حمله محدود؛ واقعیت یا فریب؟

رئیس‌جمهور آمریکا نشان داده اولویتش حمله نظامی به ایران است اما به همان اندازه فرضیه تمایل دونالد ترامپ به حمله، این را هم همه می‌دانند که او به شدت از یک درگیری نظامی گسترده، طولانی‌مدت و پرهزینه پرهیز می‌کند. تعلل بیش از یک ماهه ترامپ برای حمله به ایران برای یافتن تضمین‌هایی است که مطمئن شود یک حمله محدود به ایران، با پاسخ محدود ایران مواجه خواهد شد. ایران تاکنون تاکید کرده هر نوع حمله آمریکا با پاسخ محکم و گسترده مواجه خواهد شد. برخی منابع داخلی و خارجی فاش کردند ترامپ چندی پیش به ایران پیشنهاد داد در ازای یک حمله محدود به ۲ یا ۳ هدف مشخص، ایران یا این حمله را هضم کند یا پاسخ محدودی به آن دهد؛ درخواستی که از سوی ایران رد شد. با وجود رد این درخواست از سوی ایران، به نظر می‌رسد ترامپ همچنان در پی تحقق این سناریو است. ترامپ در بیش از یک ماه اخیر، تلاش کرده با تقویت تجهیزات نظامی خود در منطقه، همچنین گشودن درهای دیپلماسی و مذاکره، ایران را در موقعیتی قرار دهد که در صورت وقوع یک حمله محدود از سوی آمریکا، واکنش محکم و گسترده‌ای نشان ندهد. در واقع ترامپ از یک سو با تجمیع تجهیزات نظامی در اطراف ایران می‌خواهد در صورت واکنش گسترده ایران به حمله محدود، توان دفع حمله را داشته باشد و از سوی دیگر، با باز گذاشتن مسیر مذاکره و حصول توافق، مشوق‌هایی روبه‌روی ایران قرار دهد که در برابر حمله محدود آمریکا، گزینه پاسخ سخت را انتخاب نکند. احتمالا ۲ عامل در انتخاب این سناریو از سوی رئیس‌جمهور آمریکا بیشترین تاثیر را داشته است.
نخستین عامل، اجابت درخواست لابی صهیونیستی و حامیان متمول و متنفذ آن در آمریکاست. یکی از این لابی‌های قدرتمند، خانواده ادلسون و به صورت مشخص «میریام ادلسون» است. خانواده ادلسون مهم‌ترین حامی یهودی ترامپ در آمریکاست. برخی کشورهای اروپایی به ایران گفته‌اند لشکرکشی ترامپ به سمت ایران، در راستای فشار و شروط این خانواده برای تداوم حمایت از او است. از سوی دیگر، ترامپ با پروپاگاندایی که درباره حمله به ایران انجام داده، نمی‌خواهد دست خالی از غرب آسیا بازگردد. او تصور می‌کند عدم حمله به ایران، ولو با حصول یک توافق هسته‌ای، وجهه او در آمریکا و منطقه را مخدوش می‌کند. ضمن اینکه ترامپ بویژه نتانیاهو و شاید برخی کشورهای عربی، روی این نکته اتفاق نظر دارند که عقب‌نشینی ترامپ از حمله به ایران، باعث تقویت موقعیت و جایگاه ایران در غرب آسیا خواهد شد. دومین عامل، نگرانی‌های ترامپ از یک درگیری گسترده و طولانی‌مدت با ایران است. سیاست‌های جنگی ترامپ‌ بر پایه راهبرد «حمله سریع/ خروج سریع» استوار است اما ترامپ بر اساس گزارش‌های پنتاگون و سیا، به این نتیجه رسیده یک حمله موثر به ایران، با واکنش گسترده ایران مواجه خواهد شد و ایران طیف وسیعی از پاسخ‌ها را برای واکنش به حمله احتمالی آمریکا در دستور اجرا دارد. در کنار نگرانی‌های ترامپ درباره ضربات احتمالی ایران به پایگاه‌ها و از همه مهم‌تر شناورهای آمریکا در منطقه، او جنگ طولانی‌مدت منطقه‌ای را یک تهدید جدی برای اعتبار آمریکا نزد متحدان منطقه‌ای‌اش قلمداد می‌کند. تبعات این جنگ در تحولات داخلی آمریکا بویژه انتخابات آتی کنگره، یکی دیگر از مواردی است که ترامپ را نسبت به وقوع یک جنگ منطقه‌ای و طولانی‌مدت با ایران نگران کرده است. نهادهای اطلاعاتی آمریکا تهدیدات ایران درباره واکنش به حمله احتمالی آمریکا را کاملا جدی و معتبر می‌دانند. بر همین اساس، ترامپ بشدت از وقوع یک جنگ بزرگ در منطقه واهمه دارد. این عوامل باعث شده ترامپ همچنان روی سناریوی حمله محدود به ایران کار کند. همان‌گونه که گفته شد، تشدید حضور نظامی آمریکا در منطقه و همین‌طور باز بودن مسیر مذاکره و احتمال توافق احتمالی، ایده‌هایی است که ترامپ برای متقاعد کردن ایران به پذیرش یک درگیری محدود انجام داده است. 
