حسین کیامنش: دور سوم مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا که روز پنجشنبه هفته گذشته در ژنو سوییس برگزار شد، یکی از فشردهترین و طولانیترین مراحل گفتوگوهای اخیر تهران و واشنگتن به حساب میآید. این دور نیز مثل دورهای قبل با میانجیگری فعال عمان در فضایی همراه با نشانههای امیدواری نسبی به پایان رسید. در حالی که به دلیل زیادهخواهیهای طرف آمریکایی هیچ توافق نهایی حاصل نشد اما ۲ طرف و البته عمان به عنوان میانجی، بر پیشرفتهای حاصلشده تأکید داشتند.
مذاکرات از صبح پنجشنبه آغاز شد و برخلاف دورهای قبل، به صورت ۲ نوبت مجزا، یکی در صبح به مدت ۴ ساعت و دیگری در عصر بیش از ۲ ساعت ادامه یافت. این ساختار ۲ نوبت در یک روز، برای نخستینبار در روند مذاکرات اخیر مشاهده شد؛ نکتهای که نشاندهنده عمق و جدیت بیشتر بررسیها نسبت به دفعات قبل بود. از سوی دیگر مجموع زمان گفتوگوها بیش از ۶ ساعت طول کشید و هیأت ایرانی به ریاست سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه و طرف آمریکایی به ریاست استیو ویتکاف و حضور جرد کوشنر در برخی بخشها در محل سفارت عمان در ژنو به صورت غیرمستقیم از طریق بدر بوسعیدی، وزیر خارجه عمان رایزنی کردند. در بخشهایی از مذاکرات نیز رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، نقش انتقالدهنده مباحث فنی را ایفا کرد.
پس از پایان جلسات، بوسعیدی اعلام کرد گفتوگوها با «پیشرفت قابل توجه» همراه بوده و ۲ طرف «باز بودن بیسابقهای» نسبت به ایدههای جدید و خلاقانه نشان دادند.
همچنین بنا بر اعلام وزیر خارجه عمان، تصمیم گرفته شد تیمهای کارشناسی و فنی از دوشنبه هفته جاری در وین، زیر چتر آژانس، بررسیهای دقیقتر فنی را آغاز کنند و دور چهارم مذاکرات سیاسی نیز احتمالا کمتر از یک هفته بعد برگزار میشود.
از سوی دیگر، عراقچی در اظهارات خود پس از پایان مذاکرات، فضای گفتوگوها را مثبت و رو به جلو توصیف کرد.
وی در گفتوگو با شبکه خبر سیما، با تشریح جزئیات دور سوم مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا، این دور از گفتوگوها را یکی از جدیترین، طولانیترین و مؤثرترین ادوار مذاکرات توصیف کرد و از آغاز بررسیهای فنی در وین و برگزاری دور چهارم مذاکرات در آینده نزدیک خبر داد.
وزیر امور خارجه اظهار کرد: امروز میتوانم بگویم یکی از جدیترین و طولانیترین ادوار مذاکرات ما برگزار شد. در نوبت صبح ۴ ساعت جلسه داشتیم و در نوبت عصر نیز بیشتر از ۲ ساعت گفتوگوها ادامه یافت.
وی افزود: این مذاکرات به صورت غیرمستقیم و با میانجیگری وزیر خارجه عمان انجام شد و در برخی بخشها نیز آقای گروسی برای تبادل مباحث فنی میان ۲ طرف حضور داشت. حضور وی از نظر فنی مفید و سازنده بود.
عراقچی با اشاره به روند گفتوگوها تصریح کرد: مذاکرات در مجموع بسیار فشرده و جدی بود و در این ۶ ساعت طولانی، پیشرفتهای خوبی حاصل شد. ما به طور جدی وارد عناصر یک توافق شدیم؛ هم در حوزه هستهای و هم در حوزه تحریمها. درباره برخی مسائل به تفاهمهای نزدیکی رسیدهایم، هرچند در برخی موضوعات اختلافنظرهایی وجود دارد که طبیعی است.
وی تأکید کرد: آنچه نسبت به گذشته بیشتر مشهود بود، جدیت ۲ طرف برای رسیدن به یک راهحل مذاکرهشده بود. بر همین اساس، مقرر شد تیمهای فنی از روز دوشنبه در وین، در چارچوب همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، بررسیهای فنی را با کمک کارشناسان این نهاد آغاز کنند تا برخی مسائل فنی در قالبها و چارچوبهای مشخص، با درخواستهای سیاسی ۲ طرف منطبق شود.
