ترامپ که پیشتر تهدید کرده بود در صورت باز نشدن تنگه هرمز توسط ایران، نیروگاههای برق ایران را هدف قرار خواهد داد، در اظهار نظری تازه اعلام کرد اجرای این طرح را به مدت ۵ روز به تعویق میاندازد. این تغییر موضع، بهویژه در فضای کنونی که نیروهای مسلح ایران دست برتر را در میدان دارند، نشانهای از عقبنشینی آمریکاییها تلقی میشود؛عقبنشینیای که میتوان آن را در قالب ۳ سناریوی اصلی بررسی کرد.
اولین احتمال به تأثیر مستقیم بازدارندگی نظامی ایران بازمیگردد. پس از تهدید ترامپ، قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا با صدور هشداری صریح، مجموعهای از اهداف حساس را برای پاسخ متقابل مشخص و اعلام کرده بود که هر گونه حمله به زیرساختهای برق ایران با واکنشی متقارن و حتی فراتر و شدیدتر از آن مواجه خواهد شد.
این هشدار در شرایطی بود که تجربههای پیشین نیز نشان داده ایران در پاسخ به حملات دشمن به زیرساختها، دست به اقدامات متقابل مؤثر زده است. از جمله حمله به پالایشگاه حیفا در سرزمین های اشغالی و هدف قرار دادن میدان گازی شمالی قطر در واکنش به حمله به پارس جنوبی.
در چنین شرایطی، به نظر میرسد ترامپ با درک احتمال گسترش دامنه جنگ و افزایش هزینههای غیرقابل پیشبینی از سوی ایران، ترجیح داده است از تصمیم فوری خود عقبنشینی کند. این سناریو نشان میدهد موازنه بازدارندگی، دستکم در این مقطع، به نفع ایران عمل کرده و توانسته طرف مقابل را به تجدیدنظر وادار کند.
سناریوی دوم، ماهیتی اقتصادی - روانی دارد و به مدیریت بازارهای جهانی انرژی مرتبط است. با توجه به اینکه ایران همچنان کنترل کامل تنگه راهبردی هرمز را در اختیار دارد و هر گونه اقدام نامتعارف علیه ایران میتواند وضعیت را برای آمریکاییها و غرب بدتر کند، احتمال دارد ترامپ با عقب انداختن زمان حمله، درصدد تنظیم انتظارات بازار و کاهش قیمتها بوده باشد.
به عبارتی دیگر، اعلام تعویق ۵ روزه میتواند نوعی سیگنال آرامشبخش به بازارهای نفت و انرژی تلقی شود تا از جهش ناگهانی قیمت نفت جلوگیری کند. در این چارچوب، حرفدرمانی ترامپ، ابزاری برای مدیریت بحران اقتصادیای است که خودش به بار آورده است.
اما سومین احتمال، نگاهی بدبینانهتر و در عین حال پیچیدهتر به این چرخش موضع ترامپ دارد. اینکه این عقبنشینی صرفا یک تاکتیک فریب باشد. در ادبیات نظامی، تغییرات ناگهانی در مواضع اعلامی میتواند به منظور منحرف کردن توجه طرف مقابل و آمادهسازی برای اقدام در نقطهای دیگر صورت گیرد. در این سناریو، تعویق حمله به نیروگاهها ممکن است پوششی برای طراحی و اجرای عملیاتهای جایگزین باشد. از جمله تمرکز بر حمله به جزایر ایرانی در خلیج فارس.
به همین دلیل باید توجه داشت آنچه در ظاهر به عنوان عقبنشینی ترامپ از تهدید پیشین خود مطرح شده، در واقع میتواند طرح فریب او علیه ایران باشد. هرچند در شرایط کنونی و با توجه به تجربیات مذاکرات پیشین و بیاعتمادی صرف کشورمان به دشمن، اصل غافلگیری دیگر معنایی ندارد.