کارند، در میان آنها بذرهایی مانند بلوط و بادام نیز بپاشند. همچنین درباره طرح کاشت یک میلیارد درخت، انتظار دارم اغراق نشود و با حساسیت بیشتری کار شود، چراکه بذرکاری نیاز به آبیاری ندارد. بنده در کوه‌های تهران بذر کاشته‌ام؛ خاکشیر و ریواس کاشتم سبز شدند.
از همه مسؤولان انتظار دارم زمانی که به کوه  ‌می‌روند، با این درختان و دانه‌های بلوط و بادام با خشونت برخورد نکنند، بلکه دست‌کم مانند یک رفیق یا فرزند خود با آنها رفتار کنند. بنده اکنون در جاهای دور دست درخت انگور کاشته‌ام، در حالی که هیچ‌گاه آن منطقه انگور نداشته است. 
* چه کاری باید انجام شود تا همه به درختکاری رو آورند؟
ما هنوز فرهنگ طبیعت را نیاموخته‌ایم و فرهنگ استفاده صحیح از آن را به‌درستی یاد نگرفته‌ایم. اولاً طبیعت را خداوند آفریده است تا از آن استفاده کنیم. زمانی که از طبیعت استفاده می‌کنیم، مثلاً گیاهان کوهی مانند آویشن و تره کوهی را برداشت می‌کنیم، باید توجه داشته باشیم که چگونه این کار را انجام می‌دهیم. متأسفانه بسیاری از این گیاهان را از ریشه می‌کنیم، در حالی که می‌دانیم برخی از آنها ارزش چندانی ندارند یا قابل استفاده نیستند. با ریشه‌کن کردن، نه‌تنها آن گیاه، بلکه آن منطقه را برای همیشه نابود می‌کنیم.
انتظار من از مسؤولان این است که فرهنگ استفاده صحیح از طبیعت و فرهنگ حمایت از طبیعت را به مردم بیاموزند. مردم ما، حتی زمانی که حقی برای برداشت دارند، گیاهان را از ریشه می‌کنند، در حالی که می‌توان فقط بخش قابل استفاده را برداشت کرد و اجازه داد گیاه دوباره رشد کند. ما فرهنگ استفاده از طبیعت و فرهنگ کمک به طبیعت را هنوز نیاموخته‌ایم.
کمک به طبیعت یعنی اینکه شما در عرض ۱۰ ثانیه می‌توانید چند دانه بادام، بلوط یا سایر بذرها را بکارید. زمانی که به کوه می‌روید، حتماً مقداری بذر در جیب خود داشته باشید؛ این بذرها خودبه‌خود سبز می‌شوند. همچنین سعی کنید بذرهایی که می‌کارید، حتماً دارای حفاظ باشند. 
توصیه می‌کنم بذرها را در کنار سنگ یا پناهگاه‌های طبیعی بکارید، زیرا در این صورت کمتر زیر پا می‌روند و آسیب کمتری می‌بینند. از سوی دیگر، از مسؤولان، رسانه‌ها، مدارس، مساجد، مجالس و همه نهادها درخواست دارم نسبت به طبیعت احساس مسؤولیت داشته باشند. آینده و پیشرفت همه ما وابسته به طبیعت است و در زمان قحطی، تنها چیزی که به فریاد ما می‌رسد، طبیعت است.
در نیم قرن فعالیت، همان‌طور که عرض کردم، شاید برخی کارشناسان بگویند عنوان «یک میلیون درخت» اغراق‌آمیز است. ممکن است عدد یک میلیون برای برخی غلو به نظر برسد اما بنده نزدیک به نیم قرن است که در سراسر ایران با هزینه شخصی خود بذر می‌پاشم.
هرگز از سازمان منابع طبیعی یا هیچ سازمان دیگری درخواست کمک یا حمایت نکرده‌ام. حداقل سالی ۱۰ تا ۳۰ روز به شهرهایی مانند تهران، شیراز، همدان و بسیاری از شهرهای دیگر ایران می‌روم، آن هم با هزینه شخصی. 
تاکنون هیچ نهادی هزینه اقامت، رفت‌وآمد یا فعالیت‌های مرا تقبل نکرده است. بنده واقعاً زندگی خود را وقف این کار کرده‌ام و از این بابت خوشحال هستم.
برخی می‌گویند کاشت یک میلیون درخت اغراق است اما اینگونه نیست. 
یک کارگر پرکار می‌تواند در یک روز هزاران بذر بکارد؛ این یعنی با کمترین هزینه و در کمتر از ۱۰ ثانیه، تنها با یک ضربه کلنگ، می‌توان بذر بلوط و بادام را در دل خاک قرار داد. به همین دلیل است که عرض می‌کنم بیش از یک میلیون بذر سبز کرده‌ام و هر کارگر می‌تواند روزانه هزاران بذر بکارد.
توانایی بنده در رفتن به دل طبیعت و درختکاری به این دلیل است که در جوانی ورزشکار بودم و کشتی می‌گرفتم، حتی سال 52  قهرمان استان شدم، اکنون نیز دارای کارت مربیگری کشتی هستم.