گروه بینالملل: ۴ سال و ۴ ماه از آغاز جنگ گسترده روسیه و اوکراین میگذرد اما تحولات هفتههای اخیر نشان میدهد این جنگ نه به سمت پایان، بلکه به سمت تغییر ماهیت و تشدید تنش حرکت میکند. به باور بسیاری از تحلیلگران نظامی، اگر در سالهای نخست جنگ مسکو علیه کییف، محور اصلی نبرد تصرف سرزمین بود، اکنون بیش از هر زمان دیگری به رقابت بر سر فرسایش اقتصادی، برتری پهپادی و فشار سیاسی تبدیل شده است. «دیمیتری پسکوف» سخنگوی ریاست جمهوری فدراسیون روسیه روز دوشنبه پس از آنکه ارتش این کشور یک شب پرتنش را در مقابل نیروهای اوکراینی سپری کرد، بر لزوم تحقق اهداف عملیات نظامی ویژه در اوکراین تاکید و اظهار کرد: «موضع مسکو درباره اوکراین همانطور که رئیسجمهور پوتین سال ۲۰۲۴ تشریح کرد، بدون تغییر باقی مانده و ما تا پیروزی کامل به جنگ ادامه خواهیم داد».
به گزارش «وطن امورز»، همزمان روز دوشنبه سازمان اطلاعات اوکراین(SBU) ویدئویی از هدف قرار دادن یک دستگاه رادار کاستا 2، 6 کامیون سوخترسان، 3 مخزن سوخت و 2 قطار ترابری مربوط به نیروهای روسیه در کریمه منتشر کرد. انتشار این تصاویر حاکی از آن است نیروهای اوکراینی حملات خود به طرف روس را شدت بخشیدهاند، هرچند همزمان ارتش روسیه طی هفتههای اخیر حملات خود را در شرق اوکراین بویژه محور «کاستیانتینیوکا» تشدید کرده است. بر اساس گزارش رویترز، این شهر یکی از مهمترین حلقههای دفاعی اوکراین در منطقه دونتسک به شمار میرود و سقوط آن میتواند فشار بر شهرهای اسلوویانسک و کراماتورسک را افزایش دهد. با این حال سرعت پیشروی روسیه زیاد نیست و نظامیان اوکراینی با استفاده گسترده از پهپادها و حملات دقیق، هزینه پیشروی را برای مسکو بالا بردهاند.
وزارت دفاع روسیه هم روز دوشنبه گزارش داد شهرک بوگوداروفکا در منطقه دنیپرو پتروفسک توسط نیروهای مسلح روسیه آزاد شد. این وزارتخانه همچنین از انهدام ۱۲ بمب هوایی هدایتشونده و ۴۱۵ پهپاد اوکراین طی شبانهروز گذشته خبر داد.
راهبرد جدید اوکراین؛ انتقال جنگ به داخل روسیه
در برابر پیشروی تدریجی روسیه در خاک اوکراین، مقامات نظامی و رهبران کییف تلاش میکنند میدان نبرد را از خطوط مقدم به عمق خاک روسیه منتقل کنند. به گزارش رویترز، کییف راهبرد خود را از دفاع صرف به حملات گسترده علیه زیرساختهای اقتصادی و نظامی روسیه تغییر داده است.
در تازهترین موج حملات، پالایشگاه بزرگ «اسلاویانسک» در جنوب روسیه هدف حمله پهپادی اوکراین قرار گرفت؛ حملهای که به آتشسوزی این مجموعه و کشته شدن یک نفر انجامید. این پالایشگاه با ظرفیت فرآوری سالانه ۴ میلیون تن نفت خام، یکی از مراکز مهم تولید فرآوردههای نفتی روسیه برای صادرات از طریق بنادر دریای سیاه محسوب میشود.
رئیسجمهور اوکراین مدعی شد پالایشگاه دیگری در استان «یاروسلاول» در ۷۰۰ کیلومتری مرز اوکراین نیز هدف قرار گرفته، هرچند مقامهای روسیه تاکنون این ادعای ولودیمیر زلنسکی را تأیید نکردهاند.
با وجود این حملات، مؤسسه کارنگی در تحلیلی تأکید کرد اگرچه بخش انرژی روسیه از حملات اوکراین آسیب دیده اما هنوز دچار فروپاشی نشده است. با این حال، آثار این حملات به اندازهای بوده که ولادیمیر پوتین از کمبود سوخت در برخی مناطق روسیه سخن گفته و دولت این کشور کارگروه ویژهای برای مدیریت این وضعیت تشکیل داده است.
اوکراین میتواند جنگ را به داخل روسیه بکشاند؟
بسیاری از کارشناسان معتقدند با توجه به تحولات اخیر، پاسخ این پرسش مثبت است اما این نه به معنای اشغال خاک روسیه است. «مایکل کافمن» کارشناس نظامی، در گفتوگو با روزنامه فایننشال تایمز گفت اوکراین با توسعه پهپادهای دوربرد، مفهوم «عمق امن» روسیه را از بین برده است. به اعتقاد وی، هدف کییف تصرف سرزمین نیست، بلکه افزایش هزینههای جنگ، واداشتن روسیه به انتقال سامانههای پدافندی از خطوط مقدم و مختل کردن صنایع نظامی و شبکه لجستیکی روسهاست.