وزیر امور خارجه همچنین از تصمیم برای برگزاری دور بعد مذاکرات خبر داد و گفت: توافق شد دور بعد مذاکرات، یعنی دور چهارم، در آینده نزدیک و احتمالاً در حدود یک هفته آینده برگزار شود. پیش از آن ۲ طرف باید برخی اسناد را آماده کرده و مشورتهای لازم را در پایتختها انجام دهند.
وی درباره گفتوگوهای انجامشده در حوزه رفع تحریمها اظهار کرد: در این حوزه، خواستههای خود را به صورت کاملاً روشن و مشخص مطرح کردیم؛ از جمله انتظارات ایران، الزامات رفع تحریمهای یکجانبه آمریکا، ابعاد مختلف این تحریمها و موضوعات مرتبط با شورای امنیت. قرار شد در جلسه آینده به صورت دقیقتر و جزئیتر وارد این مباحث شویم.
عراقچی در پایان گفت: آغاز مذاکرات در سطح کارشناسان فنی خود نشاندهنده افزایش جدیت ۲ طرف برای ورود به بحثهای تخصصی و جزئی است. در مجموع میتوانم بگویم این دور از مذاکرات یکی از بهترین و جدیترین دورهای گفتوگوهای ما بود. وزیر خارجه عمان نیز در پیامی، به پیشرفت بسیار خوب مذاکرات اشاره کرد.
با وجود این پیشرفتها، اختلافات کلیدی همچنان پابرجاست: آمریکا همچنان به دنبال زیادهخواهیهای خود، بر توقف کامل غنیسازی ایران، تعطیلی سایتهای اصلی مانند فردو و نطنز، انتقال مواد غنیشده به خارج و توافق دائم بدون بند غروب اصرار دارد، در حالی که ایران بر لغو کامل و مؤثر تحریمها تأکید میکند و برنامه موشکی را خط قرمز میداند.
در همین رابطه رسانههای آمریکا مانند والاستریت ژورنال گزارش دادند واشنگتن خواستههای سخت یا به عبارت دقیقتر زیادهخواهانهای را مطرح کرده است: تعطیلی کامل سایتهای اصلی هستهای (فردو، نطنز و اصفهان)، غنیسازی نزدیک به صفر، تحویل تمام مواد غنیشده به خارج و توافق دائم بدون بند غروب، در حالی که تنها تخفیف حداقلی تحریمها پیشنهاد شده است. با این حال، فضای کلی مذاکرات، بویژه از زبان عراقچی و میانجی عمانی، نشان میدهد گفتوگوها از مرحله کلیگویی خارج شده و به جزئیات عناصر توافق نزدیکتر شده است.
از طرف دیگر، وزیر خارجه عمان روز گذشته به واشنگتن سفر کرد تا با مقامهای ارشد آمریکا دیدار کند. بر اساس اعلام رسانههای آمریکا از جمله سیانان، بوسعیدی با جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا و دیگر مقامهای ارشد آن کشور دیدار کرد. همچنین هدف اصلی این دیدارها، بررسی نتایج مذاکرات ژنو، ادامه تلاشها برای جلوگیری از جنگ با ایران و انتقال پیامهای ۲ طرف اعلام شده است.
بر اساس اعلام بوسعیدی و عراقچی، تیمهای کارشناسی و فنی ۲ طرف (همراه با کارشناسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به ریاست رافائل گروسی) از دوشنبه ۱۱ اسفند ۱۴۰۴/ ۲ مارس ۲۰۲۶ در وین کار خود را آغاز میکنند. این جلسه بر بررسی دقیق مسائل فنی تمرکز دارد؛ مانند جزئیات غنیسازی، نظارت آژانس، سایتهای هستهای و مکانیسمهای تحریمها تا عناصر توافق را در چارچوب مشخصی تنظیم کند و سپس به سطح سیاسی برگردد. عراقچی تأکید کرد بررسیهای فنی برای تطبیق مسائل فنی با خواستههای سیاسی ۲ طرف ضروری است و دور بعد مذاکرات سیاسی احتمالا کمتر از یک هفته پس از آن (اواخر هفته جاری یا اوایل هفته بعد) برگزار خواهد شد. این مرحله فنی میتواند تعیینکننده باشد که آیا پیشرفتهای اعلامشده به توافق واقعی منجر میشود یا اصرار آمریکا بر تعطیلی سایتها و غنیسازی نزدیک به صفر و احتمالا موضوع برنامه موشکی ایران، مانع توافق خواهد شد.