اما به نظر می‌رسد او هنوز نتوانسته تضمین‌های لازم را درباره این موضوع دریافت کند که ایران در واکنش به یک حمله محدود، پاسخ‌های نامحدود ندهد. روز پنجشنبه روزنامه فایننشال‌تایمز به نقل از برخی کشورهای عربی مدعی شد شواهدی وجود دارد که ترامپ درباره خواسته‌های هسته‌ای خود از ایران، انعطاف نشان بدهد. پیش از این، هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه از احتمال پذیرش سطحی از غنی‌سازی اورانیوم در ایران توسط آمریکا گفته بود. این گزاره‌ها این فرضیه را به وجود آورده که شاید ترامپ با انعطاف در برخی خط‌قرمزهایش، تمایل ایران به توافق و مواهب اقتصادی آن را بیشتر کند و اینگونه، احتمال پذیرش درگیری محدود توسط ایران را بالا ببرد.
در ایران اما مقامات جمهوری اسلامی با اطلاع از ملاحظات و تردیدهای ترامپ، قطعا قائل به این پروژه و فرضیه‌های پیرامونی آن نیستند. ایران از یک سو می‌داند ترامپ به واسطه تبعات گسترده نظامی و سیاسی، بشدت از یک جنگ پرهزینه اجتناب می‌کند و از سوی دیگر با آنالیز آرایش نظامی آمریکا در منطقه، متوجه شده این حجم از نیرو و تجهیزات، در برابر قدرت دفاعی و توان بازدارندگی ایران و برای یک درگیری گسترده و درازمدت کافی نیست. به همین خاطر است که در موضع ایران مبنی بر پاسخ گسترده به هر نوع حمله آمریکا، تغییری رخ نخواهد داد. ایران با تغییر دکترین دفاعی و همین‌طور مواضع سیاسی خود بویژه در سیاست خارجی و در قبال‌ شروط ترامپ برای توافق، این پیام را به ترامپ رسانده که جنگ، گزینه‌ای اشتباه و پرهزینه است و باعث پیچیده‌تر شدن شرایط و دور شدن آمریکا از اهداف خود خواهد شد. بنابراین تنها راه‌حل ممکن و مطمئن، دیپلماسی، مذاکره و توافق عادلانه است. به همین خاطر، بیشتر صاحبنظران‌ معتقدند ایده‌های ترامپ برای متقاعد کردن ایران به یک درگیری محدود نظامی، تاثیری بر تصمیم ایران برای وقوع یک جنگ منطقه‌ای در صورت حمله آمریکا ندارد. با در نظر گرفتن این گزاره‌ها، یک فرضیه دیگر مطرح می‌شود که باید نسبت به آن دقت و ملاحظات لازم شود. اگرچه واقعیت‌هایی مانند قدرت دفاعی، توان بازدارندگی و امتیازات ژئواستراتژیک ایران باعث می‌شود تکرار سناریوی ونزوئلا در قبال ایران امری محال به نظر برسد اما تاکید ترامپ بر تکرار سناریوی ونزوئلا در قبال ایران، نشان می‌دهد در ذهن او فرضیه‌هایی مشابه آنچه آمریکا با ونزوئلا انجام داد وجود دارد. به عبارتی ممکن است آنچه ترامپ به عنوان یک حمله محدود به ایران مطرح می‌کند، یک عملیات تروریستی باشد. پست چهارشنبه شب ترامپ در شبکه تروث در انتقاد از «کی‌یر استارمر» نخست‌وزیر انگلیس به خاطر تصمیم واگذاری کنترل جزیره دیه‌گو گارسیا و اشاره او به احتمال استفاده از پایگاه آمریکا در این جزیره برای حمله به ایران، احتمال انجام عملیات تروریستی در ایران را تقویت می‌کند. 
شاید مطلوب‌ترین حالت برای ترامپ این باشد که آرایش نظامی آمریکا در منطقه و فراهم کردن زمینه‌های یک توافق ممکن با ایران، باعث شود ایران در واکنش به عملیات تروریستی آمریکا، پاسخ‌های جدی نشان ندهد و اولویت برای ایران، حصول توافق و لغو تحریم‌ها باشد. به همین خاطر، ایران باید به صورت معتبر، به طرف آمریکایی نشان دهد وقوع یک عملیات تروریستی، به منزله آغاز سریع یک جنگ گسترده و طولانی مدت منطقه‌ای است. لوازم این تهدید ایران نیز باید به صورت عینی و بالقوه آشکار شود. با در نظر گرفتن همه این گزاره‌ها که اینک خطوط تحلیلی آن در رسانه‌های بین‌المللی وجود دارد، عملکرد ترامپ در جریان جنگ 12 روزه نشان می‌دهد باید بدبینانه‌ترین سناریوها را درباره اقدام احتمالی آمریکا در نظر داشت. رفتار فریبکارانه ترامپ در مذاکرات قبلی با ایران این ذهنیت را ایجاد کرده که ممکن است او در پشت پرده، سناریوهای خطرناکی علیه ایران در دستور کار قرار داده باشد. تاکید و اصرار ایران بر پاسخ گسترده، به واسطه همین موضوع و پیش‌بینی بروز رفتار خطرناک از سوی آمریکاست.