در مقابل «بن بری» ژنرال بازنشسته ارتش انگلیس و پژوهشگر مؤسسه بینالمللی مطالعات راهبردی، معتقد است این حملات بیش از آنکه تأثیر تعیینکننده نظامی داشته باشد، از نظر روانی و سیاسی اهمیت دارد. او تأکید کرد موفقیت نهایی همچنان به وضعیت خطوط مقدم در شرق اوکراین وابسته است و حملات به عمق روسیه نمیتواند جایگزین پیشرویهای زمینی شود.
اظهارات بری همزمان با آن مطرح شد که وزارت دفاع روسیه روز دوشنبه اعلام کرد با استفاده از بمبهای سنگین FAB 500، مراکز فرماندهی پهپادی ارتش اوکراین را منهدم کرده؛ اقدامی که به باور ناظران نشان میدهد مسکو همچنان ابتکار عمل را در بسیاری از محورهای زمینی در اختیار دارد.
«لارنس فریدمن» استاد مطالعات جنگ در کالج کینگز لندن نیز همنظر با بری معتقد است حملات اوکراین بیشتر جنبه روانی و سیاسی دارد. به گفته وی، این عملیاتها به شهروندان روسیه نشان میدهد جنگ دیگر محدود به خاک اوکراین نیست اما به تنهایی نمیتواند کرملین را به پذیرش صلح وادار کند، زیرا مسکو همچنان بخشهای وسیعی از مناطق شرق اوکراین را در اختیار دارد.
پهپادها؛ تعیینکننده میدان نبرد
شاید مهمترین ویژگی مرحله کنونی جنگ اوکراین، جنگ پهپادها باشد. هر ۲ طرف روزانه صدها پهپاد شناسایی و انتحاری به کار میگیرند. تلویزیون الجزیره در گزارشی درباره نقش پهپادها در تشدید تنش اخیر میان روسیه و اوکراین عنوان کرد پهپادها نهتنها تجهیزات زرهی، بلکه مسیرهای تدارکاتی، انبارهای مهمات و تأسیسات انرژی را هدف قرار میدهند و به همین دلیل تحرک نیروهای زمینی بسیار دشوارتر شده و بسیاری از عملیاتها با استفاده از سامانههای بدون سرنشین انجام میشود. کارشناسان نظامی معتقدند جنگ روسیه و اوکراین اکنون به آزمایشگاهی برای تاکتیکهای جنگهای مدرن آینده تبدیل شده است.
مایکل کلارک، تحلیلگر نظامی انگلیسی نیز با اشاره به توان پهپادی اوکراین اما بر این نکته تاکید کرد که روسیه از نظر نظامی همچنان برتری قابل توجهی نسبت به اوکراین دارد، هرچند کییف در تلاش است با استفاده از فناوری پهپادی، برتری نظامی روسیه را تا حدی خنثی کند اما تاکنون این هدف اوکراینیها محقق نشده و طرف روس همچنان بخش سنگینتر عملیات نظامی و پیشروی زمینی را در اختیار دارد.
الکساندر کوتس، خبرنگار نظامی، در مقالهای در اسپوتنیک نوشت: «نیروهای مسلح اوکراین در حال حاضر فشار مداومی را بر پشت جبهه اعمال میکنند. هدف، بارگذاری بیش از حد سیستمهای دفاع هوایی، لجستیک و ارتباطی، مسدود کردن مراکز حملونقل، هواپیماهای زمینی و عصبی کردن شهروندان روس است و مسکو نقطه کانونی است. 400 تا 1000 پهپاد همزمان به سمت مسکو پرواز میکنند و آنها در کل مسیر خود - از مسیرهای دور در مناطق مرزی تا حومه پایتخت - سرنگون میشوند. هیچ سیستم دفاع هوایی در کره زمین با چنین فشاری مانند الان روبهرو نیست. حتی گنبد آهنین اسرائیل که بسیار مورد توجه قرار گرفته است، پهپادها و موشکهای بسیار کمتری را نسبت به واحدهای مستقر در مسکو رهگیری میکند».
این خبرنگار جنگی خاطرنشان کرد: «ما باید درک کنیم مسکو فقط با اوکراین مقابله نمیکند. این کشور در حال پاسخ به تمام پتانسیل تکنولوژیک غرب است. گذشته از همه اینها، این کمپین توسط دولت کییف هدایت نمیشود بلکه از حمایت مستقیم سازمانی، تکنولوژیک، تاکتیکی، اطلاعاتی و مالی دولتهای غرب برخوردار است».
بنبست سیاسی؛ فاصله زیاد تا توافق
همزمان با تشدید درگیریها، نشانهای از نزدیک شدن ۲ طرف روس و اوکراین به توافق صلح دیده نمیشود. کرملین اعلام کرده شروطش برای پایان جنگ تغییری نکرده و بر خروج نیروهای اوکراینی از ۴ منطقه و کنار گذاشتن عضویت اوکراین در ناتو تاکید دارد. در مقابل، اوکراین این شروط را غیرقابل قبول میداند و همچنان بر حفظ تمامیت ارضی خود تأکید میکند. اگرچه گزارشهایی درباره پیشنهاد محدود کردن حملات دوربرد مطرح شده اما فاصله مواضع ۲ طرف همچنان زیاد است.
