چشم دنیا به ایران

آزاده لرستانی: تهران از ساعاتی دیگر فقط پایتخت ایران اسلامی نخواهد بود، بلکه به قاب اصلی دوربین‌های جهان تبدیل می‌شود. از مصلای امام خمینی(ره) تا خیابان‌های منتهی به محل تشییع امام شهید انقلاب اسلامی، میلیون‌ها چشم به تصاویری دوخته خواهد شد که روایتی از ایران را مخابره ‌کنند. آن هم در روزهایی که هنوز غبار جنگ رمضان از منطقه کنار نرفته و نگاه تحلیلگران خارجی به آینده ایران دوخته شده است، بنابراین هر قاب از این مراسم باشکوه می‌تواند پاسخی باشد به پرسشی که این روزها بارها در رسانه‌های جهان تکرار شده است: ایران پس از شهادت رهبر خود چگونه خواهد ایستاد؟
بدیهی است پاسخ این پرسش را مردمی خواهند داد که از شهرها و روستاهای مختلف راهی تهران می‌شوند تا در مراسم وداع و تشییع حضور یابند. اگر حضور گسترده و بالای 20 میلیونی مردم آنگونه که انتظار می‌رود رقم بخورد، پایتخت شاهد بزرگ‌ترین اجتماع تاریخ خواهد بود؛ اجتماعی که نمایش سرمایه اجتماعی، انسجام ملی و عزت ایرانی است.
البته تاریخ در قرن بیستم، یک بار این صحنه را دیده است. ۱۶ خرداد ۶۸، زمانی که پیکر مطهر حضرت امام خمینی(ره) بر دوش میلیون‌ها (طبق برخی گزارش‌ها بالای ۱۱ میلیون نفر) ایرانی تشییع شد، بسیاری از رسانه‌ها و اتاق‌های فکر غرب چشم‌انتظار روزهای پس از رحلت بنیانگذار جمهوری اسلامی بودند. تحلیل غالب آن روزها این بود که با پایان حیات ظاهری حضرت امام، انسجام سیاسی و اجتماعی ایران نیز دچار تزلزل خواهد شد اما آنچه در خیابان‌های تهران رخ داد، همه آن پیش‌بینی‌ها را در هم شکست.
از فرانکفورت تا پاریس، از لندن تا توکیو، تیتر نخست روزنامه‌ها تصویر «دریای انسان» بود. رسانه‌های آلمان از «صحنه‌هایی غیرقابل توصیف» نوشتند، تلویزیون‌های اروپا ساعت‌ها تصاویر مراسم را به ‌صورت زنده و ویژه پخش کردند، خبرگزاری فرانسه از استمرار حضور مردم حتی پس از پایان مراسم گزارش داد و روزنامه‌های انگلیس اعتراف کردند کسانی که تصور می‌کردند با رحلت امام خمینی، مسیر جمهوری اسلامی تغییر خواهد کرد، باید در تحلیل‌های خود تجدیدنظر کنند. آن روز، «تهران» به بزرگ‌ترین رسانه جمهوری اسلامی تبدیل شد و میلیون‌ها نفر، بی‌آنکه سخنی بگویند، تصویری از پیوند ملت و رهبر را به جهان نشان دادند.
امروز نیز شرایط، هرچند متفاوت اما از جهاتی یادآور همان مقطع تاریخی است. ایران جنگی سنگین را پشت سر گذاشته است. دشمن تلاش کرد با ترور، فشار نظامی و جنگ روانی، این تصور را به افکار عمومی القا کند که می‌توان میان مردم و نظام فاصله انداخت و انسجام ملی را دچار فرسایش کرد. طبیعی است در چنین فضایی، رسانه‌های بین‌المللی در مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب به دنبال نشانه‌هایی از وضعیت جامعه ایران خواهند بود.
به همین دلیل، اهمیت این مراسم را نباید تنها در بُعد احساسی آن جست‌وجو کرد. این در حالی است که در جهان امروز، تصاویر بیش از کلمات سخن می‌گویند. یک تصویر هوایی از خیابان‌های مملو از جمعیت، گاهی اثری به مراتب بیشتر از ده‌ها نشست خبری، گزارش دیپلماتیک یا تحلیل سیاسی دارد. افکار عمومی جهان، کشورها را از قاب دوربین‌هایی که در چنین بزنگاه‌هایی روشن می‌شوند، قضاوت می‌کند و تصویری از قدرت یا ضعف، انسجام یا گسست و امید یا ناامیدی ملت‌ها به دست می‌آورد.
از همین منظر، حضور مردم عزادار ایران اسلامی در این مراسم، تنها ادای احترام به مولا و مقتدای خویش نیست و به طور قطع تجلی یک سرمایه اجتماعی است؛ سرمایه‌ای که در سال‌های سخت تحریم، فشار، جنگ و بحران شکل گرفته و هر بار در بزنگاه‌های تاریخ خود را نشان داده است. پس این حضور، پیش از آنکه یک پیام داخلی باشد، پیامی برای بیرون از مرزهاست؛ اینکه ایران، با وجود همه فشارها و تهدیدها، همچنان بر پایه پیوند میان مردم، هویت دینی و استقلال ملی استوار است. بی‌تردید هر ایرانی‌ای که در این مراسم حضور پیدا می‌کند، بخشی از روایتی است که فردای آن روز روی جلد روزنامه‌های جهان خواهد نشست. هر قدم، هر پرچم، هر اشک و هر دعا، بخشی از تصویری خواهد بود که میلیون‌ها نفر در سراسر دنیا آن را خواهند دید و بر اساس آن درباره ایران قضاوت خواهند کرد. درست همان‌گونه که تشییع تاریخی امام خمینی(ره) نه فقط در حافظه ایرانیان، بلکه در آرشیو رسانه‌های جهان به عنوان بزرگ‌ترین اجتماع تاریخ تاکنون ثبت شد.
شاید مهم‌ترین پیام مراسم پیش‌ رو نیز همین باشد؛ اینکه قدرت یک کشور فقط در تجهیزات نظامی، توان موشکی یا ظرفیت اقتصادی آن خلاصه نمی‌شود. آنچه امنیت و اقتدار یک ملت را پایدار می‌کند، سرمایه اجتماعی و انسجام ملی است؛ همان عنصری که دشمنان همواره برای تضعیف آن برنامه‌ریزی و ملت‌ها در بزنگاه‌های حساس، آن را دوباره احیا و بازتعریف می‌کنند. بنابراین مصلای امام خمینی(ره) در ساعات آینده به بزرگ‌ترین رسانه ایران تبدیل خواهد شد؛ رسانه‌ای که بدون نیاز به ترجمه، بدون تیتر و بدون تحلیل، تنها با تصویر سخن می‌گوید. همان‌گونه که خرداد ۶۸، میلیون‌ها ایرانی با حضور خود همه معادلات سیاسی و رسانه‌ای را بر هم زدند، امروز نیز آنچه در تهران رقم خواهد خورد، می‌تواند روایت دیگری از ایران را در حافظه جهان ثبت کند؛ روایتی از ملتی که عزت، وفاداری، انسجام و پیوند خود با مرجع و ولی‌ فقیه شهیدش را با حضور به نمایش می‌گذارد. در نهایت اینکه آنچه جهان از تهران خواهد دید، روایت دوباره ایران است.