پاشنه آشیل سرمایه‌داری

«پاشنه آشیل سرمایه داری: پول کثیف و چگونگی احیای نظام بازار آزاد» نوشته ریموند بیکر، تاجر و محقق آمریکایی، یک نقد درون‌سیستمی قدرتمند و مبتنی بر تجربه است که نه براندازی که نجات سرمایه‌داری را هدف گرفته است. این کتاب که نخستین بار سال 2005 منتشر شد و با ترجمه سجاد امیری توسط انتشارات دنیای اقتصاد به فارسی درآمده، حاصل ۵ دهه مشاهده و مطالعه میدانی نویسنده در بیش از ۶۰ کشور جهان است. بیکر که بنیانگذار سازمان «صداقت مالی جهانی» است، در این اثر استدلال می‌کند که بزرگ‌ترین تهدید برای نظام بازار آزاد، دشمنان خارجی آن نیستند، بلکه زنجیره‌ای سه‌گانه از مشکلات درونی شامل «بی‌قانونی»، «نابرابری» و «فلسفه مطلوبیت‌گرایی» است که مانند پاشنه آشیل، نقطه آسیب‌پذیر این نظام را تشکیل می‌دهند.
ساختار کتاب در ۴ بخش و ۱۳ فصل، این استدلال مرکزی را بسط می‌دهد. بخش اول با عنوان «بی‌قانونی؛ ما این پول را دوست داریم» به تحلیل مکانیسم‌های جریان «پول کثیف» می‌پردازد. بیکر در این بخش با تقسیم‌بندی این جریان‌های مالی غیرقانونی به ۳ دسته پول‌های فاسد (مانند رشوه)، مجرمانه (مانند قاچاق) و تجاری (مانند فرار مالیاتی و قیمت‌گذاری انتقالی جعلی)، نشان می‌دهد چگونه این جریانات به شکلی ساختاری و نظام‌مند در شبکه بانکی جهانی و شرکت‌های چندملیتی نهادینه شده‌اند. او با ذکر مثال‌های عینی مانند تجارت درون شرکتی یا فساد در نیجریه، تخمین می‌زند سالانه بیش از یک تریلیون دلار از کشورهای فقیر به سمت کشورهای ثروتمند منتقل می‌شود. بخش دوم کتاب «نابرابری؛ شکاف اهمیت دارد» به پیامدهای این بی‌قانونی می‌پردازد و نشان می‌دهد جریان پول کثیف چگونه شکاف طبقاتی را تشدید کرده و سهم ناچیزی از ثروت جهانی را به اکثریت مردم می‌رساند. در بخش سوم، نویسنده به نقد فلسفی بنیان‌های اخلاقی سرمایه‌داری معاصر می‌پردازد. او استدلال می‌کند تفسیر غالب از نظریه «دست نامرئی» آدام اسمیت دچار کژفهمی شده و در عمل، فلسفه «مطلوبیت‌گرایی» جرمی بنتام که نتیجه را بر فرآیند ترجیح می‌دهد بر آن غلبه یافته است. این امر موجب شده در نبود شفافیت و قانون، دست نامرئی نه عدالت که فساد را پاداش دهد. بخش پایانی کتاب «درست مدیریت کن؛ به سیستم اعتماد داشته باش» به ارائه راه‌حل‌ها اختصاص دارد. بیکر احیای سرمایه‌داری را منوط به اصلاحات نهادی عمیق، شفافیت مالی، کاهش نابرابری از طریق بخشش بدهی کشورهای فقیر و بازگشت به اصول اخلاقی و عدالت‌محور نظریه‌پردازان کلاسیک می‌داند.