از سوی دیگر کمبود سوخت در روسیه تحت تاثیر حملات پهپادی اوکراین به تاسیسات انرژی باعث شده بخشی از جریانهای روس خواستار تشدید عملیات نظامی در اوکراین شوند.
تنشهای اخیر نشان میدهد جنگ روسیه و اوکراین وارد مرحله فرسایشی شده است. به گفته بسیاری از ناظران، روسیه همچنان از برتری نیروی انسانی و توان آتش برخوردار است اما سرعت پیشروی آن کند شده. در نتیجه این وضعیت، چشمانداز کوتاهمدت این جنگ بیش از آنکه به پایان درگیری منجر شود، ممکن است به تشدید نبرد فرسایشی و گسترش حملات به زیرساختهای حیاتی ۲ طرف بینجامد.
تشدید شکاف در اروپا بر سر اوکراین
همزمان با تشدید جنگ در اوکراین، اختلافات در اروپا بر سر ادامه یا توقف حمایت نظامی از کییف بالا گرفته است، تا آنجا که «کریستف بوساک» نایبرئیس پارلمان لهستان در مصاحبه با رسانهها تأکید کرد اوکراین با تجلیل از نازیها، سیاست ضدلهستانی را دنبال و ورشو را تحقیر میکند. لهستان به دلیل برخی اختلافات تاریخی با اوکراین، چندان تمایلی به همسویی با زلنسکی ندارد، اگرچه همزمان از فشار بر روسیه حمایت میکند.
هفته گذشته نیز خبرگزاری آناتولی به نقل از دولت مجارستان اعلام کرد آن کشور ارسال سوخت دیزل به اوکراین را متوقف کرده و این روند تا زمان ازسرگیری انتقال نفت از خط لوله دروژبا ادامه خواهد داشت. دولت بوداپست تأکید کرد همکاری انرژی «باید متقابل باشد، نه مبتنی بر فشار سیاسی». همچنین خبرگزاری اینترفک گزارش داد مجارستان و اسلواکی محدودیتهایی بر همکاریهای انرژی با اوکراین اعمال کردهاند؛ اقدامی که به نوشته این رسانه، نشانهای از افزایش شکاف میان اعضای اروپایی پیمان آتلانتیک شمالی درباره نحوه ادامه جنگ تلقی میشود.
طی سالهای اخیر دولت مجارستان بارها نسبت به گسترش جنگ هشدار داده و با برخی طرحهای اتحادیه اروپایی و ناتو برای افزایش کمکهای نظامی به اوکراین مخالفت کرده است. بوداپست معتقد است ادامه ارسال گسترده تسلیحات به اوکراین میتواند اروپا را بیش از پیش درگیر جنگ کند. به نظر میرسد دولت جدید مجارستان نیز مانند دولت پیشین علاقهای به حمایت گسترده از اوکراین در جنگ ندارد. «پیتر مجار» نخستوزیر جدید مجارستان در دیدار با «مارک روته» دبیرکل ناتو اعلام کرد کشورش سلاح و تجهیزات نظامی به اوکراین ارسال نخواهد کرد. مجار در صفحه فیسبوک خود نوشت: به دبیرکل ناتو اطلاع دادم بوداپست هیچ سلاح یا تجهیزات نظامیای به صحنه جنگ روسیه و اوکراین ارسال نخواهد کرد.
با وجود احتیاطی که مجارستان و اسلواکی در ارتباط با جنگ اوکراین از خود نشان میدهند، در مقابل برخی کشورهای اروپا مواضع تهاجمیتری در برابر روسیه اتخاذ کردهاند. فرانسه، سوئد و کشورهای حوزه بالتیک طی ماههای اخیر خواستار افزایش فشار نظامی و امنیتی بر مسکو شدهاند و حتی درباره احتمال اعزام نیروهای آموزشی یا گسترش مأموریتهای ناتو در نزدیکی مرزهای جنگ صحبت کردهاند.
تحلیلگران غربی در گفتوگو با رویترز هشدار دادهاند همین اختلاف رویکرد میان اعضای ناتو، وضعیت امنیتی اروپا را پیچیدهتر کرده است. به گفته این تحلیلگران، از یک سو بخشی از کشورهای اروپا خواهان افزایش حمایت نظامی از اوکراین هستند و از سوی دیگر، برخی دولتها نگرانند ادامه این روند، ناتو را به سمت درگیری مستقیم سوق دهد و جنگ به خارج از اوکراین گسترش یابد. از این رو در اتحادیه اروپایی صدایی واحد درباره جنگ اوکراین شنیده نمیشود.
تشدید حملات اوکراین و روسیه؛ حمله پهپادی کییف به تأسیسات نفتی روسها
آتش در کریمه
ارسال نظر
پربیننده
تازه ها